છત્તીસગઢમાં ચોમાસાના આગમન સાથે, ગ્રામીણ અને જંગલી વિસ્તારોમાં એક મોટી મોસમી કટોકટી વધુ ઘેરી બની છે. વરસાદ શરૂ થતાં જ ઉત્તરીય જિલ્લાઓમાં સાપ કરડવાથી છ લોકોના દુઃખદ મૃત્યુ થયા છે. હકીકતમાં, ભારત સરકારે સાપના કરડવાને એક સૂચિત રોગ જાહેર કર્યો છે અને ૨૦૩૦ સુધીમાં આ મૃત્યુને અડધા સુધી ઘટાડવાનો લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે. આમ છતાં, વાસ્તવિકતા એ છે કે આજે પણ, હોશ્પિટલોમાં સાપ વિરોધી ઝેરનો અભાવ નથી, પરંતુ અંધશ્રદ્ધા અને હોÂસ્પટલ પહોંચવામાં વિલંબ દર્દીઓના જીવ લઈ રહ્યા છે.રાયપુરની પંડિત જવાહરલાલ નહેરુ મેડિકલ કોલેજના મેડિસિનના પ્રોફેસર ડા. યોગેન્દ્ર મલ્હોત્રાના મતે, લગભગ ૮૦% સાપ ઝેરી નથી. જા કોઈ ઝેરી સાપ કોઈને કરડે તો પણ, જા સમયસર સારવાર શરૂ કરવામાં આવે તો, બચવાની શક્યતા ખૂબ વધારે છે.વરસાદની ઋતુ દરમિયાન, સાપ પાણીથી બચવા અને શુષ્કતા અને ગરમી મેળવવા માટે માનવ વસાહતોમાં સ્થળાંતર કરે છે. ડા. મલ્હોત્રા સમજાવે છે કે ક્રેટ સાપનો ડંખ, ખાસ કરીને, અત્યંત ભ્રામક છે. પીડિતને ફક્ત સોયનો ડંખ લાગે છે અને પછી તે પાછો સૂઈ જાય છે. તેનું ન્યુરોટોક્સક ઝેર ધીમે ધીમે શ્વસન સ્નાયુઓને લકવાગ્રસ્ત કરે છે, જેના કારણે દર્દી ઊંઘમાં મૃત્યુ પામે છે. ઘણીવાર, દર્દીને મૃત માનવામાં આવે છે, ભલે સમયસર વ સપોર્ટ તેમને બચાવી શક્યો હોત.ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં, લોકો હજુ પણ ડાક્ટર પાસે જવાને બદલે સ્થાનિક બૈગા-ગુનિયા (પરંપરાગત ઉપચારકો) તરફ વળે છે. ઘાને ચૂસવા, ગરમ વસ્તુઓથી તેને દાઝવા અથવા ચુસ્ત પાટો લગાવવા જેવી પરંપરાગત પદ્ધતિઓ ઝેરને રોકવાને બદલે ચેપ અને ગૂંચવણોમાં વધારો કરે છે.નોવા નેચર વેલ્ફેર સોસાયટી જેવી સંસ્થાઓ, વન વિભાગના સહયોગથી, બિલાસપુર અને કોરબા વર્તુળોમાં જાગૃતિ અભિયાન ચલાવી રહી છે. બીજી એક મોટી વહીવટી ખામી એ છે કે સાપ કરડવાથી મૃત્યુ કુદરતી આપત્તિની શ્રેણીમાં આવે છે, જેના હેઠળ પીડિત પરિવાર મહેસૂલ વિભાગ તરફથી ૪ લાખનું વળતર મેળવવા માટે હકદાર છે. પરંતુ જાગૃતિના અભાવે, દૂરના આદિવાસી વિસ્તારોના લોકો આ નાણાકીય સહાય માટે અરજી કરી શકતા નથી.








































