બિહારમાં દલિત હિતકારીનો તાજ કોને પહેરાવવામાં આવશે તે અંગે ચર્ચા હાલમાં જોરશોરથી ચાલી રહી છે. પરંતુ લોક જનશક્તિ પાર્ટી (આર) ના રાષ્ટ્રીય પ્રમુખ ચિરાગ પાસવાન, જે ફ્રન્ટફૂટથી બેટિંગ કરી રહ્યા છે, હવે ચારે બાજુથી ઘેરાયેલા છે. ગઠબંધનના ભાગીદારો તેમની દલિત વિચારધારાને તોડી પાડવામાં વ્યસ્ત હતા, ત્યારે વિપક્ષ પણ પોતાની રીતે આક્રમક બન્યો છે. રાષ્ટ્રીય જનતા દળના રાજકુમાર અને વિપક્ષના નેતા તેજસ્વી યાદવે ચિરાગ પાસવાન પર સીધો નિશાન સાધ્યો અને અનામત અંગેના તેમના નિવેદનને ફાડી નાખ્યું.
એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે જ્યારે કેન્દ્રીય મંત્રી ચિરાગ પાસવાન વિપક્ષ અને ગઠબંધન ભાગીદારો તરફથી હુમલાઓનો સામનો કરી રહ્યા હતા, ત્યારે કેન્દ્ર સરકારે એક આદેશ જારી કર્યો. આ આદેશનો સાર એ હતો કે જંતર-મંતર પર સમસ્યાઓ પહેલાથી જ વધી રહી છે અને હવે કોઈ વિવાદની જરૂર નથી. પરિણામ એ આવ્યું કે કેન્દ્રીય મંત્રી જીતન રામ માંઝી ચૂપ રહ્યા, જ્યારે ચિરાગ પાસવાનના શબ્દો સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયા.
એવું ન કહી શકાય કે લોક જનશક્તિ પાર્ટી (રામવિલાસ)ના વડા અને કેન્દ્રીય મંત્રી ચિરાગ પાસવાન અનામત અંગેના તેમના નિવેદનથી સંપૂર્ણપણે પાછળ હટી ગયા છે, પરંતુ તેમના શબ્દો ચોક્કસપણે બદલાઈ ગયા છે. ચિરાગ પાસવાને અનામતને એક સર્વાંગી અભિગમ તરીકે સ્વીકારતા કહ્યું, “અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ, પછાત વર્ગ અને ઉચ્ચ જાતિના લોકોની સમસ્યાઓનો ઉકેલ વાતચીત દ્વારા લાવવો જાઈએ. સમાજના વિવિધ વર્ગોને તેમના ભવિષ્ય વિશે ચિંતા છે. દરેક વર્ગની ચિંતાઓનું નિરાકરણ લાવવાની જવાબદારી સરકારની છે. વાતચીત દ્વારા જ ઉકેલ આવશે. જે પણ વર્ગ પોતાની ચિંતાઓ વિશે ચિંતિત છે તેણે વાતચીતમાં જોડાવું જોઈએ. વાતચીત દ્વારા જ ઉકેલ ચોક્કસ બહાર આવશે.”
અનામતની વ્યાપકતાને ધ્યાનમાં લેતા, ચિરાગ પાસવાને ઉચ્ચ જાતિના અનામત અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી અને આર્થિક પરિસ્થિતિઓના આધારે અનામતનો વ્યાપ વધારવા માટે સંવાદની જરૂરિયાત વિશે પણ વાત કરી. તેમણે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળની કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આર્થિક રીતે નબળા વર્ગ માટે ૧૦ ટકા અનામતના અમલીકરણ અંગે પણ ચર્ચા કરી. જોકે, તેમણે એમ પણ કહ્યું, “એક વર્ગની સમસ્યાઓનો ઉકેલ બીજા વર્ગના અનામતને દૂર કરીને અથવા રક્ષણ આપીને ઉકેલી શકાતો નથી. જાકે, હું અનામતના નામે અનુસૂચિત જાતિ અને જનજાતિ સાથે અન્યાય થવા દઈશ નહીં.” અમે હંમેશા જાતિ વિશે નહીં, સમુદાય વિશે વાત કરી છે.
વિપક્ષના નેતા તેજસ્વી યાદવે પણ અનામતના મુદ્દા પર ચિરાગ પાસવાન પર પ્રહારો કર્યા. તેમણે કહ્યું, “અત્યાર સુધી કોઈ એવો જન્મ્યો નથી જે અનામત નાબૂદ કરી શકે. તેઓ પોતે અનામત બેઠકો પરથી ચૂંટણી જીતે છે અને સત્તાના લાભો ભોગવે છે, છતાં તેઓ કથિત રીતે અનામત વિરોધી એજન્ડા પર કામ કરતી શક્તિઓ સાથે ઉભા છે.” તેજસ્વીએ આ એનડીએ નેતાઓને ખુલ્લેઆમ પડકાર ફેંકતા
કહ્યું, “જો તેમને અનામત પ્રણાલી અથવા નિયમોથી સમસ્યા હોય, તો તેમણે તેમના પદો અને અનામત બેઠકો પરથી રાજીનામું આપીને સામાન્ય બેઠક પરથી ચૂંટણી લડવી જોઈએ.”
વરિષ્ઠ પત્રકાર ઓમ પ્રકાશ અશ્ક માને છે કે “આરક્ષણનો વ્યાપ ધીમે ધીમે વધારવાની જરૂર છે. આ ત્યારે જ થઈ શકે છે જ્યારે જેમણે પહેલાથી જ અનામતનો લાભ મેળવ્યો છે તેઓ પોતે તેનો લાભ લેવાનું બંધ કરી દે. જા આવું ન થાય, તો કેટલીક જાતિઓ અનામતનો લાભ મેળવી શકશે નહીં.” પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે નોકરીઓની વાત તો છોડી દો, શું તેમણે અનામત બેઠકો પર પોતાના પરિવારના ઉમેદવારો ઉભા રાખ્યા હતા, જ્યાં તેઓ પોતાના નિર્ણયો લઈ શકે છે, આ માનસિકતા સાથે? એક સમય હતો જ્યારે પાસવાનના પરિવારમાં એક સાથે પાંચ સાંસદ હતા. જીતન રામ માંઝી માટે, તેમની ભાભી હાલમાં વિધાનસભામાં છે, અને તેમનો પુત્ર પણ ગૃહમાં છે.
