કેન્દ્ર સરકારે ‘વંદે માતરમ’ અંગે નવી સત્તાવાર માર્ગદર્શિકા જારી કરી છે. આ માર્ગદર્શિકા ૨૮ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ જારી કરાયેલા એક ઔપચારિક સરકારી આદેશ દ્વારા લાગુ કરવામાં આવી હતી. તેમનો હેતુ રાષ્ટ્રગીતના ગાન અને પ્રદર્શન માટે સ્પષ્ટ પ્રોટોકોલ સ્થાપિત કરવાનો છે, જે રાષ્ટ્ર ગીત માટે પહેલાથી જ સ્થાપિત પ્રોટોકોલની જેમ છે.
નવી માર્ગદર્શિકા અનુસાર, જા કોઈપણ સરકારી અથવા સત્તાવાર કાર્યક્રમમાં ‘વંદે માતરમ’ ગવાય છે અથવા વગાડવામાં આવે છે, તો તેના સંપૂર્ણ છ શ્લોકોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે. અત્યાર સુધી, ફક્ત પ્રથમ બે શ્લોક ગવાતા હતા, પરંતુ નવા નિર્દેશમાં મૂળ, વિસ્તૃત સ્વરૂપને માન્યતા આપવામાં આવી છે. જ્યારે તે સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે પ્રદર્શનનું ફોર્મેટ વ્યવહારિક પરિસ્થિતિઓ અનુસાર ગોઠવી શકાય છે, ત્યારે સમગ્ર ગીતને સત્તાવાર રીતે માનક માનવામાં આવ્યું છે.
હવે, ખાસ સરકારી કાર્યક્રમોમાં વંદે માતરમના સત્તાવાર છ શ્લોક ગાવા અથવા વગાડવાનું ફરજિયાત રહેશે, જેનો સમયગાળો ૩ મિનિટ અને ૧૦ સેકન્ડનો રહેશે.
જા કોઈ કાર્યક્રમમાં ‘વંદે માતરમ’ અને ‘જન ગણ મન’ બંને ગાવામાં આવે છે, તો પહેલા ‘વંદે માતરમ’ ગાવામાં આવશે, ત્યારબાદ રાષ્ટ્ર ગીત ‘જન ગણ મન’ ગાવામાં આવશે. આ ક્રમ હવે ઔપચારિક રીતે કાર્યક્રમોમાં એકરૂપતા જાળવવા માટે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે.
આદર અને શિષ્ટાચાર (પ્રોટોકોલ) ની બાબતમાં, ઉપસ્થિતોએ ‘વંદે માતરમ’ ગાતી વખતે અથવા વગાડતી વખતે આદરપૂર્વક ઊભા રહેવું જાઈએ, જેમ તેઓ રાષ્ટ્ર ગીત વગાડતી વખતે ઉભા રહે છે. આનો હેતુ રાષ્ટ્ર ગીત માટે સમાન આદર સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
વંદે માતરમ અનેક સત્તાવાર પ્રસંગોએ વગાડવામાં આવશે, જેમાં ત્રિરંગો ફરકાવવો, કાર્યક્રમોમાંરાષ્ટ્ર પતિનું આગમન, રાષ્ટ્ર ને તેમના ભાષણો અને સંબોધનો પહેલાં અને પછી, અને રાજ્યપાલોના આગમન અને ભાષણો પહેલાં અને પછીનો સમાવેશ થાય છે. પદ્મ પુરસ્કાર સમારોહ જેવા નાગરિક પુરસ્કાર સમારોહમાં અથવા રાષ્ટ્ર પતિ હાજર હોય તેવા કોઈપણ કાર્યક્રમમાં પણ વંદે માતરમ વગાડવામાં આવશે.
આ માર્ગદર્શિકા મુખ્યત્વે સરકારી સમારંભો, રાષ્ટ્રીય અને રાજ્ય સ્તરના કાર્યક્રમો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના સત્તાવાર કાર્યક્રમો અને સરકારી પ્રોટોકોલ સાથે સંકળાયેલા અન્ય કાર્યક્રમો પર લાગુ થશે. આ કોઈ દંડાત્મક કાયદો નથી, પરંતુ એક વહીવટી પ્રોટોકોલ છે જેનું સરકારી કાર્યક્રમોમાં પાલન કરવામાં આવશે.
