સુપ્રીમ કોર્ટે મંદિરના પૂજારીઓના પગાર અંગેની અરજી પર સુનાવણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે. અરજીમાં રાજ્ય-નિયંત્રિત મંદિરોમાં પૂજારીઓ, સેવકો અને કર્મચારીઓના પગાર અને લાભોની સમીક્ષા કરવા માટે ન્યાયિક કમિશન અથવા નિષ્ણાત સમિતિની સ્થાપના કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. ન્યાયાધીશ વિક્રમ નાથ અને સંદીપ મહેતાની બેન્ચે ચુકાદો આપ્યો કે અરજીની સુનાવણી કલમ ૩૨ હેઠળ કરી શકાતી નથી અને અસરગ્રસ્ત લોકો સીધા સંબંધિત કોર્ટનો સંપર્ક કરી શકે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે અરજદાર વકીલ અશ્વીની ઉપાધ્યાયને કહ્યું કે તેઓ પૂજારીઓના કામકાજમાં દખલ ન કરે કારણ કે શક્્ય છે કે તેમની પાસે પૂજારીઓ અને સેવકોની વાસ્તવિક આવક વિશે પૂરતી માહિતી ન હોય. જવાબમાં, ઉપાધ્યાયે જણાવ્યું હતું કે અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટ અને અન્ય હાઇકોર્ટના ઘણા નિર્ણયો છે જે રાજ્ય-નિયંત્રિત મંદિરોમાં પૂજારીઓના પગારની સમીક્ષા કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે જેથી તેઓ સન્માનજનક જીવન જીવી શકે.
સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલાની વિગતવાર સુનાવણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો અને અરજદારને કાયદા હેઠળ ઉપલબ્ધ અન્ય ઉપાયોનો ઉપયોગ કરવાની સ્વતંત્રતા આપીને અરજી પાછી ખેંચવાની મંજૂરી આપી હતી. આ અરજી વકીલ અશ્વીની ઉપાધ્યાય દ્વારા વકીલ અશ્વીની દુબે દ્વારા દાખલ કરવામાં આવી હતી. તેમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોને રાજ્ય-નિયંત્રિત મંદિરોમાં પૂજારીઓ અને કર્મચારીઓના પગાર અને લાભોની સમીક્ષા કરવા માટે ન્યાયિક કમિશન અથવા નિષ્ણાત સમિતિની રચના કરવા નિર્દેશ આપવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.
અરજીમાં એવી પણ માંગ કરવામાં આવી હતી કે પૂજારીઓ અને મંદિરના કર્મચારીઓને વેતન સંહિતા, ૨૦૧૯ ની કલમ ૨ હેઠળ કર્મચારી જાહેર કરવામાં આવે. અરજદારે દલીલ કરી હતી કે જ્યારે રાજ્ય મંદિરનું વહીવટી, આર્થિક અને નાણાકીય નિયંત્રણ સંભાળે છે, ત્યારે માલિક-કર્મચારી સંબંધ વિકસે છે. તેથી, પૂજારીઓ અને કર્મચારીઓને યોગ્ય પગાર ન આપવો એ તેમના આજીવિકાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરે છે, જે બંધારણની કલમ ૨૧ હેઠળ સુરક્ષિત છે.
અશ્વીની ઉપાધ્યાયે જણાવ્યું હતું કે આ કેસ ત્યારે શરૂ થયો જ્યારે તેઓ ૪ એપ્રિલે વારાણસીમાં એક કાર્યક્રમમાં હાજરી આપવા ગયા હતા. તેમણે સમજાવ્યું કે રાજ્યના નિયંત્રણ હેઠળના કાશી વિશ્વનાથ મંદિરમાં રુદ્રાભિષેક કર્યા પછી, તેમણે જોયું કે પૂજારીઓ અને મંદિરના કર્મચારીઓને સન્માનજનક જીવન માટે જરૂરી લઘુત્તમ વેતન પણ મળી રહ્યું નથી.
અરજીમાં જણાવાયું છે કે પૂજારીઓ અને મંદિરના કર્મચારીઓએ તાજેતરમાં આંધ્રપ્રદેશ અને તેલંગાણામાં મોટા પાયે વિરોધ પ્રદર્શનો કર્યા હતા, જેમાં તેમને લઘુત્તમ વેતન ચૂકવવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. અરજદારે આરોપ લગાવ્યો હતો કે પૂજારીઓ અને કર્મચારીઓને રાજ્ય દ્વારા નિર્ધારિત લઘુત્તમ વેતન (અકુશળ અને અર્ધ-કુશળ કામદારોની સમકક્ષ) પણ મળી રહ્યું નથી. તેમણે આને વ્યવસ્થિત શોષણ ગણાવ્યું હતું.
સરકાર સામે આરોપો અરજીમાં જણાવાયું છે કે રાજ્ય, એન્ડોમેન્ટ્સ વિભાગ દ્વારા, પોતાને એક મોડેલ એમ્પ્લોયર તરીકે રજૂ કરે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં, લઘુત્તમ વેતન અધિનિયમ અને રાજ્ય નીતિના નિર્દેશક સિદ્ધાંતો (કલમ ૪૩)નું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું છે. અરજીમાં ‘હાંસિયામાં ધકેલાઈ જવા’નો આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે, દરમિયાનગીરીની માંગ કરવામાં આવી છે અરજીમાં જણાવાયું છે કે ૨૦૨૬ ના વધતા ફુગાવા-સમાયોજિત જીવન ખર્ચ છતાં, પૂજારીઓ અને મંદિરના કર્મચારીઓને લઘુત્તમ વેતન ચૂકવવામાં નિષ્ફળતા તેમની દુર્દશાને વધુ ખરાબ કરી રહી છે. આનાથી અરજદારે પૂજારીઓ અને કર્મચારીઓને વધુ હાંસિયામાં ધકેલાઈ જવાથી બચાવવા માટે કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો. દક્ષિણા પર પ્રતિબંધનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. અશ્વીની ઉપાધ્યાયે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે ૭ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૫ ના રોજ, તમિલનાડુના મદુરાઈમાં દંડયુધપાણી સ્વામી મંદિરમાં એક પરિપત્ર જારી કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં પૂજારીઓને આરતીની થાળીમાં દક્ષિણા સ્વીકારવા પર સખત પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. અરજી અનુસાર, આનાથી પૂજારીઓ માટે આવકનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત ખતમ થઈ ગયો અને તેમની આજીવિકાની અનિશ્ચિત અને સંવેદનશીલ પરિસ્થિતિઓ છતી થઈ.
