ભારત અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચેનો વેપાર સોદો રશિયન તેલ સહિત અનેક શરતોને આધીન છે. યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું છે કે ભારતે રશિયન તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવું પડશે. ભારતે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને વેનેઝુએલા પાસેથી તેલ ખરીદી વધારવી પડશે. જાકે, ભારત તરફથી હજુ સુધી આવા કોઈ સંકેત મળ્યા નથી. સોદામાં, ટ્રમ્પે એમ પણ કહ્યું હતું કે જા ભારત રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખશે, તો તે ફરીથી ૨૫ ટકા ટેરિફ લાદશે. હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કેઃ શું ભારત યુએસ દબાણને વશ થશે, રશિયન તેલની આયાત ઘટાડશે અથવા બંધ પણ કરશે?
નિષ્ણાતોના મતે, ભારત રશિયન તેલની આયાત સંપૂર્ણપણે બંધ કરે તેવી શક્યતા ઓછી છે. હા, થોડો ઘટાડો થઈ શકે છે, અને આ ઘટાડો પહેલાથી જ શરૂ થઈ ગયો છે.ઓઇલપેટ્રેલ ડોટ કોમના અહેવાલ મુજબ, ભારત માટે રશિયન તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવું મુશ્કેલ બની શકે છે. દરમિયાન, રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, ભારતીય તેલ રિફાઇનરીઓ, ઇંડિયન ઓઇલ અને એચપીસીએલએ હવે વેનેઝુએલાથી તેલ આયાત કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે. રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝે રશિયન તેલ ખરીદવાનું બંધ કરી દીધું છે અને વેનેઝુએલાથી એક મોટું જહાજ ખરીદ્યું છે.
ભારત તેની તેલની જરૂરિયાતનો ૮૫% વિદેશથી આયાત કરે છે, જેમાંથી ત્રીજા ભાગ રશિયાથી આવતો હતો. જાકે, ગયા વર્ષે નવેમ્બરમાં ટ્રમ્પે રશિયાના મુખ્ય તેલ નિકાસકારો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો અને ભારત પર ૫૦૦% ટેરિફ લાદવાની ધમકી આપી હતી. ત્યારથી, ભારતે રશિયન તેલની ખરીદી પર કેટલાક નિયંત્રણો લાદ્યા છે. હવે ટ્રમ્પ ઇચ્છે છે કે ભારત રશિયન તેલ ખરીદવાનું સંપૂર્ણપણે બંધ કરે.
રશિયા ટ્રમ્પના નિવેદનથી ખાસ પરેશાન નથી. તાજેતરમાં, ક્રેમલિનના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવે મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે, “અમે અને વિશ્વભરના તમામ ઉર્જા નિષ્ણાતો જાણીએ છીએ કે રશિયા ભારતને તેલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો વેચતો એકમાત્ર દેશ નથી. ભારત હંમેશા અન્ય દેશો પાસેથી આ ઉત્પાદનો ખરીદતું આવ્યું છે. તેથી, અમને આમાં કંઈ નવું દેખાતું નથી.”
રશિયાના રાષ્ટ્રીય ઉર્જા સુરક્ષા ભંડોળના એક ઉર્જા નિષ્ણાતે સમજાવ્યું કે યુએસ દ્વારા વેચવામાં આવતું શેલ તેલ હલકું અને ગેસ કન્ડેન્સેટ જેવું છે. રશિયા સતત તેલ પર ડિસ્કાઉન્ટ આપી રહ્યું છે. પહેલાં, આ ડિસ્કાઉન્ટ ૭ થી ઇં૮ પ્રતિ બેરલ હતું. હવે તે વધીને ૧૧ થઈ ગયું છે. તેથી, રશિયન તેલને સંપૂર્ણપણે છોડી દેવાથી ભારત માટે આર્થિક રીતે નુકસાન થશે.
વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ અનુસાર, ભારતીય ખરીદદારો માટે અમેરિકન ક્રૂડ તેલ મોંઘુ છે. તેનું એક મુખ્ય કારણ યુએસ ગલ્ફ કોસ્ટથી ભારત સુધી પરિવહનનો લાંબો સમય છે. વોર્ટેક્સા વિશ્લેષકોએ જણાવ્યું હતું કે આ ફેરફારથી ભારતીય રિફાઇનરીઓને પ્રતિ બેરલ ૭ વધુ ખર્ચ થશે, જે મોટાભાગની રિફાઇનરીઓને અપ્રિય લાગશે. કેપ્લરના એક વિશ્લેષકે ઉજીત્ન ને જણાવ્યું હતું કે રિફાઇનરીઓ તકનીકી રીતે યુરલ તેલ વિના કામ કરવા સક્ષમ છે, પરંતુ રશિયન તેલ ખરીદી ઝડપથી બંધ કરવી વ્યાપારી રીતે પડકારજનક અને રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ હશે.
યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિ હેઠળ ભારત પર કડક શરત મૂકી છે. શરત સરળ છેઃ ભારતે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવું જાઈએ અને તેના બદલે યુએસ અને વેનેઝુએલા પાસેથી તેની ખરીદી વધારવી જાઈએ. જા ભારત આમ નહીં કરે, તો ટ્રમ્પે ફરીથી ૨૫% ટેરિફ લાદવાની ધમકી આપી છે. હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે જા ભારત તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે અમેરિકાની માંગણીઓને સંપૂર્ણપણે સ્વીકારે છે, તો આ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર કેટલી અસર કરશે? ભારત તેની કુલ તેલ જરૂરિયાતોના આશરે ૮૫% વિદેશથી આયાત કરે છે. તાજેતરના વર્ષોમાં, રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો તેલ સપ્લાયર બની ગયો હતો. ભારતની કુલ તેલ આયાતનો લગભગ ત્રીજા ભાગ ફક્ત રશિયાથી જ આવતો હતો. જા કે, ગતિશીલતા ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. નિષ્ણાતો માને છે કે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદીને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવી ભારત માટે એક મુશ્કેલ કાર્ય હશે, જાકે ઘટાડો પહેલાથી જ શરૂ થઈ ગયો છે.
અહેવાલ મુજબ આ પહેલાથી જ ભારતીય રિફાઇનરી કંપનીઓને અસર કરી રહ્યું છે. ઇંડિયન ઓઇલ અને એચપીસીએલ જેવી સરકારી કંપનીઓ હવે વેનેઝુએલા તરફ વળવાનું શરૂ કરી દીધું છે. દરમિયાન, ખાનગી ક્ષેત્રની દિગ્ગજ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદી બંધ કરી દીધી છે અને વેનેઝુએલાથી મોટા પ્રમાણમાં શિપમેન્ટનો ઓર્ડર આપ્યો છે.
રશિયા ભારતને તેલ પર નોંધપાત્ર ડિસ્કાઉન્ટ ઓફર કરી રહ્યું છે. પહેલાં, આ ડિસ્કાઉન્ટ પ્રતિ બેરલ ૭ થી ૮ ડોલર હતું, પરંતુ હવે તે વધીને ૧૧ ડોલર થઈ ગયું છે. આનો અર્થ એ છે કે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવું એ ભારત માટે ખૂબ જ નફાકારક સોદો છે. દરમિયાન, વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકન ક્રૂડ ઓઇલ ભારતીય ખરીદદારો માટે નોંધપાત્ર રીતે વધુ મોંઘુ સાબિત થશે. વોર્ટેક્સા
વિશ્લેષકોનો અંદાજ છે કે જા ભારતીય રિફાઇનરીઓ રશિયનથી અમેરિકન તેલ તરફ સ્વિચ કરે છે, તો તેમને પ્રતિ બેરલ ઓછામાં ઓછા ૭ ડોલર વધુ ખર્ચ કરવા પડશે. વધુમાં, યુએસ ગલ્ફ કોસ્ટથી ભારતમાં તેલ લાવવાનો સમય અને શિપિંગ ખર્ચ પણ રશિયા કરતા ઘણો વધારે છે.
