તીવ્ર ગરમી અને ભેજથી પીડાતા ઉત્તર ભારત માટે નોંધપાત્ર રાહત છે. દેશમાં ચોમાસાએ હવે પૂર્ણ વેગ પકડ્યો છે.આઇએમડી અનુસાર, નવી હવામાન પ્રણાલીના સક્રિય થવાથી આગામી ૩-૪ દિવસમાં ચોમાસાની પ્રગતિ ઝડપી બનશે. હવામાન વિભાગે દિલ્હી-એનસીઆર, ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર અને મધ્યપ્રદેશ સહિત ૧૬ રાજ્યોમાં ભારે વરસાદ અને ૬૦ થી ૭૦ કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે પવન ફૂંકવાની ચેતવણી જારી કરી છે.
દિલ્હી અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ચોમાસું થોડું મોડું આવી રહ્યું છે. શરૂઆતમાં ૨૭ જૂન સુધીમાં તેનું આગમન થવાની ધારણા હતી, પરંતુ હવે તે જુલાઈના પહેલા અઠવાડિયામાં પહોંચશે. ચોમાસું થોડું મોડું થયું હોવા છતાં, ૨૭ જૂનથી ૧ જુલાઈ દરમિયાન પૂર્વ-ચોમાસાનો વરસાદ, વાવાઝોડા અને ભારે પવન ફૂંકાશે. ૨૮ જૂનથી તાપમાનમાં ઘટાડો થશે. ૩૦ જૂન અને ૧ જુલાઈના રોજ સારા વરસાદની અપેક્ષા છે, જેનાથી ભેજવાળી ગરમીથી નોંધપાત્ર રાહત મળશે.
આગામી બે દિવસ સુધી યુપીમાં હવામાન સામાન્ય રહેશે, પરંતુ ૨૯ જૂનથી ૧ જુલાઈ વચ્ચે હવામાન સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે. લખનૌ, મેરઠ, નોઈડા, કાનપુર, પ્રયાગરાજ, વારાણસી, ગોરખપુર, ઝાંસી અને બરેલી સહિતના અનેક જિલ્લાઓમાં ભારે વરસાદની ચેતવણી આપવામાં આવી છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ૭૦ કિમી/કલાકની ઝડપે પવન ફૂંકાશે અને વીજળી પડવાની શક્યતા છે. બહાર રહેતા લોકોને સતર્ક રહેવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
બિહારમાં ચોમાસું સંપૂર્ણપણે સક્રિય થઈ ગયું છે. પટણા, ગયા, ભાગલપુર, મુઝફ્ફરપુર અને પૂર્ણિયા સહિત લગભગ તમામ જિલ્લાઓમાં ૨૮ જૂન સુધી હળવો વરસાદ પડશે. ૨૯ જૂનથી ૨ જુલાઈ દરમિયાન રાજ્યમાં ભારે વરસાદનો લાંબો સમય ચાલશે. આગામી પાંચ દિવસમાં તાપમાનમાં ૨ થી ૪ ડિગ્રી સેલ્સિયસનો ઘટાડો થશે. આ વરસાદ ડાંગરની ખેતી માટે વરદાન સાબિત થશે.
આ વર્ષે, ચોમાસું મધ્યપ્રદેશ માટે ખાસ કરીને દયાળુ રહ્યું છે. રાજ્યના મોટાભાગના ભાગોમાં, જેમાં ભોપાલ, ઇન્દોર, ઉજ્જૈન, જબલપુર અને સાગરનો સમાવેશ થાય છે, ભારેથી અતિ ભારે વરસાદની સંભાવના છે. ૫૦ કિમી/કલાકની ઝડપે પવન ફૂંકાશે, જેનાથી તાપમાનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે અને ખેડૂતોને ખરીફ પાક વાવવામાં મદદ મળશે.૨૮ થી ૩૦ જૂન દરમિયાન જયપુર, અજમેર, કોટા, બિકાનેર અને ઉદયપુર જેવા રાજસ્થાન જિલ્લાઓમાં સારો વરસાદ પડવાની ધારણા છે. ૪૦ થી ૫૦ કિમી/કલાકની ઝડપે પવન ફૂંકાશે, જેનાથી પાણીના †ોતોમાં પાણીનું સ્તર સુધરશે.
પંજાબ અને હરિયાણામાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી ગરમીની લહેર હવે ઓછી થઈ રહી છે. ચોમાસા પહેલાની પ્રવૃત્તિ શરૂ થતાં, બંને રાજ્યોમાં વાવાઝોડા સાથે હળવો થી મધ્યમ વરસાદ પડશે. નિષ્ણાતોના મતે, જુલાઈના પહેલા અઠવાડિયા સુધીમાં ચોમાસું આખા પંજાબ અને હરિયાણાને આવરી લેશે.
પહાડી રાજ્યોમાં હવામાન ખતરનાક બની શકે છે. ઉત્તરાખંડમાં, પૌરી, નૈનિતાલ, અલ્મોરા અને દેહરાદૂન ખાતે ૬૦ કિમી/કલાકની ઝડપે પવન સાથે વાવાઝોડા અને વરસાદની ચેતવણી આપવામાં આવી છે. ચારધામ યાત્રાળુઓને તેમની યાત્રાઓનું કાળજીપૂર્વક નિરીક્ષણ કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. હિમાચલ પ્રદેશના શિમલા, મનાલી, કુલ્લુ અને કાંગડામાં મધ્યમ વરસાદ અને કરા પડવાની શક્્યતા છે. વહીવટીતંત્રે ભૂસ્ખલનના જાખમ અંગે ચેતવણી જારી કરી છે.
આસામ, મેઘાલય અને અરુણાચલ પ્રદેશમાં મુશળધાર વરસાદ ચાલુ રહેશે, જેના કારણે નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પૂરનું જાખમ વધશે. તમિલનાડુ (કન્યાકુમારી, નીલગિરિ), કર્ણાટક અને કેરળમાં દક્ષિણપશ્ચિમ ચોમાસું પૂરજાશમાં ચાલી રહ્યું છે. ૨૭-૨૮ જૂને ભારે વરસાદની ચેતવણી આપવામાં આવી છે.
આઇએમડી મુજબ, દિલ્હીમાં આગામી પાંચ દિવસ સુધી હવામાન આંશિક રીતે વાદળછાયું રહેવાની ધારણા છે, ત્યારબાદ દિવસ દરમિયાન વાદળછાયું વાતાવરણ રહેશે. બપોરે જારદાર પવન ફૂંકાશે અને સાંજે છૂટાછવાયા વરસાદની ધારણા છે. નોઈડા અને ગાઝિયાબાદ સહિત આસપાસના વિસ્તારોમાં પણ આવી જ હવામાન સ્થિતિ રહેવાની ધારણા છે.
હવામાન વિભાગે પંજાબ, હરિયાણા અને ચંદીગઢમાં હવામાનના પેટર્નમાં ફેરફારની પણ આગાહી કરી છે. રાજસ્થાનમાં, ૨૮ જૂને પશ્ચિમી જિલ્લાઓમાં વાવાઝોડા, વીજળી અને ભારે પવન ફૂંકવાની શક્્યતા સાથે વરસાદની ચેતવણી જારી કરવામાં આવી છે. ૨૮ જૂનથી ૨ જુલાઈ દરમિયાન, પશ્ચિમ રાજસ્થાનમાં પવનની ગતિ ૫૦ કિમી પ્રતિ કલાક સુધી પહોંચી શકે છે, જ્યારે પૂર્વ રાજસ્થાનમાં ૨ જુલાઈ સુધી આવી જ સ્થિતિ રહેવાની સંભાવના છે.
આઈએમડીએ જણાવ્યું હતું કે ૩૦ જૂનથી ૨ જુલાઈ દરમિયાન ઉત્તરાખંડમાં વીજળી અને વરસાદ સાથે વાવાઝોડાની શક્્યતા છે. હવામાન વિભાગે એ પણ સંકેત આપ્યો છે કે આગામી ત્રણથી ચાર દિવસમાં ગુજરાત, મધ્યપ્રદેશ, છત્તીસગઢ, ઝારખંડ, બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડના વધુ ભાગોમાં દક્ષિણપશ્ચિમ ચોમાસાને આગળ વધારવા માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ વિકસી રહી છે. સેટેલાઇટ છબીઓ દર્શાવે છે કે ગાઢ ચોમાસાના વાદળો મધ્ય ભારત, બંગાળની ખાડી, ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યો અને દક્ષિણ ભારતના કેટલાક ભાગોને આવરી રહ્યા છે. જાકે, દિલ્હી-એનસીઆર, હરિયાણા, પંજાબ, પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશ અને રાજસ્થાનના મોટા ભાગોમાં આકાશ મોટે ભાગે સ્વચ્છ છે, જે દર્શાવે છે કે આ વિસ્તારોમાં ચોમાસું હજુ સુધી સંપૂર્ણપણે હાજર થયું નથી.
હવામાનશાસ્ત્રીઓએ સમજાવ્યું કે ચોમાસાની સિસ્ટમ ધીમે ધીમે ઉત્તર તરફ આગળ વધી રહી છે, પરંતુ ઉત્તરપશ્ચિમ ભારતમાં વ્યાપક વરસાદ માટે જરૂરી હવામાન સિસ્ટમો હજુ પણ રચના કરી રહી છે. ચોમાસાની સત્તાવાર પ્રગતિ પવનની પેટર્ન, ભેજનું સ્તર અને મોટા વિસ્તારમાં સતત વરસાદ જેવા પરિબળો દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે, દરેક જિલ્લામાં એક સાથે વરસાદની ઘટનાને બદલે.
પરિણામે, રાજ્ય સત્તાવાર રીતે ચોમાસાના પ્રભાવ હેઠળ આવી શકે છે, ભલે તેના ઘણા શહેરો થોડા વધુ દિવસો માટે ગરમ અને શુષ્ક હવામાનનો અનુભવ કરી શકે છે. નિષ્ણાતો ચોમાસાની પ્રવૃત્તિમાં વર્તમાન વિરામનું કારણ બંગાળની ખાડી પર મજબૂત નીચા દબાણવાળી સિસ્ટમનો અભાવ હોવાનું માને છે. આવી સિસ્ટમો જમીન તરફ ભેજ ખેંચીને અને મધ્ય અને ઉત્તર ભારતમાં વરસાદ ફેલાવીને ચોમાસાને મજબૂત બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ હવામાન સિસ્ટમો વિના, ભેજથી ભરપૂર દક્ષિણપશ્ચિમ પવનો પ્રમાણમાં નબળા રહે છે, જેના કારણે વ્યાપક વરસાદ થવાને બદલે છૂટાછવાયા વરસાદ થાય છે.
જાકે, હવામાન મોડેલો સૂચવે છે કે પરિસ્થિતિ ટૂંક સમયમાં સુધરી શકે છે. પૂર્વી હિંદ મહાસાગર પર એક મોટી ઉષ્ણકટિબંધીય હવામાન પ્રણાલી રચાય તેવી અપેક્ષા છે અને આગામી ચારથી સાત દિવસમાં ધીમે ધીમે બંગાળની ખાડી તરફ આગળ વધે તેવી અપેક્ષા છે. આનાથી ચોમાસાના પ્રવાહમાં વધારો થઈ શકે છે અને બંગાળની ખાડી પર ઓછા દબાણનો વિસ્તાર બની શકે છે, તેમજ પશ્ચિમ ભારતમાં મધ્ય-ઉષ્ણકટિબંધીય ક્ષેત્રમાં વમળ પણ સર્જાઈ શકે છે. જા આ પ્રણાલીઓ આગાહી મુજબ રચાય છે, તો જુલાઈના પ્રથમ અઠવાડિયામાં વરસાદની પ્રવૃત્તિ વધુ તીવ્ર બનવાની અપેક્ષા છે, જે દિલ્હી-એનસીઆર સહિત બાકીના ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં ચોમાસાની પ્રગતિને વેગ આપશે.
