ભારત સાથેના વિવાદ વચ્ચે, નેપાળ સરકારે તેની ચા ફેક્ટરીઓ ફરીથી ખોલવાનો નિર્ણય લીધો છે. ભારત સાથેના વિવાદથી નેપાળનો સમગ્ર ચા ઉદ્યોગ ઠપ થઈ ગયો છે. નેપાળ સરકારના મજબૂત આશ્વાસન પછી ચાના કારખાનાઓ ફરી ખુલી ગયા હોવા છતાં, ભારતના કડક નિયમો બંને દેશો વચ્ચેના વેપાર સંબંધોમાં તણાવ પેદા કરી રહ્યા છે.
ભારતની ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટીએ ૨૩ જૂને એક નિર્દેશ જારી કર્યો હતો, જેમાં એચએસએન કોડ ૦૯૦૨ હેઠળ આયાતી ચા માટે જોખમ-આધારિત નિરીક્ષણ પ્રણાલી રજૂ કરવામાં આવી હતી. નવા નિયમ હેઠળ, સ્થાનિક વપરાશ માટે નિર્ધારિત ચાના ૨૦ ટકા કન્સાઇન્મેન્ટને લેબ પરીક્ષણ માટે રેન્ડમલી પસંદ કરવામાં આવશે, જે તાત્કાલિક અસરકારક રહેશે.
કાઠમંડુ પોસ્ટ અનુસાર, નેપાળી ચા નિકાસકારો પહેલાથી જ ભારતીય સરહદ પર લાંબા વિલંબનો સામનો કરી રહ્યા છે, જ્યાં શિપમેન્ટ લેબ પરીક્ષણ માટે રોકાયેલા છે. ઉદ્યોગ પ્રતિનિધિઓને ટાંકીને, અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આશરે ૩૦૦,૦૦૦ કિલોગ્રામ પ્રોસેસ્ડ ચા હાલમાં ભારતીય વેરહાઉસમાં અટવાયેલી છે, જ્યારે ૧ મિલિયન કિલોગ્રામથી વધુ ચા નેપાળમાં સંગ્રહિત છે.
આ વિક્ષેપોને કારણે, ૧૫ જૂને ઇલમમાં ચા પ્રોસેસરોએ તેમના કારખાના બંધ કર્યા, ત્યારબાદ ૧૮ જૂને ઝાપામાં ઉત્પાદકોએ તેમના કારખાના બંધ કર્યા. ભારતના નિર્ણય દ્વારા લાદવામાં આવેલા બંધથી પૂર્વી નેપાળમાં આશરે ૯૯ ચા ફેક્ટરીઓ પર અસર પડી, ૫૦ થી વધુ મોટા અને નાના ચાના બગીચાઓમાં કામગીરી બંધ થઈ ગઈ, લણણી ખોરવાઈ ગઈ અને હજારો કામદારો બેરોજગાર થઈ ગયા.
નેપાળના વડા પ્રધાન અને મંત્રી પરિષદના કાર્યાલય તરફથી સરકાર નિકાસ અવરોધને ઉકેલવા માટે તાત્કાલિક રાજદ્વારી અને વહીવટી પગલાં લેશે તેવી ખાતરી મળ્યા બાદ ફેક્ટરી માલિકો કામગીરી ફરી શરૂ કરવા સંમત થયા છે. ભારતના ચા બોર્ડે એક નવો નિયમ લાગુ કર્યો છે. આ નિયમ હેઠળ, નેપાળથી ભારત આવતી દરેક ચા શિપમેન્ટ ફરજિયાત લેબ પરીક્ષણને પાત્ર છે.
અગાઉ, ભારત ફક્ત ૫% થી ૨૦% રેન્ડમ નમૂનાઓનું પરીક્ષણ કરતું હતું, અને જો એક ટ્રક પસાર થાય, તો સમગ્ર લોટને પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવતી હતી. હવે, સરહદ પર પાર્ક કરેલા દરેક ટ્રકના નમૂના કોલકાતાની કેન્દ્રીય પ્રયોગશાળામાં પરીક્ષણ માટે મોકલવામાં આવી રહ્યા છે.
નેપાળમાં કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત પ્રયોગશાળા નથી. કોલકાતાથી ટેસ્ટ રિપોર્ટ આવવામાં ૧૫ થી ૨૦ દિવસ લાગે છે. આ સમય દરમિયાન, ચા ટ્રકો અને ગોદામોમાં સડી રહી છે, જેના કારણે આશરે ૧.૩ મિલિયન કિલોગ્રામ નેપાળી ચા સરહદ પર ફસાયેલી છે.
ભારત સાથે ચાના વિવાદની નેપાળ પર શું અસર પડી?
ભારતના કડક નમૂના લેવાના પગલાંને કારણે પૂર્વી નેપાળના ઝાપા અને ઇલમ જિલ્લામાં ૧૦૦ થી વધુ ચા ફેક્ટરીઓ અને એસ્ટેટ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયા.
આ ઉદ્યોગના પતનથી નેપાળમાં આશરે ૬૦,૦૦૦ દૈનિક વેતન મજૂરો તેમની આજીવિકાથી વંચિત રહેવાનો ભય હતો. ચાના પાનના ભાવ ૪૦-૬૦ પ્રતિ કિલોથી ઘટીને ?૧૫ થઈ ગયા, જેના કારણે ખેડૂતોને દરરોજ કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન થયું.
ભારતીય ચા ઉત્પાદકોએ ફરિયાદ કરી હતી કે નેપાળની હલકી ગુણવત્તાવાળી અને સસ્તી ચા ભારતની પ્રીમિયમ દાર્જિલિંગ ચામાં ભેળવવામાં આવી રહી છે. આ ભારતીય બ્રાન્ડ્સની વૈશ્વીક પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડી રહ્યું છે. નેપાળી ચામાં જંતુનાશકો અને રસાયણોના ઉચ્ચ સ્તર અંગે પણ ફરિયાદો હતી.
જાકે, રાજદ્વારી વર્તુળો આને ભારત દ્વારા બદલો લેવાના પગલા તરીકે ચર્ચા કરી રહ્યા છે. નેપાળે તાજેતરમાં ભારતમાંથી આયાત થતી કેરી અને અન્ય ફળો પર કડક ગુણવત્તા પરીક્ષણો અને કર લાદ્યા છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ભારતે તેની સૌથી મોટી શÂક્તઃ ચા પર રોક લગાવીને નેપાળને એક મજબૂત સંદેશ આપ્યો છે.
