મોદી સરકાર પર આકરા પ્રહારો શરૂ કરતા કોંગ્રેસે સોમવારે કહ્યું કે મનરેગા એક ક્રાંતિકારી કાયદો હતો. કોંગ્રેસ પાર્ટીના મતે, કેન્દ્ર સરકારે રજૂ કરેલી નવી યોજનાએ મનરેગાને નાબૂદ કરી દીધો છે અને તે એક ભૂલ છે.
કોંગ્રેસના મહાસચિવ જયરામ રમેશે કહ્યું કે મનરેગા બરાબર ૨૦ વર્ષ પહેલા આજના દિવસે શરૂ કરવામાં આવી હતી. તે આંધ્રપ્રદેશના અનંતપુર જિલ્લાના બદનપલ્લી ગામમાં શરૂ કરવામાં આવી હતી. રમેશે સોશિયલ મીડિયા પર એક જૂનો ફોટો પણ શેર કર્યો. તેમાં બદનપલ્લીની દલિત મહિલા ચીમાલા પેડક્કા દેખાય છે, જે પ્રથમ મનરેગા જાબ કાર્ડ ધારક બની હતી.
જયરામ રમેશે જણાવ્યું હતું કે આ ૨૦ વર્ષોમાં, મનરેગાએ ગ્રામીણ પરિવારો, ખાસ કરીને મહિલાઓને ૧.૮ અબજ દિવસનું કામ પૂરું પાડ્યું છે. આ યોજનાએ લગભગ ૧૦૦ મિલિયન સમુદાય સંપત્તિ બનાવી છે અને બળજબરીથી સ્થળાંતર કરવામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો છે. તેણે ગ્રામ પંચાયતોને સશક્ત બનાવ્યા છે અને ગ્રામીણ ગરીબોના વેતનમાં વધારો કરવામાં મદદ કરી છે. તેમણે યાદ કર્યું કે આ યોજના હેઠળ બેંક અને પોસ્ટ ઓફિસ ખાતાઓમાં ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર પણ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
રમેશે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે મનરેગા માત્ર વહીવટી વચન નહોતું, પરંતુ રોજગારની કાનૂની ગેરંટી હતી. તે બંધારણની કલમ ૪૧ હેઠળ આપવામાં આવેલ અધિકાર હતો. તેના હેઠળ, નાગરિકો જ્યારે પણ વિનંતી કરે ત્યારે તેમને કામ પૂરું પાડવામાં આવતું હતું. પ્રોજેક્ટ્સ સ્થાનિક ગ્રામ પંચાયત દ્વારા નક્કી કરવામાં આવતા હતા. રાજ્ય સરકારે કુલ ખર્ચના માત્ર ૧૦ ટકા ફાળો આપવાનો હતો, તેથી રાજ્ય કોઈપણ નોંધપાત્ર નાણાકીય બોજ વિના કામ પૂરું પાડવા તૈયાર હતું. ગ્રામ સભા અને કેગ નિયમિતપણે પ્રોજેક્ટનું ઓડિટ કરતા હતા.
કોંગ્રેસ નેતાએ દાવો કર્યો કે મોદી સરકારનો નવો કાયદો ફક્ત નવી દિલ્હીમાં સત્તા કેન્દ્રિત કરે છે. હવે, સરકાર નક્કી કરશે કે કયા જિલ્લાઓને આવરી લેવામાં આવશે. જાહેર માંગને બદલે સરકારી બજેટ ફાળવણીના આધારે કામ પૂરું પાડવામાં આવશે. કૃષિ મોસમ દરમિયાન દર વર્ષે બે મહિના માટે આ યોજના સંપૂર્ણપણે બંધ રહેશે. આનાથી મજૂરોની સોદાબાજીની શકિત દૂર થશે.
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે નવી સિસ્ટમે પંચાયતોને બાજુ પર મૂકી દીધી છે. હવે મોદી સરકાર પોતાની પસંદગીના પ્રોજેક્ટ્સ પર નિર્ણય લેશે. સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે રાજ્યોએ હવે ખર્ચનો ૪૦ ટકા ખર્ચ ઉઠાવવો પડશે. રાજ્યોની આર્થિક સ્થિતિને જાતાં, તેઓ આટલા પૈસા આપી શકશે નહીં અને ધીમે ધીમે કામ પૂરું પાડવાનું બંધ કરશે.
કેન્દ્ર સરકારનો ‘વિકાસ ભારત ગેરંટી ફોર એમ્પ્લોયમેન્ટ એન્ડ લાઇવલીહૂડ મિશન (ગ્રામીણ) એક્ટ, ૨૦૨૫’ (વીબી જી રામ જી )ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ માં પસાર થયો હતો. નવો કાયદો ગેરંટીકૃત કાર્ય અવધિ ૧૦૦ થી વધારીને ૧૨૫ દિવસ કરે છે. તે ભંડોળ પેટર્ન, આયોજન પ્રણાલી અને અમલીકરણ પદ્ધતિઓમાં પણ ફેરફાર કરે છે. વિરોધ પક્ષોએ દલીલ કરી છે કે નવો કાયદો મનરેગાના અધિકાર-આધારિત સ્વભાવને નબળો પાડે છે અને સત્તાનું કેન્દ્રીકરણ વધારે છે. આ કાયદો રાજ્યો પર વધુ નાણાકીય જવાબદારીઓ લાદે છે, જે સંભવિત રીતે કામ કરવાના મૂળભૂત કાનૂની અધિકારને નબળો પાડે છે.
