૧૯૯૦ પહેલા જેવું દૃશ્ય!
દેશના બાકીના ભાગોની જેમ, નવરાત્રીના નવમા દિવસે કાશ્મીરના વિવિધ મંદિરોમાં નવમી વિધિઓ કરવામાં આવી હતી
દશેરા પહેલા, શ્રીનગરના ઐતિહાસિક દુર્ગા મા મંદિરે નવરાત્રીના શુભ અવસર પર ‘કંજક પૂજન’ (નાની છોકરીઓની પૂજા) સાથે મહાનવમી અને મહાઅષ્ટમીની ઉજવણી કરી. દેશભરના વિવિધ રાજ્યોના કાશ્મીરી પંડિતોએ આ ધાર્મિક વિધિઓમાં ભાગ લીધો અને તેમના ઘરે પાછા ફરવા માટે ખાસ પ્રાર્થના કરી.દેશના અન્ય ભાગોની જેમ, કાશ્મીરના વિવિધ મંદિરોએ આજે નવરાત્રીના નવમા દિવસે (નવમી) ધાર્મિક વિધિઓ કરી. સૌથી ખાસ કાર્યક્રમ શ્રીનગરના દુર્ગાનાથ મંદિરમાં યોજાયો હતો, જ્યાં ઘણા વર્ષો પછી શ્રદ્ધા અને ભક્તિનું સુંદર દ્રશ્ય જાવા મળ્યું હતું, જે ૧૯૯૦ ના દાયકા પહેલાના કાશ્મીરના વાતાવરણની યાદ અપાવે છે. ભારતભરના વિવિધ રાજ્યોના કાશ્મીરી પંડિતોએ આખી રાતની ખાસ પ્રાર્થનામાં ભાગ લીધો હતો, ત્યારબાદ ‘હવન’ (અÂગ્ન બલિદાન) અને ‘ભજન’ (પવિત્ર સ્તોત્રો) ગાવામાં આવ્યા હતા.
મહાનવમીના શુભ અવસરે કાશ્મીરમાં શાંતિ અને સંવાદિતા અને કાશ્મીરી પંડિતોના તેમના ઘરે પાછા ફરવા માટે પ્રાર્થના કરીને ખાસ પ્રાર્થના કરવામાં આવી હતી. વધુમાં, શ્રીનગરના ઐતિહાસિક શીતલનાથ મંદિરમાં ૩૬ વર્ષ પછી ઘંટનો અવાજ ગુંજી ઉઠ્યો. આ સ્થળ ૧૯૯૦ ના દાયકાથી ત્યજી દેવાયું હતું.આ વર્ષે એક ખાસ ચંદ્ર કેલેન્ડરને કારણે, મહાઅષ્ટમી અને મહાનવમી એક જ દિવસે આવે છે. સ્થાનિક વિસ્તારની યુવતીઓને મંદિરના પ્રાંગણમાં આમંત્રિત કરવામાં આવે છે અને બેસાડવામાં આવે છે, જ્યાં પુજારીઓ અને ભક્તો તેમના પગ ધોવે છે, આરતી કરે છે અને તેમને પરંપરાગત “ભોગ” (ભોગ) પીરસવામાં આવે છે, જેમાં હલવો, પુરી અને ચણાનો સમાવેશ થાય છે. મહાનવમી અને મહાઅષ્ટમી પૂજા તેમજ કંજક પૂજા માટે ભેગા થયેલા ભક્તોના આ ટોળાને જાઈને હાજર દરેકના ચહેરા પર હૂંફાળું સ્મિત આવી ગયું. તેઓ બધાએ તેને દેવી દુર્ગા તરફથી આશીર્વાદ અને કૃપા માન્યું, અને ખરેખર એવું લાગ્યું કે જાણે સ્વર્ગ કાશ્મીરમાં પાછું આવ્યું છે.ઉજવણીમાં ભાગ લેવા માટે ભારતના વિવિધ રાજ્યોમાંથી આવેલા કાશ્મીરી પંડિતોએ ઈન્ડિયા ટીવી સાથે વાત કરી. તેમણે કહ્યું કે ૧૯૯૦ ના દાયકામાં કાશ્મીર છોડીને ગયેલા લોકો હવે પાછા ફરવા માંગે છે, કારણ કે આ પ્રદેશમાં પરિસ્થિતિમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે. ૧૯૯૦ ના દાયકામાં આતંકવાદના સમયગાળા દરમિયાન ઉજ્જડ થયેલા મંદિરો છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ફરી એકવાર પૂજાના કેન્દ્રો બની ગયા છે. આ વાતાવરણ એવું લાગે છે કે ૧૯૯૦ ના દાયકા પહેલાની પરિસ્થિતિ પાછી આવી ગઈ છે. અમે પ્રાર્થના કરી કે આ શાંતિ અને સુલેહ-શાંતિ ચાલુ રહે, જેથી બધા કાશ્મીરી પંડિતો તેમના ઘરે પાછા ફરી શકે.
૧૯૯૦ ના દાયકા પહેલા, કાશ્મીરમાં દિવાળી અને નવરાત્રિ જેવા તહેવારો ખૂબ જ ઉત્સાહથી ઉજવવામાં આવતા હતા. આ પ્રસંગોએ મંદિરોમાં મોટા મેળાઓ યોજાતા હતા. પરંતુ આતંકવાદના આગમન પછી, કાશ્મીરી પંડિતોને ત્યાંથી જવાની ફરજ પડી, અને મંદિરના ઘંટ શાંત થઈ ગયા. જાકે, તાજેતરના વર્ષોમાં, કાશ્મીરમાં વાતાવરણ બદલાવાનું શરૂ થયું છે. આના કારણે મોટી સંખ્યામાં કાશ્મીરી પંડિતો આ તહેવારોની ઉજવણી કરવા માટે પાછા ફર્યા છે, પરંતુ એક નવી આશા પણ જાગી છે કે તેઓ ટૂંક સમયમાં તેમના વતન પાછા ફરશે.
