માણસ છે એટલે ભૂલ થવાની જ. દુનિયામાં એવી કોઈ વ્યક્તિ નથી કે જેણે જીવનમાં ક્યારેય ભૂલ ન જ કરી હોય. બાળક ચાલતાં શીખે ત્યારે પડે છે, વિદ્યાર્થી ભણતાં શીખે ત્યારે ભૂલો કરે છે, વેપારી ધંધામાં નિર્ણય લેતાં ક્યારેક થાપ ખાય છે અને જીવનના સંબંધોમાં પણ માણસથી ક્યારેક શબ્દોની કે વર્તનની ભૂલ થઈ જાય છે. પરંતુ જીવનની સુંદરતા એમાં નથી કે આપણાથી ક્યારેય ભૂલ ન થાય; સુંદરતા એમાં છે કે ભૂલ થયા પછી આપણે તેમાંથી શું શીખીએ છીએ.
ભૂલ ખરેખર માણસનો માર્ગદર્શક છે. શાળામાં મળતું શિક્ષણ આપણને જ્ઞાન આપે છે, પરંતુ જીવનમાં થતી ભૂલ આપણને સમજ આપે છે. એક વખત થયેલી ભૂલ આપણને બીજી વખત સાવચેત કરે છે. એક નિષ્ફળ નિર્ણય આપણને આગામી નિર્ણય વધુ વિચારીને લેતાં શીખવે છે. એટલે સમજદાર માણસ પોતાની ભૂલથી નિરાશ થતો નથી, પરંતુ પોતાને પૂછે છે “આ ભૂલે મને શું શીખવ્યું?”
પરંતુ માત્ર ભૂલમાંથી શીખવું પૂરતું નથી. કેટલીક બાબતોને ભૂલવી પણ પડે છે. જીવનમાં ઘણી વખત માણસ ભૂતકાળની કોઈ ઘટના, નિષ્ફળતા, અપમાન કે દુઃખને એટલું પકડીને બેસી રહે છે કે વર્તમાનની ખુશીઓ પણ ગુમાવી દે છે. જે બની ગયું છે તેને વારંવાર યાદ કરવાથી ઘટના બદલાતી નથી, પરંતુ આપણું મન જરૂર દુઃખી રહે છે.
એટલે જ કહેવાય છે કે ભૂતકાળમાંથી પાઠ લો, ભાર નહીં.
કોઈએ આપણને દુઃખ આપ્યું હોય તો તેને માફ કરવું જરૂરી છે. કોઈ નિર્ણય ખોટો પડ્યો હોય તો તેની ભૂલ સ્વીકારીને આગળ વધવું જરૂરી છે. કોઈ સંબંધ તૂટી ગયો હોય તો તેની યાદમાં આખું જીવન અટકાવી દેવું યોગ્ય નથી. કારણ કે આગળ વધવાનું નામ જ જીવન છે.
નાનું બાળક ચાલતાં શીખે છે ત્યારે પડીને રડ્યા પછી ફરી ઊભું થાય છ, તે પડી ગયેલી જગ્યાએ બેસીને આખી જિંદગી ફરિયાદ કરતું નથી. તે ફરી પ્રયત્ન કરે છે અને એક દિવસ દોડવા લાગે છે. આપણું જીવન પણ આવું જ હોવું જોઈએ.
નિષ્ફળતા એ અંત નથી, પરંતુ નવી શરૂઆતનો સંદેશ છે.
વૃક્ષના થડ પર પડેલા ઘાના નિશાન તેની નબળાઈ નથી બતાવતા; તે બતાવે છે કે વૃક્ષે મુશ્કેલી સહન કરી છે અને છતાં ઊભું છે. તેવી જ રીતે જીવનની ભૂલો અને મુશ્કેલીઓ આપણને તોડવા માટે નહીં, પરંતુ વધુ મજબૂત બનાવવા માટે આવે છે.
માણસની પરિપક્વતા એમાં છે કે તે પોતાની ભૂલ સ્વીકારી શકે, બીજાની ભૂલ માફ કરી શકે અને ભૂતકાળને છોડીને ભવિષ્ય તરફ જોઈ શકે.
માણસે યાદ રાખવું જોઈએ કે
ભૂલ થાય તો શીખવું, દુઃખ મળે તો સહન કરવું, ભૂલ થઈ હોય તો માફી માગવી, કોઈએ ભૂલ કરી હોય તો માફ કરવું અને જે વીતી ગયું છે તેને છોડીને આગળ વધવું. કારણ કે ભૂલ આપણને શીખવે છે, અનુભવ આપણને ઘડે છે અને ભૂલી જવાની કળા આપણને મુક્ત કરે છે.
અંતે એટલું જ કે ભૂલોથી માણસ શીખે છે અને ભૂલવાથી માણસ આગળ વધે છે. જે માણસ ભૂતકાળમાંથી શીખીને વર્તમાનને જીવે છે અને ભવિષ્ય તરફ આશાથી જુએ છે, એ જ સાચા અર્થમાં જીવન જીવે છે.
નદી જો પાછળ વળીને પોતાના માર્ગને જ જોતી રહે તો સમુદ્ર સુધી પહોંચી શકે નહીં.
સૂર્ય રોજ ઉગે છે કારણ કે તેને ગઈકાલના અસ્તનો અફસોસ નથી. ઋતુઓ બદલાય છે કારણ કે પ્રકૃતિ ભૂતકાળને પકડીને બેઠી નથી.
