દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે જાતીય ગુનાના કેસોમાં સંવેદનશીલતા અંગે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ નીતિ અને વહીવટી નિર્દેશ જારી કર્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે પટના હાઈકોર્ટના તાજેતરના આદેશ પર ઊંડી નારાજગી વ્યક્ત કરી છે, જેમાં મહિલા પર બળજબરી કરવાના કૃત્યને “બળાત્કારનો પ્રયાસ” ગણવાનો ઇનકાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ બાબતને ખૂબ જ ગંભીરતાથી લેતા, ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે જાતીય ગુનાઓ સંબંધિત કેસ નોંધવા અને સુનાવણી માટે અદાલતો અને પોલીસે નિર્ધારિત સંવેદનશીલતા માર્ગદર્શિકાનું કડક પાલન કરવું જાઈએ.તાજેતરના એક નિર્ણયમાં, પટના હાઈકોર્ટે ઠરાવ્યું હતું કે મહિલાના કપડાં ઉતારવા અને તેના સ્તન પર હાથ રાખવા એ “બળાત્કારનો પ્રયાસ” સાબિત કરવા માટે પૂરતું નથી. હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશ પૂર્ણેન્દુ સિંહે આરોપીની સજાને બળાત્કારના પ્રયાસની વધુ ગંભીર કલમથી ઘટાડીને માત્ર મહિલાની નમ્રતાને ઠેસ પહોંચાડવાના ગુના (ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ ૩૫૪) સુધી ઘટાડી દીધી, જેમાં ઘણી ઓછી સજા છે. જ્યારે વરિષ્ઠ વકીલ શોભા ગુપ્તાએ સુપ્રીમ કોર્ટને ધ્યાન દોર્યું કે આવી વિસંગતતાઓ સતત ઉભરી રહી છે, ત્યારે સુપ્રીમ કોર્ટે કડક વલણ અપનાવ્યું. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાન્તે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે ન્યાયાધીશોએ પણ કાયદા અને અગાઉના નિર્ણયોનું સંશોધન કરવાની ફરજ છે. તેમણે કડક ટિપ્પણી કરી હતી કે ન્યાયિક સ્ટાફ આ મામલે કંઈ કરી રહ્યો નથી.આ સમગ્ર વિવાદ ૨૦૦૮ માં બનેલી એક ઘટનાથી ઉદ્ભવ્યો હતો. મરપુરમાં એક મહિલા તેના પિતા સાથે ફોટો સ્ટુડિયોમાં ગઈ હતી. આરોપ મુજબ, સ્ટુડિયોના માલિકે, તેના પિતાને બહાર રાહ જાવાનું કહેવાના બહાને, દરવાજા બંધ કરી દીધો અને અંદર મહિલા પર જાતીય હુમલો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. નીચલી કોર્ટે આરોપીને બળાત્કારના પ્રયાસ અને ખોટી રીતે બંધક બનાવવાનો દોષી ઠેરવ્યો હતો, જેને તેણીએ હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. હાઈકોર્ટે ચુકાદો આપ્યો હતો કે રેકોર્ડ પર ઘૂસણખોરી અથવા તબીબી પુરાવા ન હોવાથી, બળાત્કારના પ્રયાસના આરોપો લાગુ પડતા નથી. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે આ કેસ ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ ૩૫૪ હેઠળ મહિલાની નમ્રતાને માત્ર અપમાનજનક ગણાવે છે કારણ કે આરોપીએ ગુનાહિત બળનો ઉપયોગ કર્યો હતો.આ વિસંગતતાને દૂર કરવા અને ભવિષ્યમાં આવા નિર્ણયોને રોકવા માટે, સુપ્રીમ કોર્ટે દેશની સમગ્ર ન્યાયિક અને વહીવટી વ્યવસ્થા માટે કડક નિર્દેશો જારી કર્યા છેઃ હેન્ડબુકનું ફરજિયાત પાલનઃ સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો છે કે દેશની તમામ અદાલતોએ જાતીય ગુનાઓ સંબંધિત કેસોમાં નિર્ધારિત હેન્ડબુકમાં આપવામાં આવેલી પરિભાષા અને સૂચનાઓનું ફરજિયાતપણે પાલન કરવું જાઈએ.પોલીસ સ્ટેશનોને નિર્દેશોઃ તમામ રાજ્યોને આદેશ આપવામાં આવ્યો છે કે તેઓ તેમના પોલીસ સ્ટેશનોને એફઆઇઆર નોંધતી વખતે અને ચાર્જશીટ દાખલ કરતી વખતે આ હેન્ડબુકના નિયમોનું કડક પાલન કરવા માટે નિર્દેશો જારી કરે.રાષ્ટÙીય ન્યાયિક એકેડેમી રિપોર્ટઃ સુપ્રીમ કોર્ટે ન્યાયિક અધિકારીઓને સંવેદનશીલ બનાવવા માટે ન્યાયિક સંવેદનશીલતા પર રાષ્ટÙીય ન્યાયિક એકેડેમીના અહેવાલને સુપ્રીમ કોર્ટ અને તમામ રાજ્ય ઉચ્ચ અદાલતોની વેબસાઇટ પર ઓનલાઇન અપલોડ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ રિપોર્ટ ૨૦૨૫ માં અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટ દ્વારા પસાર કરાયેલા સમાન આદેશ બાદ સુઓ મોટો તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો.પોક સો કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટનું અવલોકનઃ નિર્દોષનો વ્યÂક્તગત અનુભવ જ એકમાત્ર પુરાવો છે; જાતીય શોષણ છુપાવનારાઓ પર પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.સુપ્રીમ કોર્ટના આ કડક પગલાથી સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે જાતીય ગુનાઓના કેસોમાં ન્યાયિક અને પોલીસ સંવેદનશીલતા અંગે કોઈપણ પ્રકારની ઢીલ સહન કરવામાં આવશે નહીં. આ માર્ગદર્શિકા દેશભરની અદાલતોમાં મહિલાઓ સાથે સંકળાયેલા સંવેદનશીલ કેસોની સુનાવણી અને પોલીસ તપાસની પદ્ધતિઓમાં મોટા સુધારા લાવવામાં એક સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે.
