દેશના આઇઆઇટીમાં ખાલી જગ્યાઓ વ્યાપક છે, અને તેને ભરવામાં સમય લાગશે.આઇઆઇટી કાઉન્સીલના ડેટા અને સરકારી રેકોર્ડ મુજબ, દેશની ૨૩ આઇઆઇટીમાં કુલ ૧૨,૪૯૮ ફેકલ્ટી જગ્યાઓ મંજૂર છે, અને તેમાંથી ૪,૮૦૪ જગ્યાઓ ખાલી છે. આ કુલ ખાલી જગ્યાઓના ૩૮% છે, જેનો અર્થ એ થાય કે દર પાંચમાંથી બે જગ્યાઓ ખાલી છે. જ્યારે આઇઆઇટી તેમના કેમ્પસનું વિસ્તરણ કરી રહી છે, વધુ વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ આપી રહી છે અને નવા અભ્યાસક્રમો શરૂ કરી રહી છે, ત્યારે વ્યાપક ખાલી જગ્યાઓ વધતી જતી ચિંતાનો વિષય છે. ધારવાડ અને પલક્કડમાં આઇઆઇટી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરે છે. ધારવાડમાં ખાલી જગ્યાઓના માત્ર ૧% જગ્યાઓ છે, જ્યારે પલક્કડમાં ૫% છે.
દરેક આઇઆઇટીમાં જગ્યાઓ ખાલી છે તેમાં આઇઆઇટી પટના (૫૪.૬%),આઇઆઇટી ખડગપુર (૫૧.૩%),આઇઆઇટી કાનપુર (૩૯%),આઇઆઇટી બોમ્બે (૩૮.૪%),આઇઆઇટી દિલ્હી (૩૮.૩%), આઇઆઇટી મંડી (૩૯.૯%),આઇઆઇટી ધનબાદ (૪૮.૪%), આઇઆઇટી ગોવા (૪૫.૮%),આઇઆઇટી ગુવાહાટી (૪૨.૨%)
દેશની આઇઆઇટી માં વિદ્યાર્થીઓની કુલ સંખ્યા ૧.૩૫ લાખથી વધુ છે, પરંતુ ફેકલ્ટીની અછત શિક્ષણ અને સંશોધન બંનેને અસર કરી રહી છે.આઇઆઇટી ના ડિરેક્ટરોના મતે, વૈશ્વીક બજારમાં ટોચના પીએચડી ધારકો વચ્ચે તીવ્ર સ્પર્ધા છે. આ વ્યÂક્તઓ વિદેશી યુનિવર્સિટીઓ, મોટી કંપનીઓ, સંશોધન પ્રયોગશાળાઓ અને ડીપ-ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સમાં સારા હોદ્દા શોધી રહ્યા છે. આ જ કારણ છે કે ઘણા લોકો આઇઆઇટી કરતા આ સંસ્થાઓમાં કામ કરવાનું પસંદ કરે છે. વધુમાં,આઇઆઇટી માં પસંદગીના માપદંડ ખૂબ જ કડક છે. કઠોર પસંદગી પ્રક્રિયાને કારણે, યોગ્ય ઉમેદવારો ન મળે ત્યાં સુધી જગ્યાઓ ખાલી રાખવામાં આવે છે. તે જ સમયે,એઆઇ સેમિકન્ડક્ટર અને ક્વોન્ટમ ટેકનોલોજી જેવા વિષયો નવા છે, અને તેમાં લાયક ફેકલ્ટીની અછત છે.ઘણા આઇઆઇટી એ જાહેરાતો, ખાસ ભરતી ઝુંબેશ અને મિશન-મોડ ભરતી શરૂ કરી છે. આઇઆઇટી ખડગપુરે ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ થી ૨૧૫ થી વધુ ફેકલ્ટી પસંદગીઓ પૂર્ણ કરી છે.આઇઆઇટી મદ્રાસે ૧,૧૦૦ મંજૂર જગ્યાઓમાંથી ૪૧૧ ખાલી જગ્યાઓ નોંધાવી છે અને મુલાકાતી/સંલગ્ન ફેકલ્ટીની મદદથી તેનું સંચાલન કરી રહી છે. શિક્ષણ મંત્રાલય અનુસાર, ખાલી જગ્યા એ એક સતત પ્રક્રિયા છે (નિવૃત્તિ, રાજીનામું અને પ્રમોશનને કારણે). સંસ્થાઓને આખા વર્ષ દરમિયાન ભરતી કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. જાજોકે, સંસદમાં પૂછાયેલા પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં સંસ્થાવાર ડેટા આપવામાં આવ્યો ન હતો.
નવ આઇઆઇટીએ જાતિ આધારિત ખાલી જગ્યાઓનો ડેટા પૂરો પાડ્યો હતો.એસસી,એસટી અને ઓબીસી પદો માટે કુલ ૧,૫૦૧ ખાલી જગ્યાઓમાંથી, લગભગ ૬૦% અનામત શ્રેણીઓ માટે અનામત છે.ઓબીસીમાં સૌથી વધુ ખાલી જગ્યાઓ (૪૭૭) છે. ફેકલ્ટીની અછત આઇઆઇટી વિસ્તરણ યોજનાઓ અને સંશોધન ઉત્પાદન પર અસર કરી રહી છે આઇઆઇટી ૨૦૨૮-૨૯ સુધીમાં તેમની બેઠકો ૬,૫૦૦ વધારવાની યોજના ધરાવે છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે આ લાંબા ગાળે ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ અને નવીનતાને અસર કરી શકે છે.આઇઆઇટી ખડગપુરના ડિરેક્ટર પ્રોફેસર સુમન ચક્રવર્તીએ જણાવ્યું હતું કે, “પ્રશ્ન એ નથી કે ભારત વિશ્વ કક્ષાની પ્રતિભાને આકર્ષી શકે છે કે નહીં, પરંતુ શું આપણે વિશ્વમાં પ્રતિભા માટે સૌથી ઉત્તેજક વાતાવરણ બનાવી શકીએ છીએ.આઇઆઇટી કાનપુરના ડિરેક્ટર પ્રોફેસર મનિન્દ્ર અગ્રવાલે જણાવ્યું હતું કે જ્યારે આ કોઈ નવી સમસ્યા નથી, ત્યારે ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા પીએચડી ઉમેદવારોની અછત યથાવત છે.
