મહિલાઓની પ્રજનન સ્વાયત્તતાને અત્યંત મહત્વ આપતા, સુપ્રીમ કોર્ટે શુક્રવારે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો. કોર્ટે ૩૧ અઠવાડિયાની ૧૫ વર્ષની સગીર છોકરી માટે ગર્ભાવસ્થાના તબીબી સમાપ્તિને મંજૂરી આપી અને સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે તેને ગર્ભાવસ્થા ચાલુ રાખવા માટે દબાણ કરવું એ તેના મૂળભૂત અધિકારોનું સીધું ઉલ્લંઘન હશે.
ન્યાયાધીશ બી.વી. ન્યાયાધીશ એસ. નાગરત્ના અને ઉજ્જલ ભુયાનની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે આવી પરિસ્થિતિમાં ગર્ભાવસ્થા ચાલુ રાખવા માટે દબાણ કરવું જીવન અને ગૌરવના અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરે છે. કોર્ટે ખાસ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે સગીર છોકરી ગંભીર માનસિક તણાવથી પીડાઈ રહી હતી અને તેણે બે વાર આત્મહત્યાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. બેન્ચે ટિપ્પણી કરી હતી કે, “તેણીને ગર્ભાવસ્થા ચાલુ રાખવા માટે દબાણ કરવું એ તેના ગૌરવપૂર્ણ જીવનના અધિકાર પર સીધો હુમલો હશે.”
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે પોતાના શરીર, ખાસ કરીને પ્રજનન સંબંધિત નિર્ણયો લેવાનો અધિકાર, બંધારણની કલમ ૨૧ હેઠળ વ્યકિતગત સ્વતંત્રતા અને ગોપનીયતાનો અભિન્ન ભાગ છે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ગેરવાજબી પ્રતિબંધો લાદીને આ અધિકારને રદ કરી શકાતો નથી, ખાસ કરીને સગીર અને અનિચ્છનીય ગર્ભાવસ્થાના કિસ્સાઓમાં.બેન્ચે ચેતવણી આપી હતી કે કોઈ પણ કોર્ટ કોઈ મહિલા, ખાસ કરીને સગીરને તેની ઇચ્છા વિરુદ્ધ ગર્ભાવસ્થા રાખવા દબાણ કરી શકે નહીં. આમ કરવાથી ગંભીર માનસિક, ભાવનાત્મક અને શારીરિક આઘાત થઈ શકે છે.
રાજ્ય વતી રજૂ થયેલા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે તબીબી અહેવાલો સૂચવે છે કે આ તબક્કે ગર્ભપાત માતા અને ગર્ભ બંને માટે જાખમો ઉભો કરે છે. તેમણે ગર્ભાવસ્થાને તેની મુદત પૂર્ણ કરવા દેવાનું અને પછી સેન્ટ્રલ એડોપ્શન રિસોર્સ ઓથોરિટી દ્વારા બાળકને દત્તક લેવા માટે ઓફર કરવાનું સૂચન કર્યું. તેમણે પરિવારને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવાનો પણ પ્રસ્તાવ મુક્યો. જાકે, કોર્ટ આ દલીલ સાથે સહમત ન હતી.જસ્ટિસ નાગરત્ને પૂછ્યું, “શું આપણે એમટીપી (મેડિકલ ટર્મિનેશન ઓફ પ્રેગ્નન્સી) માટે આવનાર વ્યક્તિને દર વખતે નાણાકીય સહાય સ્વીકારવાનું કહીશું? સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું સગીર પણ ગર્ભાવસ્થા ચાલુ રાખવા માંગે છે?” અરજદારે જણાવ્યું હતું કે ગર્ભાવસ્થા છોકરીના માનસિક સ્વાસ્થ્ય, જીવન અને શિક્ષણ પર ગંભીર અસર પડી છે. તેના માટે દરેક દિવસ અત્યંત પીડાદાયક છે. વકીલે સમજાવ્યું કે તેના અભ્યાસમાં મહિનાઓ સુધી વિક્ષેપ પડી શકે છે.
સોલિસિટર જનરલે એવી પણ દલીલ કરી હતી કે આ કેસ એમટીપી કાયદાની ૨૪-અઠવાડિયાની મર્યાદાની બહાર આવે છે. જસ્ટિસ નાગરત્નાએ ટિપ્પણી કરી હતી કે સગીરો ઘણીવાર ભય, સામાજિક દબાણ અને જાગૃતિના અભાવને કારણે સમયસર રિપોર્ટ કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે. બેન્ચે કહ્યું, “જા આપણે આવા કેસોમાં રાહતનો ઇનકાર કરીશું, તો તેઓ કોર્ટમાં આવવાનું બંધ કરી દેશે.”
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે અનિચ્છનીય ગર્ભાવસ્થાને બળજબરીથી ચાલુ રાખવાથી છોકરીના માનસિક સ્વાસ્થ્ય, શિક્ષણ, સામાજિક સ્થિતિ અને એકંદર વિકાસ પર ગંભીર અને કાયમી પરિણામો આવી શકે છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આવી અસાધારણ પરિસ્થિતિઓમાં, સગીરના શ્રેષ્ઠ હિતોને પ્રક્રિયાગત અને કાનૂની મર્યાદાઓ પર પ્રભુત્વ મળવું જાઈએ. કોર્ટે પુનરોચ્ચાર કર્યો, “પ્રજનન પસંદગી એ મૂળભૂત અધિકાર છે. તેનો ઇનકાર કરવાથી સગીરને ન ભરવાપાત્ર નુકસાન થઈ શકે છે.
