વિશ્વ વિજેતા બનવાનું સપનું સેવનાર સિકંદર એટલે કે એલેક્ઝાન્ડર ધ ગ્રેટના જીવનના અનેક કિસ્સાઓ ઇતિહાસના પાને સુવર્ણ અક્ષરે લખાયેલા છે. તેની શૂરવીરતા અને યુધ્ધકૌશલ્ય વિશે તો આપણે ઘણું સાંભળ્યું છે, પરંતુ તેના જીવનમાં તેના અશ્વ બુસેફાલસ જેટલું જ મહત્વ તેના પ્રિય શ્વાન પેરિટાસનું પણ હતું. ઇતિહાસકારોના મતે પેરિટાસ માત્ર એક પાલતુ પ્રાણી નહોતું, પરંતુ એલેક્ઝાન્ડરનો અત્યંત વિશ્વાસુ રક્ષક અને સાથીદાર હતો. પેરિટાસ વિશે કહેવાય છે કે તે પ્રાચીન ગ્રીસની મોલોસિયન પ્રજાતિનો શ્વાન હતો, જે પોતાની વિરાટ કાયા અને અદભૂત તાકાત માટે જાણીતી હતી. એલેક્ઝાન્ડરને આ શ્વાન પ્રત્યે એટલો ઊંડો લગાવ હતો કે તે તેને પોતાની સાથે મોટાભાગના યુધ્ધ અભિયાનોમાં લઈ જતો હતો.
પેરિટાસની બહાદુરીના અનેક કિસ્સાઓ લોકકથાઓમાં વણાયેલા છે. એક પ્રચલિત વાર્તા મુજબ, જ્યારે એલેક્ઝાન્ડર એશિયાના અભિયાન પર હતો, ત્યારે એકવાર તેની સામે ભયાનક જંગલી હાથી અને સિંહ લાવવામાં આવ્યા હતા. પેરિટાસે અત્યંત નીડરતાથી તે જંગલી પ્રાણીઓનો સામનો કર્યો હતો, જે જોઈને એલેક્ઝાન્ડર પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો હતો. પેરિટાસે ક્યારેય પણ પોતાના માલિકની રક્ષા કરવામાં પીછેહઠ કરી નહોતી. તેની વફાદારી એવી હતી કે એલેક્ઝાન્ડરના શિબિરની આસપાસ કોઈ પણ અજાણી વ્યક્તિની હિલચાલ થાય તો તે તુરંત સાવધ થઈ જતો. એલેક્ઝાન્ડર માટે પેરિટાસ માત્ર એક શિકારી કૂતરો નહોતો, પરંતુ એક એવો મિત્ર હતો જેની સાથે તે પોતાના એકાંતના સમયમાં આત્મીયતા અનુભવતો હતો.
ઇતિહાસમાં પેરિટાસના મૃત્યુ અંગે વિવિધ મતો પ્રવર્તે છે. કેટલાક માને છે કે ભારતીય અભિયાન દરમિયાન મલ્લીઓના કિલ્લા પરના હુમલા વખતે, જ્યારે એલેક્ઝાન્ડર ઘેરાઈ ગયો હતો અને ઘાયલ થયો હતો, ત્યારે પેરિટાસે દુશ્મનો પર હુમલો કરીને પોતાના માલિકનો જીવ બચાવ્યો હતો. આ સંઘર્ષમાં પેરિટાસ ગંભીર રીતે ઘાયલ થયો અને એલેક્ઝાન્ડરના ખોળામાં જ તેણે અંતિમ શ્વાસ લીધા. પોતાના વફાદાર સાથીના મૃત્યુથી એલેક્ઝાન્ડર અત્યંત શોકતુર થઈ ગયો હતો. જે રીતે તેણે પોતાના પ્રિય ઘોડા બુસેફાલસની યાદમાં ‘બુસેફાલા’ શહેર વસાવ્યું હતું, તેવી જ રીતે તેણે પોતાના આ વફાદાર શ્વાનની યાદમાં પણ ભારતની ઝેલમ નદીના કિનારે ‘પેરિટાસ’ નામનું એક શહેર વસાવ્યું હોવાનું મનાય છે.
એલેક્ઝાન્ડર અને પેરિટાસનો આ સંબંધ માનવી અને પ્રાણી વચ્ચેના અતૂટ પ્રેમનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે. તે સમયના મહાન દાર્શનિક એરિસ્ટોટલના શિષ્ય એવા એલેક્ઝાન્ડરે કદાચ પેરિટાસ પાસેથી જ નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ અને વફાદારીના પાઠ શીખ્યા હશે. પેરિટાસનું શહેર આજે કદાચ નકશા પર ન મળે, પણ ઇતિહાસમાં તેની વફાદારીની સુવાસ આજે પણ અકબંધ છે. એક શક્તિશાળી સમ્રાટ જેણે અડધી દુનિયા જીતી લીધી હતી, તેનું હૃદય એક મૂંગા જીવ માટે આટલું સંવેદનશીલ હતું તે જાણીને આપણને એલેક્ઝાન્ડરના વ્યક્તિત્વના એક અલગ જ પાસાનો પરિચય થાય છે. પેરિટાસ માત્ર એક કૂતરો ન બની રહેતા, એક અમર ગાથા બની ગયો છે.
