કરુણ અને સંઘર્ષપૂર્ણ ઇતિહાસ
વિશ્વવિજેતા સિકંદરના જીવનના તેજસ્વી પૃષ્ઠોમાં તેની બહેનોના નામ એક ગૌણ નોંધ તરીકે રહી ગયા છે, પરંતુ જો ઇતિહાસના ઊંડાણમાં ઉતરીને જોઈએ તો તે સમજાશે કે આ સ્ત્રીઓ સિકંદરના સામ્રાજ્યની માત્ર પડછાયા સમાન નહોતી, પરંતુ પોતે પણ સત્તાના અખાડામાં એક મજબૂત ખેલાડી હતી. સિકંદરને મુખ્યત્વે ત્રણ બહેનો હતી.ક્લિયોપેટ્રા, સાઈનેન અને થેસાલોનિક. આ ત્રણેયનું જીવન સિકંદરના મૃત્યુ પછીની સત્તાની ભૂખ અને કાવતરાંઓ વચ્ચે પીસાયેલું રહ્યું હતું. મેસેડોનિયાના રાજવી પરિવારમાં જન્મેલી આ સ્ત્રીઓને માત્ર રાજકુમારીઓ તરીકે જોવી એ ભૂલ છે; તે સમયની રાજકીય સ્થિતિમાં તેઓ એટલી પ્રભાવશાળી હતી કે સિકંદરના તમામ શક્તિશાળી સેનાપતિઓ સત્તા મેળવવા માટે તેમની સાથે લગ્ન કરવા અથવા તેમને પોતાના કબજામાં રાખવા માટે મરણિયા પ્રયત્નો કરતા હતા. ક્લિયોપેટ્રા, જે સિકંદરની એકમાત્ર સગી બહેન હતી, તેનું વ્યક્તિત્વ અત્યંત તેજસ્વી હતું અને તે મેસેડોનિયાના રાજકારણની ધરી સમાન હતી, જ્યારે સાઈનેન એક એવી યોધ્ધા હતી જેણે પુરુષપ્રધાન સમાજમાં પોતાની શૂરવીરતા સાબિત કરી હતી અને થેસાલોનિક, જે પોતાના પિતા ફિલિપ બીજાની છેલ્લી પત્નીની પુત્રી હતી, તે લોકકથાઓના માધ્યમથી ઇતિહાસના પાનાઓમાં અમર થઈ ગઈ હતી.
સિકંદરની સગી બહેન ક્લિયોપેટ્રાનું જીવન એક દુખદ અંતવાળી રાજકીય ગાથા જેવું હતું. સિકંદરના મૃત્યુ બાદ જ્યારે તેના સામ્રાજ્યના ટુકડા કરવાનું શરૂ થયું, ત્યારે ક્લિયોપેટ્રા એ એકમાત્ર કડી હતી જે સિકંદરના વંશ સાથેનો સીધો નાતો ધરાવતી હતી. કોઈપણ સેનાપતિ જો તેની સાથે લગ્ન કરે તો તે સિકંદરના વારસદાર તરીકે પોતાની સત્તાને વધુ કાયદેસર બનાવી શકે તેમ હતો. લિયોનેટસ, પરડિકાસ અને કેસ જેવા મોટા નામ ધરાવતા સેનાપતિઓએ ક્લિયોપેટ્રાના હાથ મેળવવા માટે પોતાની તમામ તાકાત લગાવી દીધી હતી. પરંતુ ક્લિયોપેટ્રા કોઈ કઠપૂતળી બનીને રહેવા માંગતી ન હતી. તે એક અત્યંત બુધ્ધિશાળી અને રાજકીય સૂઝબૂઝ ધરાવતી મહિલા હતી. તેણે પોતાની સત્તા અને સ્વતંત્રતા જાળવી રાખવા માટે અથાક પ્રયત્નો કર્યા. અંતે, સાર્ડિસના મહેલમાં તેને એન્ટિગોનસના કાવતરાનો ભોગ બનવું પડ્યું. એન્ટિગોનસને ડર હતો કે ક્લિયોપેટ્રા જો સત્તા મેળવશે તો તે તેના સામ્રાજ્ય માટે મોટો ખતરો સાબિત થશે. એક અત્યંત ક્રૂર રાજકીય નિર્ણય દ્વારા, ઈ.સ. પૂર્વે ૩૦૮ માં તેની હત્યા કરવામાં આવી અને તેની સાથે જ સિકંદરના પરિવારનો એક સક્રિય અને જીવંત અવાજ શાંત થઈ ગયો.
સાઈનેનનું જીવન ક્લિયોપેટ્રા કરતાં સાવ અલગ અને રોમાંચક હતું. તે સિકંદરની સાવકી બહેન હતી, પણ સ્વભાવે તે સિકંદર જેવી જ લડાયક હતી. તેને નાનપણથી જ શસ્ત્રવિદ્યા અને યુધ્ધકળાની તાલીમ આપવામાં આવી હતી. ઇતિહાસમાં એવી બહુ ઓછી સ્ત્રીઓ છે જેમણે જાતે રણમેદાનમાં ઉતરીને દુશ્મનોને પરાસ્ત કર્યા હોય, અને સાઈનેન તેમાંથી એક હતી. તેણે પોતાની પુત્રી એડિઆ યુરિડિસને પણ આ જ રીતે ઉછેરી હતી. સિકંદરના મૃત્યુ પછી જ્યારે મેસેડોનિયામાં અંધાધૂંધી વ્યાપી ગઈ ત્યારે સાઈનેન એકલી જ પોતાની સેના લઈને નીકળી પડી હતી. તે ઇચ્છતી હતી કે તેનો પરિવાર સત્તા ગુમાવે નહીં. તેણે એશિયા માઈનરમાં પોતાની સેના સાથે અભિયાન શરૂ કર્યું હતું, જે તેના કદના કોઈપણ પુરુષ સેનાપતિ માટે પણ મુશ્કેલ હતું. પરંતુ રાજકારણના વહેણમાં તેને પણ વિશ્વાસઘાતનો સામનો કરવો પડ્યો. તેના પોતાના જ ભાઈ કેસરે, જે તેને એક અવરોધ માનતો હતો, તેની હત્યા કરાવી નાખી. સાઈનેનનું મૃત્યુ એ દર્શાવે છે કે સિકંદરના ઉત્તરાધિકારીઓ સત્તા મેળવવા માટે પોતાના જ લોહીના સંબંધોને ખતમ કરવામાં પણ જરાય અચકાતા ન હતા. ત્રીજી બહેન થેસાલોનિકનું નામ ઇતિહાસના પાનાઓમાંથી નીકળીને દંતકથાઓની દુનિયામાં પ્રવેશ્યું છે. તે પણ ફિલિપ બીજાની પુત્રી હતી અને તેનું નામ જ એક શહેરને આપવામાં આવ્યું હતું થેસાલોનિકા. તેના જીવનનો ઉત્તરાર્ધ એ એક કરુણતા છે કે જેને લોકવાયકાઓમાં જળપરીના રૂપમાં કંડારવામાં આવી છે. ગ્રીક સંસ્કૃતિમાં આજે પણ એક માન્યતા પ્રચલિત છે કે થેસાલોનિક સમુદ્રમાં એક જળપરી બનીને રહે છે. લોકકથા કહે છે કે તે દરિયામાંથી પસાર થતા નાવિકોને સિકંદર વિશે પ્રશ્નો પૂછતી. આ વાર્તા હકીકતમાં તે સમયના ગ્રીક લોકોની સિકંદર પ્રત્યેની ગાઢ આસ્થા અને તેમના પરિવાર પ્રત્યેની સંવેદનાનું પ્રતીક છે. થેસાલોનિકનું મૃત્યુ પણ તેના પોતાના પુત્ર દ્વારા થયું હતું, જે સત્તાની લડાઈમાં એટલો અંધ થઈ ગયો હતો કે તેણે પોતાની માતાને પણ જીવતી ન રાખી. આમ, સિકંદરની આ ત્રણેય બહેનો એક રાજનીતિના કાવતરામાં, બીજી રણમેદાનમાં અને ત્રીજી લોકકથાના સમુદ્રમાં પોતાનો સંઘર્ષ લડતી રહી અને અંતે સત્તાના સંઘર્ષનું બલિદાન બની. સિકંદરના પરિવારની આ બહેનોનો ઇતિહાસ આપણને એક કડવું સત્ય શીખવે છેઃ સત્તા જ્યારે અંધ અને અનિયંત્રિત હોય, ત્યારે તે પોતાના સૌથી નજીકના લોહીના સંબંધોને પણ ઓળખતી નથી. સિકંદરના મૃત્યુ પછી તેના સેનાપતિઓ વચ્ચે જે જંગ જામ્યો હતો, તેમાં સિકંદરનું નામ અને તેનો પરિવાર માત્ર એક સાધન બની ગયા હતા. ક્લિયોપેટ્રાની બુધ્ધિ, સાઈનેનની તલવાર અને થેસાલોનિકનું નસીબ આ ત્રણેય પાસાઓ સિકંદરના સામ્રાજ્યના વૈભવ અને તેની પાછળ રહેલી કાળી વાસ્તવિકતાને ઉજાગર કરે છે. સિકંદર પછીના ઈતિહાસમાં આ બહેનો ક્યાંય ખોવાઈ ગઈ હોત, પરંતુ તેમની જીવનકથા એ વાતની સાક્ષી છે કે મહાન સામ્રાજ્યના નિર્માણમાં જેમના રક્ત અને સંઘર્ષનું યોગદાન હોય છે, ઘણીવાર તેમને જ ઇતિહાસમાં યોગ્ય સ્થાન મળતું નથી. આજે જ્યારે આપણે સિકંદરની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે તેની આ બહેનોનો સંઘર્ષ આપણને એ યાદ અપાવે છે કે એક વિજેતાના પરિવારમાં જન્મ લેવો એ માત્ર ગૌરવની વાત નથી, પરંતુ તે અસુરક્ષા અને સતત જોખમની એક કિંમત પણ છે જે દરેક રાજકુમારે કે રાજકુમારીએ ચૂકવવી પડે છે. naranbaraiya277@gmail.com
