• જ્યાં શિયાળુ પાક લઇ શકાય તેમ હોય તેઓએજ શિયાળુ પાકનું વાવેતર કરવું. પાછળથી પાણીની ખેંચ જણાય તેમણે જોખમ લેવું નહિ. તેમણે ઘાસચારાનાં પાકોનું વાવેતર કરવું. વહેલા પાકતી જાતોનું વાવેતર કરવું જોઈએ. ઓછા પાણી હોય ત્યાં ટપક પધ્ધતિનો ઉપયોગ કરવો.
• વાવેતર કરતા પહેલા જે પાકમાં રાસાયણિક ભલામણ હોય તે મુજબ ગણતરી કરીને જ ખાતર ખરીદવું અને હવે જમીનોમાં પોટાશ તત્વની ઉણપ વર્તાય છે તો પાયામાં પોટાશ ખાતર આપવું જરૂરી છે. વર્ષમાં એક વખત જમીનનું વિશ્વાસ પાત્ર સંસ્થા પાસે પૃથ્થકરણ કરાવી લેવું જોઈએ.
• જમીનમાં રાસાયણિક ખાતરનો ઉપયોગ વધવાના કારણે અને રાસાયણિક દવાઓ તેમજ નિંદામણનાશકનો વધુ પડતો ઉપયોગ થવાથી જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટતી જાય છે. હવે જમીનમાં રાસાયણિક ખાતરોના ઉપયોગ વગર ઉત્પાદન આવતું નથી. ધીમે ધીમે જમીન બંજર બનતી જાય છે. ત્યારે રાસાયણિક ખાતરોનો ઉપયોગ ઓછો કરવો જરૂરી છે. તે માટે બજારમાં મળતા જમીનનો કાર્બન અને તંદુરસ્તી વધરતા બેક્ટેરીયલ ખાતરોનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
દિવેલાઃ
• દિવેલાના પાકમાં માળમાં ડોડવાના પાકતી વખતે કાચા ન ઉતરે તે ખાસ ધ્યાન રાખવું.
• માળના વિકાસની અવસ્થાએ ભેજની ખેંચ ન રહે તે માટે જમીનની પ્રત પ્રમાણે ૧૫ થી ૨૦ દિવસના ગાળે પિયત આપવા.
ઘઉં:
• ઘઉંનુ વધુ ઉત્પાદન મેળવવા માટે ઘઉંનો વાવણી સમય નવેમ્બરમાં કરવો.
• કોઈપણ પાકનું વાવેતર કરવું હોય તો તેની વાવવાની તારીખ જાણીને જ વાવેતર કરવું.
• ૧૦૦ કિ.ગ્રા.બિયારણ દીઠ બાયફેન્થ્રીન ૧૦% ઈસી.ર૦૦ મીલી દવાને પાંચ લીટર પાણીમાં ઓગાળી આગળની રાત્રે સારી રીતે પટ આપી ખુલ્લામાં સૂકવીને બીજા દિવસે વાવેતર કરવું.
• વહેલું કે મોડું વાવેતર કરવાથી ઉત્પાદન અને ગુણવતા પર માઠી અસર થાય છે.
• શિયાળુ પાકોનું ઠંડીની શરૂઆત પહેલાં વાવેતર કરવાથી ઉગાવો, વૃધ્ધિ અને વિકાસ પર વિપરીત અસર થાય છે. પરીણામે પુરી મહેનત અને ખર્ચ કરવા છતાંય ધાર્યું ઉત્પાદન મળે નહીં.
મકાઈ: શિયાળુ મકાઈ માટે સંકર જાતોનો ઉપયોગ કરવો. બીજને વાવતાં પહેલાં એઝેટોબેક્ટર અથવા એઝોસ્પાઈરીલમ અને પી.એસ.બી. ૧ કલ્ચરનો ૧ કિલો બીજ માટે ૫૦ ગ્રામ લેખે પટ આપી છાંયડે સુકવી ઉપયોગમાં લો.
શેરડીઃ
• શેરડીમાં આંતરપાક તરીકે ચણા, લસણ અથવા ડુંગળીનું વાવેતર કરવું.
• શેરડીમાં સંકલિત ખાતર વ્યવસ્થામાટે શેરડીનું વધુ ઉત્પાદન અને ખાંડનો સારો ઉતારો મેળવવા માટે ભલામણ કરેલ રસાયણિક ખાતર સાથે હેક્ટર દીઠ ૨૫ ટન કોહવાયેલું છાણીયું ખાતર આપવું જોઈએ. છાણીયું ખાતરનીં અવેજીમાં હેકટરે ૬૨૫ કિલો દીવેલીનો ખોળ અથવા ૧૨ ટન જુનો પ્રેસમડ આપવાની ભલામણ છે. જે ખેડૂત એક વર્ષ જુનો પ્રેસમડ ૧૨ ટન /હેકટરે આપે, તેમણે ફોસ્ફરસના ભલામણ કરેલ જથ્થાનો અડધો જ જથ્થો આપવો.
તુવેર: વંધ્યત્વનો રોગ
• આગળના વર્ષના છોડ જો શેઢાપાળા પર કે ખેતરમાં રહી ગયેલ હોય તો તેને દુર કરવા. શરૂઆતમાં રોગીષ્ઠ છોડ દેખાય તો ઉપાડી નાશ કરવો.
• પાન કથીરીથી રોગ ફેલાતો હોવાથી તેના નિયંત્રણ માટે ફેનાઝાકિવન ૧૦ મિલી અથવા પ્રોપરગાઈડ ૧૦ મિલી અથવા ફેનપાયરોક્ષીમેટ ૧૦ મિલી ૧૦ લીટર પાણીમાં મેળવીને છંટકાવ કરવો.
જૈવિક નિયંત્રણઃ લીલી ઇયળનાં નિયંત્રણ માટે નર ફૂંદાને આકર્ષતા ફેરોમોન ટ્રેપ ગોઠવવા. આ જીવાતનું એનપીવી ૪૫૦ એલઇ/હે છાંટવું. લીમડાની લીંબોળીનો અર્કનો ઉપયોગ કરવો. અથવા ડાયક્લોરવોશ અથવા ક્વિનાલફોસ પૈકી કોઇપણ એક દવાનો છંટકાવ કરવો.
પરજીવી: લીલી ઈયળનાં નિયંત્રણ માટે કેમ્પોલેટીસ કલોરીડી અને યુકારસેલીયા ઈલોટાનામની બે પરજીવી ભમરીઓ અસરકારક છે. આથી આ પરજીવીઓને ઓછું નુકશાન થાય, તેવી સલામત દવાઓનો છંટકાવ કરવો.
પરભક્ષી કીટક: પરભક્ષી કીટક જેવાં કે ક્રાયસોપા લીલી ઈયળનાં ઈંડા તેમજ નાની ઈયળનું ભક્ષણ કરે છે.
જીવાણું (બેકટેરિયા): લીલી ઈયળનાં નિયંત્રણ માટે બેસીલસ થુરીન્જીએન્સીસ (બીટી) નામનાં જીવાણુંયુકત પાઉડર બજારમાં મળે છે. હેકટરે ૧ કિ.ગ્રા. બીટી (પ૦૦ લિટર પાણીમાં) પાઉડરનો છંટકાવ કરવાથી સારૂં પરિણામ મળે છે.
વિષાણું ઃ ઉભા પાકમાં હેકટરે વિષાણુંયુકત (એન.પી.વી.) રપ૦ રોગિસ્ટ ઈયળનું દ્વાવણ છાંટવાથી લીલી ઈયળનું અસરકારક નિયંત્રણ મળે છે. એન.પી.વી. પર સીધા સૂર્ય પ્રકાશની માઠી અસર થતી હોઈ તેનો છંટકાવ દિવસનાં ઢળતા પહોરે કરવો.
પ. વનસ્પતિજન્ય પેદાશોઃલીંબોળીનાં મીંજનું પ ટકા દ્વાવણ (પ૦૦ ગ્રામ મીંજનો પાવડર ૧૦ લિટર પાણીમાં) નાં ર થી ૩ છંટકાવ કરવાથી લીલી ઈયળનું અસરકારક નિયંત્રણ મળે છે.
૬. હાથથી વીણીનેઃ તુવેર પાક પર લીલી ઈયળનો વધુ ઉપદ્રવ હોય તો, મોટી ઈયળને હાથથી વીણી લેવી અથવા છોડને હલાવતા તે નીચે પડશે, જેને વીણીને નાશ કરવો.
૭. રાસાયણિક નિયંત્રણઃતુવેર અને અન્ય કઠોળ પાકોમાં પ૦ ટકા ફૂલ બેસવાની અવસ્થાએ અને ત્યારબાદ ૧પ દિવસે નીચે પૈકીની કોઈપણ એક દવાનો ૧૦ લિટર પાણીમાં ભેળવીને છંટકાવ કરવો.
કવીનાલફોસ ર૦ મિ.લિ. અથવા સ્પીનોસાડ ર મિ.લિ. અથવા થાયોડીકાર્બ ૧૦ ગ્રામ અથવા ફલુબેન્ડીયામાઈડ ર મિ.લિ. અથવા કલોરાન્ટ્રાનીલીપ્રોલ ૧.પ મિ.લિ. અથવા એમામેકટીન બેન્ઝોએટ ર ગ્રામ. બિનપિયત પાકમાં કવીનાલફોસ ૧.પ ટકા ભૂકીરૂપ દવા હેકટરે રપ કિ.ગ્રા. પ્રમાણે છંટકાવ કરવો. ઉપરોકત બધી જ પધ્ધતિઓનો જયાં અને જયારે ઉપયોગ થઈ શકે, તે મુજબ તેને અપનાવવાથી કઠોળ પાકમાં ફૂલ અને શીંગોને નુકસાન કરતી જીવાતનું અસરકારક અને અર્થક્ષમ નિયંત્રણ થઈ શકે છે.
ચણાઃ
• ગુજરાત ચણા-૧, ૨, ૩, ૫, ૬, ૭,૮ ,, દાહોદ પીળા, ચાફા માંથી કોઈ પણ એક જાતનું વાવેતર કરો.
• વાવેતર વખતે હેક્ટર દીઠ ૨૫ કિલોગ્રામ નાઈટ્રોજન અને ૫૦ કિલોગ્રામ ફોસ્ફરસ તત્વ એટલે કે ૧૦૯ કિલોગ્રામ ડી.એ.પી. અને ૧૨ કિલોગ્રામ યુરિયા અથવા ૨૭ કિલોગ્રામ એમોનિયમ સલ્ફેટ ખાતર આપવું અને ૮૦ કિલોગ્રામ મ્યુરેટ ઓફ પોટાશ આપવું.
રાઈઃ
• હેકટર દીઠ ૨૫ કિલોગ્રામ નાઈટ્રોજનઅને ૨૫ કિલોગ્રામ ફોસ્ફરસ તત્વ એટલે કે ૫૪ કિલોગ્રામ ડી.એ.પી. અને ૩૩ કિલોગ્રામ યૂરિયા અથવા ૭૬ કિલોગ્રામ એમોનિયમ સલ્ફેટ ખાતર જમીનમાં ઓરીને આપવું.
• બિયારણનો દર ૩.૫ કિલોગ્રામ પ્રતિ હેકટર રાખવો.
વિવિધ મસાલા પાકો માટે વાવણીનો યોગ્ય સમય:
• જીરૂની વાવેતર નવેમ્બરના પ્રથમ અઠવાડીયામાં જયારે ઠંડીની શરૂઆત થાય અને દિવસનું ઉષ્ણતાપમાન ૩૦ અંશ થી ૩૨ અંશ સેન્ટીગ્રેડની આસપાસ થાય ત્યારે કરવું જોઈએ.
• ચોમાસું વરયાળીના પાક માટે ધરૂની ફેરરોપણી ઓગસ્ટ માસના બીજા પડખવાડીયામાં વરસાદી વાતાવરણમાં કરવી હિતાવહ છે.
• રવીત્રતુમાં વરીયાળીનું વાવેતર ૧૫ ઓક્ટોબર બાદ જ્યારે તાપમાનમાં ઘટાડો થાય અને રાત્રીના પાછલા પહોરમાં ઠંડીની શરૂઆત થાય ત્યારે કરવું જોઈએ.
• મેથી અને ધાણાની વાવણીનો યોગ્ય સમય નવેમ્બરના પ્રથમ અઠવાડિયાનો છે. જયારે સુવા અને અજમાની વાવણી ઓક્ટોબર માસ દરમ્યાન કરવી.
દાડમઃ
• દાડમ માં હસ્તબહાર લેવી. પિયત ચોમાસું પૂરું થાય પછી બંધ કરવું.
• નિયમિત પિયત આપવાથી ફળ ફાટતા નથી
નાળીયેરીઃ
• નાળીયેરીના ફળ કાળા પડી અને ખરી જાય છે તે માટે આ પાનકથીરી નામની જીવાતની અસરને લીધે થાય છે. લીમડા આધારીત દવાનું મુળ શોષણ પધ્ધતિ ધ્વારા ર માસ અંતરે ર કે ૩ વાર આપવાથી થઈ શકે છે.
• નાના ફળ ખરી પડવાના કારણોમાં ઝાડને સારૂ પોષણ મહત્વની બાબત હોવાથી ભલામણ પ્રમાણે ઝાડદીઠ ૧ કિલો એમોનિયમ સલ્ફેટ ૧ કિલો સુપર ફોસ્ફેટ તથા ૧.રપ૦ કિલો મ્યુરેટ ઓફ પોટાશ જુન-જુલાઈમાં અને તેટલોજ બીજો હપે સપ્ટેમ્બર-આકટોબર મા આપવો.
આંબોઃ આંબોને ઓક્ટોબર કે નવેમ્બર માસમાં પોટેશિયમ નાઈટ્રેટ ૨ ટકાના દ્રાવણના બે છંટકાવ કરવા
પપૈયાઃ તાઈવાન હાઈબ્રીડ જાતમાં નર અને માદા એક જ ફુલમાં હોવાથી એક ખાડામાં એક છોડનું વાવેતર કરવું.
ચીકુઃ
• ચોમાસા પછી ચીકુમાં સુકારો રોગ આવે છે. તેના નિયંત્રણ માટે પ્રથમ તો ચીકુવાડીયામાં ડાંગર જેવા પાક લેવો જોઈએ નહી.
• બોર.ચોમાસું પૂરુ થયા પછી બોરના ઝાડ ફરતે કાળા પ્લાસ્ટિકનું મલ્ચ (૨૫ માઈક્રોન) પાથરવાથી વધુ ઉત્પાદન મળે છે.
લીંબુ લીંબુના પાકમાં પાન કોરીયા અને કાળી માખીના નિયંત્રણ માટે ઇમિડાક્લોપ્રીડ (૪ મિ.લિ./૧૦ લીટર) નો છંટકાવ કરવો.
કેળ ઃ સીગાટોકા પાનના ત્રાકિયા ટપકા
• રોગ દેખાય ત્યારે કાર્બેન્ડાઝીમ ૫૦ વેપા ૧૦ ગ્રામ અથવા મેન્કોઝેબ ૭૫ વેપા ૨૭ ગ્રામ અથવા પ્રોપીનેબ ૭૦ વેપા ૨૦ ગ્રામ અથવા પ્રોપીકોનાઝોલ ૨૫ ઈસી ૫ મિ.લી. ૧૦ લીટર પાણીમાં ભેળવી રોગની તીવ્રતા પ્રમાણે ૧૫ દિવસના અંતરે બે થી ત્રણ છંટકાવ કરવા. દવાના પ્રવાહી મિશ્રણ સાથે એક ચમચી સ્ટીકર ઉમેરવું હિતાવહ છે.
• રોગીષ્ઠ ડાળીઓ કાપી લીધા બાદ કોપર ઓકિસકલોરાઈડ ૫૦ વેપા ૪૦ ગ્રામ ૧૦ લીટર પાણીમાં ઓગાળી અથવા ૧ % ના બોર્ડો મિશ્રણ અથવા સ્ટ્રેપ્ટ્રોમાયસીન સલ્ફેટ (સ્ટ્રેપ્ટોસાયક્લીન)૧ ગ્રામ + કોપર ઓકિસકલોરાઈડ ૫૦ વેપા ૪૦ ગ્રામ ૧૦ લીટર પાણીમાં ઉમેરી છંટકાવ કરવો.
બિયારણ પસંદગી વખતે આટલું ધ્યાન રાખશું.
• કૃષિ હવામાન વિસ્તાર પ્રમાણે જુદાં જુદા પાકોની જાતો બહાર પાડવામાં આવે છે, જે સ્થાનિક કે અગાઉની જાત કરતાં વધારે ઉત્પાદન, સારી ગુણવતા અને રોગ-જિવાત સામે પ્રતિકારક હોય છે.
• ઓછા પિયતની જરૂરિયાત અને વહેલી પાકતી જાતો પણ બહાર પડેલી છે.
• જમીન, હવામાન અને પિયતની સગવડતા પ્રમાણે જાતની પસંદગી કરવી જોઈએ.
• અનુકૂળ સારી જાતનું પ્રમાણીત બિયારણ સમયસર મેળવી લેવુ જોઈએ. ઘણી વખત વાવણીના આગલાં દિવસે જે મળે તે બિયારણ લાવી વાવવામાં આવે છે. જેથી પાક ઉત્પાદન ઓછું અને નબળી ગુણવતાનું મળે અને તેનો બજારભાવ પણ ઓછો મળે છે.
• નકલી કે ઉતરતી કક્ષાના બિયારણોમાં રોગ-જિવાત પ્રતિકારતા ન હોવાથી દવા પાછળ પણ ખર્ચ વધે છે. તેથી જો યોગ્ય બિયારણની પસંદગી કરવામાં આવે તો ઉત્પાદન ખર્ચ વધાર્યા સિવાય વધુ ઉત્પાદન મેળવી શકાય.
