મહારાષ્ટ્રમાં મહાયુતિ સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલ ‘મુખ્યમંત્રીની લડકી બહિન યોજના’ (લડકી બહિન યોજના) ખૂબ જ મહત્વાકાંક્ષી પહેલ છે. આ યોજનાની જાહેરાત ૨૦૨૪ ની વિધાનસભા ચૂંટણીના છ મહિના પહેલા કરવામાં આવી હતી. આ યોજના ખૂબ જ લોકપ્રિય સાબિત થઈ અને તેને જબરદસ્ત પ્રતિસાદ મળ્યો. આ પહેલ હેઠળ, ૨.૫ લાખથી ઓછી વાર્ષિક આવક ધરાવતા પરિવારોની મહિલાઓને દર મહિને ?૧,૫૦૦ ની નાણાકીય સહાય મળે છે. જા કે, ૨૦૨૪ ની વિધાનસભા ચૂંટણી પછી સત્તામાં આવ્યા પછી, મહાયુતિ સરકારે આ “લાડકી બહેનો” માટે તેમની ઇકેવાયસી ચકાસણી પૂર્ણ કરવાનું ફરજિયાત બનાવ્યું. સરકારે લાભાર્થીઓને તેમની પાત્રતાની પુષ્ટિ કરવા માટે આ ઇકેવાયસી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા વિનંતી કરી.
ત્યારબાદ મહાયુતિ સરકારે દ્વિરૂઝ્ર ચકાસણીની સમયમર્યાદા ઘણી વખત લંબાવી. અંતે,ઇકેવાયસી પૂર્ણ કરવાની અંતિમ તારીખ માર્ચ ૨૦૨૬ નક્કી કરવામાં આવી હતી. સરકારે આ તારીખથી આગળ કોઈ વધારાનો સમય આપ્યો ન હતો. જા કે, હવે ડેટા બહાર આવ્યો છે જે દર્શાવે છે કે આ ઇકેવાયસી ચકાસણી પ્રક્રિયા પછી મોટી સંખ્યામાં મહિલાઓને યોજના માટે અયોગ્ય જાહેર કરવામાં આવી છે. રાજ્યભરમાં ૮ મિલિયન મહિલાઓને યોજનામાંથી બાકાત રાખવામાં આવી છે. ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડીયાએ આ વિકાસ અંગે અહેવાલ આપ્યો છે.
એક વરિષ્ઠ અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, આશરે ૮૦ લાખ મહિલાઓને આ યોજના માટે અયોગ્ય જાહેર કરવામાં આવી છે. કારણોમાં તેમના દ્વિરૂઝ્ર અપડેટ કરવામાં નિષ્ફળ રહેવું, નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં જરૂરી દસ્તાવેજા સબમિટ કરવામાં અથવા અપડેટ કરવામાં નિષ્ફળ રહેવું અથવા અન્ય પાત્રતા માપદંડોને પૂર્ણ કરવામાં નિષ્ફળ રહેવું શામેલ છે. યોજના હેઠળ લાભાર્થીઓની શરૂઆતની સંખ્યા ૨૪.૬ મિલિયન હતી. જાકે, ૮૦ લાખ મહિલાઓને અયોગ્ય ઠેરવવામાં આવતા, લાભાર્થીઓની વર્તમાન સંખ્યા ઘટીને ૧.૬૬ કરોડ થઈ ગઈ છે.
લાભાર્થીઓની સંખ્યામાં આ ઘટાડા અંગે વિપક્ષ સરકારને ઘેરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટી (શરદચંદ્ર પવાર જૂથ) ના સાંસદ સુપ્રિયા સુલેએ આ મુદ્દે સરકારની આકરી ટીકા કરી છે. સુપ્રિયા સુલેએ જણાવ્યું હતું કે લડકી બહેન યોજના હેઠળ ૮૦ લાખ મહિલાઓને અયોગ્ય ઠેરવવામાં આવી છે. ચૂંટણીની મોસમ દરમિયાન આ યોજના ઉતાવળમાં કોઈ યોગ્ય તપાસ વિના લાગુ કરવામાં આવી હતી. ખરેખર વિચિત્ર છે કે લગભગ દોઢ વર્ષ પછી, સરકારને અચાનક ખ્યાલ આવ્યો કે ૮૦ લાખ મહિલાઓ આ યોજના હેઠળ અયોગ્ય છે. આ રાજકીય, વહીવટી અને અમલીકરણની દ્રષ્ટિએ આ સરકારની સામૂહિક અને સંપૂર્ણ નિષ્ફળતા દર્શાવે છે.
સુપ્રિયા સુલેએ ટીકા કરી હતી કે આ યોજના માટેના ભંડોળ સામાન્ય લોકોના મહેનતથી કમાયેલા કરમાંથી આવે છે. આ પ્રશ્ન ઉભો કરે છેઃ શું આ સરકાર છેલ્લા દોઢ વર્ષથી અયોગ્ય લાભાર્થીઓને જાહેર નાણાંનું વિતરણ કરી રહી છે? આ સમગ્ર મામલો મૂળભૂત રીતે સરકારની ઘોર અક્ષમતાને ઉજાગર કરે છે. સુપ્રિયા સુલેએ જણાવ્યું હતું કે આ એવી સરકાર નથી જે પોતાના વચનો પાળે છે. આ પરિસ્થિતિ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે તેમણે ફક્ત ચૂંટણી લાભ મેળવવાના એકમાત્ર હેતુથી મહિલાઓને ખોટા વચનો આપવાનો ઢોંગ કર્યો છે. ૮૦ લાખ મહિલાઓને અયોગ્ય જાહેર કરીને, આ સરકારે રાજ્યની મહિલાઓના વિશ્વાસ સાથે દગો કર્યો છે.
સુપ્રિયા સુલેએ આકરા પ્રહારો કરતા કહ્યું હતું કે ૮૦ લાખનો આંકડો કોઈ પણ રીતે નાનો નથી. તેમણે માંગણી કરી હતી કે મહારાષ્ટ્રની દરેક બહેનને ‘લડકી બહિન યોજના’ હેઠળ નિયમિત લાભ મળવો જાઈએ તે અમારું મક્કમ વલણ છે. નિશ્ચિત, કડક સમયમર્યાદામાં કેવાયસી (તમારા ગ્રાહકને જાણો) ચકાસણી પૂર્ણ કરવાની જરૂરિયાતને અવરોધ બનવા દેવી જાઈએ નહીં. ખાતરી કરો કે કેવાયસી પૂર્ણ કરવાની તક હંમેશા ઉપલબ્ધ રહે જેથી રાજ્યમાં એક પણ લાયક મહિલા આ યોજનાના લાભોથી વંચિત ન રહે.
આ દરમિયાન, નાયબ મુખ્યમંત્રી એકનાથ શિંદેએ પ્રતિક્રિયા આપી છે. એકનાથ શિંદેએ પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કરતાં કહ્યું કે જ્યારે ‘લડકી બહેન યોજના’ પહેલીવાર શરૂ કરવામાં આવી હતી, ત્યારે ઘણા લોકોએ તેનો વિરોધ કર્યો હતો. પરંતુ હું તમને ખાતરી આપું છું કે, તેને પડકારવા માટે કોણ આગળ આવે, ગમે તેટલો મજબૂત વિરોધ હોય, ‘લડકી બહેન યોજના’ બંધ કરવામાં આવશે નહીં.
