કાયદા મંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલે દેશભરની હાઈકોર્ટમાં સામાજિક પ્રતિનિધિત્વના મુદ્દા પર રાજ્યસભામાં મહત્વપૂર્ણ ડેટા રજૂ કર્યો. રાજદ સાંસદ મનોજ ઝાના પ્રશ્નના જવાબમાં મંત્રીએ જણાવ્યું કે ૨૦૧૮ થી ૨૩ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ વચ્ચે હાઈકોર્ટમાં કુલ ૮૪૭ ન્યાયાધીશોની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. જા કે, તેમની વચ્ચે સામાજિક ન્યાય જૂથોનું પ્રતિનિધિત્વ ખૂબ ઓછું રહ્યું છે.
૮ વર્ષનો ડેટાઃ કેટલા ન્યાયાધીશો કયા વર્ગમાંથી આવ્યા?
કાનૂની મંત્રીના મતે, ૮૪૭ ન્યાયાધીશોમાંથી, ૩૩ એસસી (લગભગ ૪%),૧૭ એસટી,૧૦૪ ઓબીસી (લગભગ ૧૨%),૪૬ લઘુમતી જૂથોમાંથી,૧૩૦ મહિલાઓ આ આંકડા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ન્યાયતંત્રમાં વધતી વિવિધતા પર ચાલી રહેલી ચર્ચા છતાં, હાઇકોર્ટમાં એસસી એસટી અને ઓબીસી પ્રતિનિધિત્વ અત્યંત મર્યાદિત છે.
મેઘવાલે પોતાના લેખિત નિવેદનમાં કહ્યું, “હાઇકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં ન્યાયાધીશોની નિમણૂક બંધારણની કલમ ૧૨૪, ૨૧૭ અને ૨૨૪ હેઠળ કરવામાં આવે છે. આ જાગવાઈઓમાં જાતિ-આધારિત અનામતનો ઉલ્લેખ નથી. તેથી, કેન્દ્ર ઔપચારિક રીતે જાતિ-આધારિત પ્રતિનિધિત્વ પર શ્રેણી-આધારિત ડેટા જાળવી રાખતું નથી.”
તેમણે એમ પણ માહિતી આપી કે ૨૦૧૮ થી, ન્યાયાધીશો માટે સામાજિક પૃષ્ઠભૂમિની વિગતો પ્રદાન કરવી ફરજિયાત છે, જેના આધારે આ ડેટા એકત્રિત કરી શકાય છે.
સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઇકોર્ટમાં ન્યાયાધીશ પદોની સ્થિતિ (જાન્યુઆરી ૨૭, ૨૦૨૬) સુપ્રીમ કોર્ટઃ માત્ર ૧ પદ ખાલી
હાઇકોર્ટઃ ૧,૧૨૨ મંજૂર પદ,૮૧૪ સેવારત ન્યાયાધીશો,૩૦૮ ખાલી પદો
કાયદા મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, બાકી રહેલા કેસોને ધ્યાનમાં રાખીને, ખાલી જગ્યાઓ ઝડપથી ભરવા જરૂરી છે, અને આ દિશામાં પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે.
