બાળકોના સર્વાંગી વિકાસમાં રમતગમતએ માત્ર મનોરંજન નથી, પરંતુ તેમના શારીરિક અને માનસિક ઘડતરનો પાયો છે. ખાસ કરીને શારીરિક વિકાસ માટે રમતનું મહત્વ નીચે મુજબ છેઃ
૧. સ્નાયુઓ અને હાડકાંની મજબૂતી
જ્યારે બાળકો દોડાદોડી કરે, કૂદકા મારે કે પકડદાવ જેવી રમતો રમે છે, ત્યારે તેમના શરીરના સ્નાયુઓ ખેંચાય છે અને હાડકાં મજબૂત બને છે. આનાથી તેમની ઊંચાઈ અને શરીરના બંધારણમાં સકારાત્મક ફેરફાર જોવા મળે છે.
૨. રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં વધારો
નિયમિત મેદાની રમતો રમવાથી શરીરમાં રક્ત પરિભ્રમણ (Blood Circulation) સુધરે છે. બહારની તાજી હવા અને સૂર્યપ્રકાશ (વિટામિન-ડી) મળવાથી બાળકની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે, જેથી તેઓ વારંવાર બીમાર પડતા નથી.
૩. મોટર સ્કિલ્સનો વિકાસ (Motro Skills)
ગ્રોસ મોટર સ્કિલ્સઃ દોડવું, ચઢવું કે સાઈકલ ચલાવવી જેવી રમતોથી શરીરનું સંતુલન જળવાય છે.
ફાઈન મોટર સ્કિલ્સઃ કેરમ, ચેસ કે બ્લોક્સ ગોઠવવા જેવી રમતોથી આંખ અને હાથનું સંકલન (Hand-eye corodination) સુધરે છે.
૪. મેદસ્વીતા (Obesity) થી બચાવ
આજના ડિજિટલ યુગમાં બાળકો મોબાઈલ કે ટીવી સામે કલાકો વિતાવે છે, જેનાથી નાની ઉંમરે વજન વધવાની સમસ્યા થાય છે. રમતગમત દ્વારા વધારાની કેલરી બળે છે અને બાળક સ્ફૂર્તિલું રહે છે.
૫. ઊંઘ અને પાચનમાં સુધારો
શારીરિક મહેનત કરવાથી બાળકને સમયસર અને ગાઢ ઊંઘ આવે છે. સાથે જ, શારીરિક પ્રવૃત્તિને કારણે પાચનતંત્ર સક્રિય રહે છે અને ભૂખ પણ સારી લાગે છે, જે સારા સ્વાસ્થ્ય માટે અનિવાર્ય છે.
ચોક્કસ, બાળકની ઉંમર પ્રમાણે શારીરિક વિકાસ અને સ્ફૂર્તિ માટે નીચે મુજબની રમતો અને પ્રવૃત્તિઓ ખૂબ જ અસરકારક સાબિત થાય છે.
૧. ૩ થી ૫ વર્ષ (પૂર્વ-શાળાના બાળકો)
આ ઉંમરે સ્નાયુઓના લવચીકપણા અને શરીરના સંતુલન (Balance) પર ધ્યાન આપવું જોઈએ.
પ્રાણીઓની નકલ (Animal Walks) : દેડકા કૂદકા (Frog jump), સિંહની જેમ ચાલવું કે પતંગિયાની જેમ પાંખો ફફડાવવી. આનાથી આખા શરીરની કસરત થાય છે.
બોલ ફેંકવો અને પકડવોઃ આ રમતથી હાથ અને આંખનું સંકલન (Hand-eye corodination) સુધરે છે.
સંગીત સાથે નૃત્ય (Free Dance): મનપસંદ ગીતો પર ડાન્સ કરવાથી હૃદયના ધબકારા વધે છે અને લોહીનું પરિભ્રમણ સુધરે છે.
૨. ૬ થી ૧૦ વર્ષ (પ્રાથમિક શાળાના બાળકો)
આ ઉંમરે બાળકોમાં સહનશક્તિ (Endurance) અને ટીમ વર્ક વિકસાવવાની જરૂર હોય છે.
દોરડા કૂદવા (Skipping): હાડકાની મજબૂતી અને ઊંચાઈ વધારવા માટે આ સર્વોત્તમ કસરત છે.
સાયકલિંગઃ પગના સ્નાયુઓ મજબૂત કરવા અને ફેફસાંની ક્ષમતા વધારવા માટે શ્રેષ્ઠ છે.
દેશી રમતોઃ લંગડી, પકડદાવ, ખો-ખો અથવા સતોડિયું. આ રમતોમાં દોડવું અને અચાનક દિશા બદલવી પડે છે, જે સ્ફૂર્તિ વધારે છે.
તરવું (Swimming): જો સુવિધા હોય, તો સ્વિમિંગ એ આખા શરીર માટે સંપૂર્ણ કસરત છે.
૩. ૧૧ થી ૧૫ વર્ષ (કિશોરાવસ્થા)
આ ઉંમરે શારીરિક બાંધો મજબૂત કરવા અને માનસિક એકાગ્રતા વધારવા પર ભાર મૂકવો જોઈએ.
સ્પોટ્ર્સ (ફૂટબોલ, બેડમિન્ટન, ક્રિકેટ): આ રમતોથી કાર્ડિયો એક્સરસાઇઝ થાય છે અને સ્નાયુઓ ટોન થાય છે.
સૂર્ય નમસ્કારઃ દરરોજ ૫ થી ૧૦ સૂર્ય નમસ્કાર કરવાથી શરીર લવચીક બને છે અને માનસિક શાંતિ મળે છે.
પ્લેન્ક (Plank) અથવા પુશ-અપ્સઃ શરીરના ઉપરના ભાગ અને પેટના સ્નાયુઓને મજબૂત કરવા માટે.
