મધ્યપ્રદેશના સરકારી કર્મચારીઓ અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરી રહેલા યુવાનો માટે મોટા સમાચાર આવી રહ્યા છે. મોહન યાદવ સરકારે સરકારી નોકરીઓ અને સેવાઓ માટે બે બાળકોની જરૂરિયાત નાબૂદ કરી છે. લગભગ ૨૫ વર્ષથી અમલમાં રહેલી આ વ્યવસ્થા હવે નાબૂદ કરવામાં આવી છે. મુખ્યમંત્રી મોહન યાદવની અધ્યક્ષતામાં મળેલી ખાસ કેબિનેટ બેઠકમાં મધ્યપ્રદેશ સિવિલ સર્વિસીસ રૂલ્સ, ૧૯૬૧ માં સુધારાને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. આ પછી, સરકારી નોકરીઓ માટે અરજી કરનારા ઉમેદવારો અથવા સેવામાં રહેલા કર્મચારીઓ સામે જા તેમનું ત્રીજું બાળક હોય તો કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે નહીં. જો કે, જે કર્મચારીઓને પહેલાથી જ સેવામાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે અથવા જેમના કેસ અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું છે તેમને ફરીથી નોકરી પર રાખવામાં આવશે નહીં.
મધ્યપ્રદેશમાં બે બાળકોની જરૂરિયાત ૨૬ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૧ થી અમલમાં હતી. તત્કાલીન દિગ્વીજય સિંહ સરકારે વસ્તી નિયંત્રણને પ્રોત્સાહન આપવાના ઉદ્દેશ્યથી આ નિયમ લાગુ કર્યો હતો.
આ નિયમ હેઠળ, બે કરતાં વધુ જીવિત બાળકો ધરાવતા વ્યક્તિઓ સરકારી નોકરીઓ માટે લાયક ન હતા. વધુમાં, સેવા દરમિયાન ત્રીજું બાળક ધરાવતા કર્મચારીઓ સામે વિભાગીય કાર્યવાહીની જોગવાઈ હતી.
બુધવારે યોજાયેલી ખાસ કેબિનેટ બેઠકમાં સામાન્ય વહીવટ વિભાગના પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. આ સાથે, સરકારી ભરતી અને સેવા નિયમોમાંથી બે બાળકોની જરૂરિયાત દૂર કરવામાં આવી. હવે, ત્રીજા બાળકથી કર્મચારીની નોકરી જાખમમાં નહીં આવે અને ઉમેદવાર ભરતી પ્રક્રિયામાંથી ગેરલાયક નહીં બને.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી, બે બાળકોની નીતિ અંગે સતત ચર્ચા થઈ રહી છે. ટીકાકારોએ દલીલ કરી હતી કે તે વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને પ્રજનન અધિકારો સાથે સંબંધિત મુદ્દો છે.
વિવિધ કેસોની સુનાવણી દરમિયાન, અદાલતોએ સરકારને આ નિયમની સુસંગતતા અને નોકરી મેળવ્યા પછી ત્રીજા બાળક પેદા કરવા સામે લેવામાં આવેલી કાર્યવાહી અંગે પણ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યા છે. તાજેતરના મહિનાઓમાં રાષ્ટÙીય સ્વયંસેવક સંઘના વડા મોહન ભાગવતે દેશમાં ઘટી રહેલા પ્રજનન દર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી ત્યારે આ મુદ્દા પર ચર્ચા વધુ તીવ્ર બની હતી.તેમણે કહ્યું હતું કે સામાજિક અને વસ્તી સંતુલન જાળવવા માટે પરિવારોએ સરેરાશ ત્રણ બાળકો પેદા કરવાનું વિચારવું જોઈએ. આનાથી વસ્તી નીતિ વિશે નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
એ નોંધવું જોઈએ કે મધ્યપ્રદેશ એકમાત્ર રાજ્ય નહોતું જ્યાં આ પ્રકારનો નિયમ હતો. રાજસ્થાન સરકારે ૨૦૧૬ માં સરકારી નોકરીઓ માટે બે બાળકોની જરૂરિયાત નાબૂદ કરી હતી, અને છત્તીસગઢ સરકારે ૨૦૧૭ માં. આંધ્રપ્રદેશમાં પણ વધુ બાળકો ધરાવતા પરિવારોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ચર્ચાઓ અને પહેલ જોવા મળી છે.
સરકારી માહિતી અનુસાર, બે બાળકોના નિયમને કારણે હજારો કર્મચારીઓને વિભાગીય તપાસ અને શિસ્તબદ્ધ કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડ્યો છે. શાળાઓ, કોલેજા અને મેડિકલ કોલેજાને લગતા ૮,૦૦૦ થી ૧૦,૦૦૦ કેસોમાં ત્રીજા બાળકો અંગેની કાર્યવાહી બાકી હોવાનું કહેવાય છે. સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે જે કેસોમાં તપાસ ચાલી રહી છે અથવા કાર્યવાહી બાકી છે તે બંધ કરી શકાય છે. જાકે, જે કર્મચારીઓને પહેલાથી જ સેવામાંથી બરતરફ કરવામાં આવ્યા છે અથવા જેમના કેસ અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું છે તેમને આ નિર્ણયનો લાભ મળશે નહીં. આનો અર્થ એ થયો કે જૂના કેસોને પુનઃસ્થાપન માટે ફરીથી ખોલવામાં આવશે નહીં.







































