ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી આર ગવઈએ કહ્યું કે માનવ ગૌરવ એ ભારતીય બંધારણનો આત્મા છે અને તેને મૂળભૂત અધિકાર તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે. તેમણે ૧૧મા ડા. એલ.એમ. સિંઘવી મેમોરિયલ લેક્ચરમાં આ વાત કહી હતી, જ્યાં લોકસભાના અધ્યક્ષ ઓમ બિરલા પણ હાજર હતા. આ પ્રસંગે, સીજેઆઈએ ‘માનવ ગૌરવઃ બંધારણનો આત્મા’ વિષય પર પોતાના વિચારો વ્યક્ત કર્યા હતા, જ્યારે બિરલાએ તેમના સંબોધનમાં ઝડપી ન્યાય માટે ન્યાયતંત્ર, કારોબારી અને વિધાનસભા વચ્ચે સહયોગ પર ભાર મૂક્્યો હતો.સીજેઆઈ ગવઈએ કહ્યું કે માનવ ગૌરવ બંધારણના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો – સ્વતંત્રતા, સમાનતા, બંધુત્વ અને ન્યાયને આકાર આપે છે. તેમણે કહ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટે ૨૦મી અને ૨૧મી સદીમાં પોતાના ઘણા નિર્ણયોમાં માનવ ગૌરવને માત્ર અધિકાર તરીકે માન્યતા આપી નથી, પરંતુ તેને તમામ મૂળભૂત અધિકારોને સમજવાનો આધાર પણ બનાવ્યો છે. તેમણે કહ્યું, ‘માનવ ગૌરવ એ એક સિદ્ધાંત છે જે બધા અધિકારોને જાડે છે. તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે બંધારણ દરેક નાગરિકને ગૌરવ, સ્વતંત્રતા અને તક સાથે જીવવાનો અધિકાર આપે છે.’ તેમણે કેદીઓ, મજૂરો, મહિલાઓ અને અપંગોના સંદર્ભમાં સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયોનો ઉલ્લેખ કર્યો. સીજેઆઇએ કહ્યું કે કોર્ટે હંમેશા ખાતરી કરી છે કે કાયદો ફક્ત અસ્તિત્વની ખાતરી આપતો નથી, પરંતુ આત્મસન્માન અને સ્વાયત્તતા સાથે જીવવા માટે પરિસ્થિતિઓ પણ બનાવે છે. તેમણે કહ્યું, ‘સમાજ અને સરકારની જવાબદારી છે કે દિવ્યાંગો તેમના માર્ગમાં આવતા અવરોધોને દૂર કરે, જેથી તેઓ સમાનતા અને આદર સાથે જીવન જીવી શકે.’સીજેઆઇએ એમ પણ કહ્યું કે બંધારણીય અર્થઘટનમાં માનવીય ગૌરવને આધાર બનાવીને, સુપ્રીમ કોર્ટે બંધારણને એક જીવંત દસ્તાવેજ રાખ્યો છે, જે સમય સાથે બદલાતા પડકારોનો જવાબ આપે છે. સીજેઆઇએ ડા. ભીમરાવ આંબેડકરના વિઝનની પ્રશંસા કરી અને કહ્યું કે તેમના બંધારણને કારણે જ તેઓ આજે સીજેઆઇ પદ પર છે.લોકસભાના અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાએ આ પ્રસંગે કહ્યું, ‘ન્યાયતંત્ર, કારોબારી અને વિધાનસભાએ ઝડપી ન્યાય સુનિશ્ચિત કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરવું જાઈએ.’ તેમણે ભાર મૂક્્યો કે આજે ‘સમયસર ન્યાય’ દ્વારા માનવીય ગૌરવની સર્વોચ્ચતા જાળવવા માટે વિવિધ હિસ્સેદારો વચ્ચે જાહેર સંવાદની તાત્કાલિક જરૂર છે. બિરલાએ કહ્યું કે કાયદાકીય અને વહીવટી પ્રણાલીઓમાં અનેક અવરોધો ન્યાયમાં વિલંબનું કારણ બની રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે નાગરિકો અને વિચારકોએ બધા માટે ઝડપી અને ન્યાયી ન્યાય સુનિશ્ચિત કરવાના મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન પર વિચાર કરવાની જરૂર છે.સીજેઆઇએ આ વ્યાખ્યાન માટે ઓપી જિંદાલ યુનિવર્સિટી અને વરિષ્ઠ વકીલ અભિષેક સિંઘવીનો આભાર માન્યો, જે ડા. એલ.એમ. સિંઘવીના પુત્ર છે. તેમણે ડા. સિંઘવીના યોગદાનની પ્રશંસા કરી, જેમણે ભારતીય ન્યાય અને બંધારણીય મૂલ્યોને મજબૂત બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. આ વ્યાખ્યાનમાં, સીજેઆઇ ગવઈ અને ઓમ બિરલાએ સર્વાનુમતે માનવ ગૌરવને બંધારણના મૂળભૂત તત્વ તરીકે વર્ણવ્યું. જ્યારે સીજેઆઇએ ન્યાયતંત્રની ભૂમિકા અને બંધારણીય અર્થઘટનમાં ગૌરવના મહત્વ પર ભાર મૂક્્યો, ત્યારે બિરલાએ ઝડપી અને ન્યાયી ન્યાય માટે ત્રણેય અંગોના સહયોગની હાકલ કરી. બંનેએ બંધારણ નિર્માતાઓ, ખાસ કરીને ડા. આંબેડકરના વિઝનની પ્રશંસા કરી.
