ભારત સરકારે પેટ્રોલ પંપ પરથી ઔદ્યોગિક પેટ્રોલ અને ડીઝલની જથ્થાબંધ ખરીદી પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. એક સત્તાવાર આદેશ અનુસાર, સરકારે ઔદ્યોગિક, વાણિજ્યિક અને સંસ્થાકીય વપરાશકર્તાઓને પેટ્રોલ પંપ પરથી પેટ્રોલ અને ડીઝલ ખરીદવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. આવા ગ્રાહકોને જથ્થાબંધ પોઈન્ટ પરથી તેલ ખરીદવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે. આ સરકારી આદેશ ૯૦ દિવસ સુધી અમલમાં રહેશે. કેટલાક વિસ્તારોમાં તેલની માંગમાં અસામાન્ય વધારા બાદ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. ગ્રાહક પંપ પર તેલના ભાવ સામાન્ય રીતે ઊંચા હોય છે, જેના કારણે ઘણા ગ્રાહકો પેટ્રોલ પંપ પરથી મોટી માત્રામાં બળતણ ખરીદે છે.
દિલ્હીમાં, પેટ્રોલ પંપ પર ડીઝલનો ભાવ ૯૫.૨૦ પ્રતિ લિટર છે, જ્યારે તેની જથ્થાબંધ કિંમત ૧૩૪.૫૦ છે. પશ્ચિમ એશિયામાં દુશ્મનાવટ ફાટી નીકળ્યા પછી ગ્રાહકોને વધતા ખર્ચથી બચાવવા માટે રાજ્યની માલિકીની તેલ કંપનીઓએ ફેબ્રુઆરીના અંતમાં છૂટક ભાવમાં સુધારો કર્યો હતો. આના પરિણામે પેટ્રોલ પંપ અને જથ્થાબંધ ભાવ વચ્ચે નોંધપાત્ર તફાવત જાવા મળ્યો.
જથ્થાબંધ વપરાશકર્તાઓ, જેમ કે ટેલિકોમ ટાવર્સ અને ઉદ્યોગો જે વીજ ઉત્પાદન અને અન્ય ફીડસ્ટોક જરૂરિયાતો માટે ડીઝલનો ઉપયોગ કરે છે, તેમની પાસેથી બજાર ભાવ વસૂલવામાં આવે છે. છૂટક પંપ દર ખર્ચ કરતા નોંધપાત્ર રીતે ઓછા છે. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે ૧૧ જૂનના રોજ મોટર સ્પિરિટ અને હાઇ સ્પીડ ડીઝલ ઓર્ડર, ૨૦૨૬ જારી કર્યો હતો. તે બળતણ રિટેલર્સ અને તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને એક સમયે ૯૦ દિવસ સુધી છૂટક આઉટલેટ્સમાંથી જથ્થાબંધ ખરીદી પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો નિર્દેશ આપે છે. સરકારે જણાવ્યું હતું કે “વિશ્વના કેટલાક પ્રદેશોને અસર કરતી વર્તમાન ભૂરાજકીય પરિસ્થિતિ” ને કારણે આ પગલું જરૂરી હતું, જેણે આંતરરાષ્ટÙીય પેટ્રોલિયમ સપ્લાય ચેઇન, શિપિંગ લોજિસ્ટિક્સ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતા પર પ્રતિકૂળ અસર કરી છે.
સૂચનામાં જણાવાયું છે કે, “હાલની પરિસ્થિતિમાં, એવું જોવા મળ્યું છે કે દેશના કેટલાક ભાગોમાં રિટેલ આઉટલેટ્સ દ્વારા મોટર સ્પિરિટ (પેટ્રોલ) અને હાઇ-સ્પીડ ડીઝલના વેચાણમાં અસામાન્ય વધારો ઔદ્યોગિક, વાણિજ્યિક અને સંસ્થાકીય ગ્રાહકો રિટેલ અને જથ્થાબંધ વેચાણ કિંમતોમાં તફાવતને કારણે રિટેલ આઉટલેટ્સ તરફ સ્થળાંતર કરી રહ્યા છે.” આદેશ અનુસાર, સંસ્થાકીય, ઔદ્યોગિક અને વાણિજ્યિક ગ્રાહકોને રિટેલ ઇંધણ સ્ટેશનો પરથી પેટ્રોલ અને ડીઝલ ખરીદવા પર પ્રતિબંધ રહેશે અને તેના બદલે તેમને તેમના ગ્રાહક પંપમાંથી તેમનો પુરવઠો મેળવવાની જરૂર રહેશે. સૂચનામાં રિટેલ આઉટલેટ્સ પર ડીઝલના વેચાણને વાહનના ઇંધણ ટાંકી અથવા પેટ્રોલિયમ અને વિસ્ફોટક સુરક્ષા સંગઠન દ્વારા મંજૂર કરાયેલ કન્ટેનર સુધી મર્યાદિત કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં ગ્રાહક અથવા વાહન દીઠ ૨૦૦ લિટરની દૈનિક ખરીદી મર્યાદા છે. આદેશમાં જણાવાયું છે કે આવા ડીઝલ “ફરીથી વેચી શકાતા નથી.”
સરકારે જણાવ્યું હતું કે રિટેલ સ્ટેશનો દ્વારા જથ્થાબંધ ખરીદી ગ્રાહકો માટે તેલ પુરવઠો ઉદ્યોગ તરફ વાળી શકે છે અને સ્થાનિક અછત અને સામાન્ય માણસ માટે આવશ્યક સેવાઓમાં વિક્ષેપોની સંભાવના ઊભી કરી શકે છે. આ આદેશ જાહેર ક્ષેત્રની તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ અને અન્ય અધિકૃત ઇંધણ રિટેલર્સને પ્રતિબંધો લાગુ કરવાની સત્તા આપે છે, અને રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને સંગ્રહખોરી, કાળાબજાર, અનધિકૃત ખરીદી અને ઇંધણ પુરવઠાના ડાયવર્ઝન સામે પગલાં લેવાની જરૂર છે.
નવા માળખા હેઠળ લાદવામાં આવેલા કોઈપણ નિયંત્રણો ૯૦ દિવસના પ્રારંભિક સમયગાળા માટે અમલમાં રહેશે અને નવા સરકારી આદેશ દ્વારા તેને લંબાવી શકાય છે. સરકારે જણાવ્યું હતું કે આ પગલાં પેટ્રોલ અને ડીઝલની સમાન ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા, સંગ્રહખોરી અને ડાયવર્ઝન અટકાવવા અને દેશભરમાં અવિરત પુરવઠો જાળવવા માટે છે. સૂચનામાં જણાવાયું છે કે, “સરકાર, એક ખાસ આદેશ દ્વારા, કોઈપણ ગ્રાહક, ગ્રાહક વર્ગ, વિસ્તાર, વ્યવહાર અથવા વ્યવહારની શ્રેણીને આ આદેશની બધી અથવા કોઈપણ જાગવાઈઓમાંથી મુક્તિ આપી શકે છે.” વધુમાં, કોઈપણ ઉલ્લંઘન આવશ્યક ચીજવસ્તુ અધિનિયમની જાગવાઈઓ હેઠળ સજાપાત્ર રહેશે. કેન્દ્ર સરકારે રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વહીવટીતંત્રોને આદેશનો અમલ કરવા માટે જરૂરી તમામ પગલાં લેવાનો નિર્દેશ પણ આપ્યો છે, જેમાં સંગ્રહખોરી, કાળાબજાર, અનધિકૃત ખરીદી, ડાયવર્ઝન અને અન્ય અનિયમિતતાઓ સામે કાર્યવાહી કરવાનો સમાવેશ થાય છે.
