પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધની ગરમી હવે આપણા ખિસ્સા સુધી પહોંચી રહી છે. અમેરિકા, ઇઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે વધતા લશ્કરી તણાવે ગંભીર વૈશ્વિક ઉર્જા સંકટ સર્જ્યું છે. ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ જ્યારે સંઘર્ષ શરૂ થયો, ત્યારે બહુ ઓછા લોકોએ કલ્પના કરી હતી કે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર તેની કેટલી ઝડપી અસર પડશે. માત્ર એક મહિનામાં, બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં લગભગ ૬૦ ટકાનો વધારો થયો છે. યુદ્ધની શરૂઆતમાં પ્રતિ બેરલ આશરે ૭૦ માં વેચાતું ક્રૂડ ઓઇલ ૨૩ માર્ચે ખતરનાક ૧૧૩.૭૫ ના સ્તરને પાર કરી ગયું.
છેલ્લા ૩૦ દિવસમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં થયેલા વધારાએ સમગ્ર વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાને ખોરવી નાખી છે. આ વિશાળ કટોકટીના કેન્દ્રમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ છે. આ દરિયાઈ માર્ગને વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ વેપારનો મુખ્ય આધાર માનવામાં આવે છે. વર્તમાન લશ્કરી પ્રવૃત્તિઓ અને તણાવને કારણે આ મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ દ્વારા માલવાહક જહાજાની અવરજવરમાં ભારે વિક્ષેપ પડ્યો છે. જ્યારે વૈશ્વિક પુરવઠો ખોરવાઈ જાય છે, ત્યારે ભાવ સ્વાભાવિક રીતે જ આસમાને પહોંચે છે. આ જ કારણ છે કે હાલમાં વૈશ્વિક ઉર્જા બજારોમાં ભારે ચિંતા અને ઉથલપાથલ છે.
આ પુરવઠા વિક્ષેપ ફક્ત પરિવહન માર્ગો પૂરતો મર્યાદિત નથી; મુખ્ય તેલ ઉત્પાદક દેશોમાં પણ પરિસ્થિતિ વધુ ખરાબ થઈ છે. ઈરાન દ્વારા તાજેતરના હુમલાઓએ કતારની મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા સુવિધાઓને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. તેના સીધા પરિણામ રૂપે, કતારની લિકવીફાઇડ નેચરલ ગેસ નિકાસ કરવાની કુલ ક્ષમતામાં આશરે ૧૭ ટકાનો ઘટાડો થયો છે. દરમિયાન, ઇરાકથી મળેલા અહેવાલો પરિસ્થિતિને વધુ ચિંતાજનક બનાવી રહ્યા છે. ઇરાકે વિદેશી કંપનીઓ દ્વારા સંચાલિત તેના તમામ તેલ ક્ષેત્રોમાં ફોર્સ મેજ્યુઅરની સ્થિતિ જાહેર કરી છે. ત્યાંની પરિસ્થિતિનો અંદાજ એ હકીકત પરથી લગાવી શકાય છે કે બસરા ઓઇલ કંપનીમાં ઉત્પાદન, જે પહેલા ૩.૩ મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ હતું, હવે તે ભારે ઘટીને માત્ર ૯૦૦,૦૦૦ બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ ગયું છે.
આ વૈશ્વિક ઉથલપાથલ અને પુરવઠા સંકટની અસર સ્પષ્ટપણે ભારતીય બજારો સુધી પહોંચી છે. સોમવારે, જ્યારે યુએસ વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટના ભાવ ઇં૩.૨૦ વધીને ૧૦૧.૪૩ પ્રતિ બેરલ પર પહોંચ્યા, ત્યારે મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ પર ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પણ ૩.૭૦% વધીને ૯,૬૦૧ પ્રતિ બેરલના ઉચ્ચ સ્તરે ટ્રેડ થઈ રહ્યા હતા.
પ્રખ્યાત નાણાકીય સંસ્થા ગોલ્ડમેન સૅક્સે ૨૦૨૬ માટે બ્રેન્ટ ક્રૂડ માટે સરેરાશ ભાવ અનુમાન ૭૭ થી વધારીને ૮૫ પ્રતિ બેરલ કર્યું છે. વધુમાં, માર્ચ અને એપ્રિલ મહિના માટે સરેરાશ અંદાજ ૧૧૦ છે. બજાર નિષ્ણાતો અને વિશ્લેષકો સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે જા સપ્લાય લાઇન લાંબા સમય સુધી વિક્ષેપિત રહેશે, તો કુલ તેલ ઉત્પાદનમાં દરરોજ ૨ મિલિયન બેરલનો આ મોટો ઘટાડો ચાલુ રહેશે. આવી બગડતી પરિસ્થિતિમાં, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઇં૧૩૫ પ્રતિ બેરલના રેકોર્ડ ઉચ્ચતમ સ્તર પર પહોંચી શકે છે.
