અંતરઃ હાઇબ્રિડ એરંડા માટે બે હાર વચ્ચે ૧૨૦ થી ૧૫૦ સે.મી. અને બે છોડ વચ્ચે ૬૦ થી ૯૦ સે.મી. નું અંતર રાખવું જોઈએ.
૩. સુધારેલી જાતો
વધુ ઉત્પાદન મેળવવા માટે નીચેની હાઇબ્રિડ (સંકર) જાતો લોકપ્રિય છેઃ
જી.સી.એચ.-૭ (GCH-7): હાલમાં સૌથી વધુ વવાય છે.
જી.સી.એચ.-૯ (GCH-9): નવી અને વધુ ઉત્પાદન આપતી જાત.
જી.સી.એચ.-૧૦ઃ આ જાત પણ સારા પરિણામો આપે છે.
૪. ખાતર વ્યવસ્થાપન
પાયાનું ખાતરઃ વાવણી વખતે ૧ હેક્ટરે આશરે ૪૦ કિલો નાઈટ્રોજન અને ૪૦ કિલો ફોસ્ફરસ આપવું.
પૂર્તિ ખાતરઃ વાવણીના ૪૦ અને ૮૦ દિવસ પછી નાઈટ્રોજનનો હપ્તો આપવો જોઈએ.
૫. પિયત (પાણી)
એરંડા આમ તો ખડતલ પાક છે, પણ જો પિયતની સગવડ હોય તોઃ
જમીનના પ્રકાર મુજબ ૧૫ થી ૨૦ દિવસે પાણી આપવું.
જ્યારે એરંડામાં માળ (ડોડવા) આવવાની શરૂઆત થાય ત્યારે જમીનમાં ભેજ હોવો ખૂબ જરૂરી છે.
૬. મુખ્ય રોગ અને જીવાત
ઘોડિયા જીવાતઃ આ જીવાત પાન ખાઈ જાય છે. તેના નિયંત્રણ માટે ક્વિનાલફોસ જેવી દવાઓનો છંટકાવ કરી શકાય.
સુકારોઃ આ રોગ જમીનજન્ય છે. તેનાથી બચવા માટે દર વર્ષે પાકની ફેરબદલી કરવી અને બીજને પટ આપીને વાવવો.
૭. લણણી
એરંડાની માળમાં જ્યારે ૫૦% થી ૭૫% ડોડવા પાકીને પીળા/ભૂખરા રંગના થાય ત્યારે તેની કાપણી કરવી જોઈએ. કાપણી હપ્તે-હપ્તે (વીણી કરીને) કરવી જેથી ઉત્પાદન સારું મળે.
ખાસ ટીપઃ એરંડાના પાક સાથે આંતરપાક તરીકે મગ, અડદ કે મઠ વાવવાથી જમીનની ફળદ્રુપતા વધે છે અને વધારાની આવક પણ મળે છે.
એરંડામાંથી આવકઃ
એરંડા (દિવેલા) એ ગુજરાતના ખેડૂતો માટે ‘સફેદ સોનું’ ગણાય છે, કારણ કે આ એક એવો પાક છે જેમાં રોકાણ સામે વળતરનું પ્રમાણ ઘણું સારું રહે છે. એરંડાની ખેતીમાં આવકનો અંદાજ નીચે મુજબના પરિબળો પરથી લગાવી શકાય છેઃ
૧. ઉત્પાદનનું પ્રમાણ
જો વૈજ્ઞાનિક પધ્ધતિ અને સુધારેલી હાઇબ્રિડ જાતો (જેમ કે ય્ઝ્રૐ-૭ કે ય્ઝ્રૐ-૯) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે, તોઃ
બિન-પિયત ખેતીમાંઃ હેક્ટર દીઠ આશરે ૧૫ થી ૨૦ ક્વિન્ટલ ઉત્પાદન મળી શકે છે.
પિયત ખેતીમાંઃ યોગ્ય માવજત સાથે હેક્ટર દીઠ ૨૫ થી ૩૫ ક્વિન્ટલ (અથવા વધુ) ઉત્પાદન મેળવી શકાય છે.
૨. બજાર ભાવ (Market Price)
એરંડાના ભાવમાં બજારની વધ-ઘટ જોવા મળે છે, પરંતુ સામાન્ય રીતે તેનો ભાવ રૂ.૧,૦૦૦ થી રૂ.૧,૪૦૦ પ્રતિ મણ (૨૦ કિલો) ની આસપાસ રહેતો હોય છે. (નોંધઃ ભાવ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં દિવેલની માંગ પર આધાર રાખે છે).
૩. અંદાજિત આવકનું ગણિત (૧ હેક્ટર માટે)
જો આપણે સરેરાશ ૩૦ ક્વિન્ટલ (૧૫૦ મણ) ઉત્પાદન અને રૂ.૧,૨૦૦ નો ભાવ ગણીએઃ
કુલ આવકઃ ૧૫૦ મણ × રૂ.૧,૨૦૦ = રૂ.૧,૮૦,૦૦૦
ખર્ચઃ બિયારણ, ખાતર, પિયત અને મજૂરીનો અંદાજિત ખર્ચ રૂ.૪૦,૦૦૦ થી રૂ.૫૦,૦૦૦ ગણીએ.
ચોખ્ખો નફોઃ આશરે રૂ.૧,૩૦,૦૦૦ થી રૂ.૧,૪૦,૦૦૦ પ્રતિ હેક્ટર મળી શકે છે.
૪. આવક વધારવાના અન્ય સ્ત્રોત
આંતરપાક Intercropping: એરંડાની બે હાર વચ્ચે જગ્યા વધુ હોવાથી તેમાં મગ, અડદ કે મગફળી જેવા ટૂંકા ગાળાના પાક લઈને વધારાની રૂ.૨૦,૦૦૦ થી રૂ.૩૦,૦૦૦ સુધીની આવક ઊભી કરી શકાય છે.
મૂલ્યવર્ધનઃ જો ખેડૂત પોતે નાના પાયે ઘાણી નાખી દિવેલ કાઢીને વેચે, તો વળતર ઘણું વધારે મળે છે.
૫. આવકને અસર કરતા પરિબળો
વીણીનો સમયઃ એરંડામાં એકસાથે બધી માળ પાકતી નથી. એટલે ૪ થી ૫ વીણી કરવાથી વજન અને ગુણવત્તા જળવાય છે, જે સારો ભાવ અપાવે છે.
નિકાસઃ ભારતના એરંડાની વિદેશોમાં (ખાસ કરીને ચીન, અમેરિકા અને યુરોપ) મોટી માંગ હોવાથી, જ્યારે નિકાસ વધે ત્યારે ખેડૂતોને સીધો ફાયદો થાય છે.
ગુજરાત સરકારના
કૃષિ વિભાગ અને માર્કેટ યાર્ડ (APMC) ના નિયમિત સંપર્કમાં રહેવાથી તમે ભાવની ચોક્કસ માહિતી મેળવી શકો છો. hemangidmehta@gmail.com
