સુપ્રીમ કોર્ટે ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ અંગે મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું છે કે ખાનગી યુનિવર્સિટીઓને નફાકારક સંસ્થાઓ તરીકે ચલાવી શકાતી નથી. બેન્ચે દેશભરની ખાનગી યુનિવર્સિટીઓને છેલ્લા પાંચ વર્ષના ઓડિટેડ નાણાકીય રેકોર્ડ, ફી માળખા, ભંડોળનો ઉપયોગ, વધારાના ભંડોળનું રોકાણ અને શિક્ષણ સાથે સીધી રીતે સંકળાયેલા ન હોય તેવા વ્યક્તિઓને કરવામાં આવેલી ચુકવણી સહિતની મુખ્ય માહિતી જાહેર કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. ન્યાયાધીશ હસનુદ્દીન અમાનુલ્લાહ અને એન.વી. અંજારિયાની બનેલી બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ પાસે સંસ્થાના સુગમ સંચાલન અને સંસાધનોના જવાબદાર સંચાલન માટે પૂરતા નાણાકીય અનામત હોઈ શકે છે, પરંતુ શિક્ષણ માટે ઉપલબ્ધ સંસાધનોનો ઉપયોગ શિક્ષણ સાથે સંબંધિત ન હોય તેવા હેતુઓ માટે કરી શકાતો નથી.
બેન્ચે સ્પષ્ટપણે કહ્યું, “અમે સ્પષ્ટ કરીએ છીએ કે કોઈપણ ખાનગી યુનિવર્સિટીને નફાકારક સંસ્થા તરીકે કામ કરવાની મંજૂરી આપી શકાતી નથી. તેણે એક હેતુ પૂરો કરવો જોઈએ અને તેના નાણાકીય સંસાધનોનું જવાબદારીપૂર્વક સંચાલન કરવા અને શિક્ષણ અને બિન-શિક્ષણ કર્મચારીઓને યોગ્ય મહેનતાણું ચૂકવવા માટે થોડો નાણાકીય અધિકાર હોવો જોઈએ.”
આ કેસ નોઈડા સ્થિત એમિટી યુનિવર્સિટી સાથે સંકળાયેલા એક વિદ્યાર્થીની ફરિયાદ પરથી ઉભો થયો હતો. જોકે, સુનાવણી દરમિયાન, સુપ્રીમ કોર્ટે કેસનો વ્યાપ વધારતા જણાવ્યું હતું કે, વ્યાપક જાહેર હિતમાં, દેશભરમાં ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા પ્રાપ્ત થતી સ્થાપના, નિયમન અને લાભોની તપાસ કરવી જરૂરી છે. કોર્ટે છેલ્લા પાંચ વર્ષથી ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ પાસેથી ઓડિટ કરાયેલા નાણાકીય રેકોર્ડની માંગણી કરી છે. આમાં સંસ્થાની કમાણી અને ખર્ચ, શિક્ષણમાં સીધી રીતે સંકળાયેલી ન હોય તેવી વ્યક્તિઓને કરવામાં આવેલી ચૂકવણી, બાકીના ભંડોળ અને રોકાણોનો સંપૂર્ણ વિભાજન શામેલ હશે.
સુપ્રીમ કોર્ટે ખાનગી યુનિવર્સિટીઓને કેન્દ્ર અથવા રાજ્ય સરકારો તરફથી તેમને મળેલા કોઈપણ લાભો, જેમ કે જમીન ફાળવણી, કાયદાઓમાંથી મુક્તિ અથવા અન્ય કોઈપણ વિશેષ વિશેષાધિકારો જાહેર કરવા જણાવ્યું છે. આ ઉપરાંત, દરેક અભ્યાસક્રમમાં વિદ્યાર્થીઓ માટે સમગ્ર પ્રવેશ પ્રક્રિયા, પ્રવેશ માટે જવાબદાર અધિકારીઓ, પ્રશ્નપત્રો તૈયાર કરવા, પરીક્ષાઓ યોજવા અને ઉત્તરપત્રોનું મૂલ્યાંકન કરવાની વ્યવસ્થા અને ભંડોળના સંચાલનમાં યુનિવર્સિટી મેનેજમેન્ટની ભૂમિકા વિશે માહિતી માંગવામાં આવી છે.
કોર્ટે યુનિવર્સિટીઓને પ્રવેશ સમયે અને અભ્યાસક્રમ દરમિયાન લેવામાં આવતી તમામ ફીની વિગતો પૂરી પાડવા કહ્યું છે. વધુમાં, વિકાસ ફી, ખાસ કાર્યક્રમ ફી અથવા અન્ય કોઈપણ બહાના હેઠળ લેવામાં આવતી અન્ય ફી અંગે માહિતી આપવી જોઈએ. યુનિવર્સિટીઓએ વધારાના ભંડોળનું શું કરવામાં આવે છે અને તેનું રોકાણ કયા કરવામાં આવે છે તે પણ જાહેર કરવું જોઈએ.
સુપ્રીમ કોર્ટે શિક્ષણ અને બિન-શિક્ષણ કર્મચારીઓ માટે ભરતી પ્રક્રિયા, તેમના પગાર અને અન્ય લાભો અને ચુકવણી વ્યવસ્થાની સંપૂર્ણ વિગતો માંગી છે. યુનિવર્સિટીઓએ શિક્ષકોની સેવા શરતો અને વર્ગો ફાળવવાનો અધિકાર કોને છે તે પણ જાહેર કરવું જોઈએ. તેમણે જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ થી અત્યાર સુધી દરેક શિક્ષકને સોંપાયેલા વર્ગોની સંખ્યા, તેમણે ખરેખર કેટલા વર્ગોમાં હાજરી આપી હતી અને જો કોઈ શિક્ષક હાજર ન રહે તો વિદ્યાર્થીઓના અભ્યાસ પર અસર ન પડે તે માટે કઈ વૈકલ્પીક વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી તેની વિગતો પણ આપવી પડશે.
કોર્ટે યુનિવર્સિટીઓમાં વિદ્યાર્થીઓની ફરિયાદોના નિવારણ માટેની સિસ્ટમ અંગે પણ માહિતી માંગી હતી. યુનિવર્સિટીઓએ ફરિયાદ નિવારણ સમિતિઓની રચના, તેમના અધિકારક્ષેત્ર, છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં મળેલી ફરિયાદોની સંખ્યા, ફરિયાદોનું સ્વરૂપ, તેમના પર લેવાયેલી કાર્યવાહી અને તેમના નિરાકરણ માટે લેવાયેલા સમયની સંપૂર્ણ વિગતો આપવી પડશે. સુપ્રીમ કોર્ટે તબીબી શિક્ષણ આપતી ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ સાથે જાડાયેલી હોસ્પિટલો વિશે પણ માહિતી માંગી છે. કોર્ટે યુનિવર્સિટી અને હોÂસ્પટલ વચ્ચેના સંબંધ અને હોસ્પિટલની ભૂમિકાની વિગતો માંગી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર, તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને સંબંધિત યુનિવર્સિટીઓ અને કોલેજા પાસેથી માહિતી મેળવ્યા પછી તેમના મુખ્ય સચિવો દ્વારા સોગંદનામું દાખલ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. આ સોગંદનામા ૧૭ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ ના આદેશની તારીખથી છ અઠવાડિયાની અંદર દાખલ કરવાના રહેશે. આ સોગંદનામાની એક નકલ શાળા દેખરેખ સમિતિને સુપરત કરવાની રહેશે. તેને ચેરમેન ડા. આર.એમ. શર્માને પણ સુપરત કરવાનું રહેશે. આ કેસની આગામી સુનાવણી ૧૯ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ થશે.
