વિપક્ષ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર સામે મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ લાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. કોંગ્રેસના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, વિપક્ષી પક્ષો લોકસભા અને રાજ્યસભા બંનેમાં તેમની સામે મહાભિયોગ પ્રસ્તાવની નોટિસ આપવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. કોંગ્રેસે આ મુદ્દે વિપક્ષી પક્ષોનો સંપર્ક શરૂ કરી દીધો છે. સૂત્રોનું કહેવું છે કે આગામી બે અઠવાડિયામાં સંસદમાં આ પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવી શકે છે.
સીઇસી જ્ઞાનેશ કુમાર સામે વિપક્ષની નવી પહેલ મતદાર યાદીઓના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સીવ રિવિઝન પર ચાલી રહેલા વિવાદ વચ્ચે આવી છે. તાજેતરના એક અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ છેલ્લા ૧૦ મહિનામાં ઓછામાં ઓછા ૧૪ વખત કમિશનના કેટલાક નિર્ણયો અને આદેશો સામે ઔપચારિક રીતે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. અહેવાલમાં મતદારો ઉમેરવા, કાઢી નાખવા અને મતદાર નોંધણી સંબંધિત નિર્ણયોનો પણ ઉલ્લેખ છે.
આ અહેવાલના પ્રકાશન પછી, કોંગ્રેસ સહિત અનેક વિપક્ષી પક્ષોએ ચૂંટણી પંચની કામગીરી અને તેની અંદર નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા પર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. વિપક્ષી નેતાઓનું કહેવું છે કે જો કમિશનના અન્ય બે સભ્યોએ કોઈ નિર્ણય સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હોય, તો આ વાંધાઓ અને સંબંધિત નિર્ણયોની સંપૂર્ણ વિગતો જાહેર કરવી જોઈએ. કોંગ્રેસે જ્ઞાનેશ કુમાર સામે કાર્યવાહી કરવાની અને તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન લેવામાં આવેલા નિર્ણયોની સ્વતંત્ર સમીક્ષાની માંગ કરી છે.
વિપક્ષના આરોપો વચ્ચે, ચૂંટણી પંચના નજીકના સૂત્રોએ જણાવ્યું છે કે એસઆઇઆર સહિત તમામ નિર્ણયો સર્વાનુમતે લેવામાં આવ્યા હતા. પંચે એમ પણ કહ્યું છે કે બંધારણીય સંસ્થામાં અલગ અલગ મંતવ્યો પ્રક્રિયાનો ભાગ છે, અને અસંમતિના કિસ્સામાં, સ્થાપિત પ્રક્રિયાઓ અનુસાર નિર્ણયો લેવામાં આવે છે. ચૂંટણી પંચની સત્તાવાર માહિતી અનુસાર, તે ત્રણ સભ્યોની સંસ્થા છે અને નિર્ણય લેવાની શક્તિ બહુમતી દ્વારા કાર્ય કરે છે.
તેમની સામે વિપક્ષનો આ પહેલો પ્રયાસ નથી. માર્ચ ૨૦૨૬ માં, વિપક્ષના સાંસદોએ લોકસભા અને રાજ્યસભામાં તેમની સામે દૂર કરવાની નોટિસ રજૂ કરી હતી, જેના પર ૧૯૩ સાંસદોએ સહી કરી હતી. બાદમાં, લોકસભાના અધ્યક્ષ ઓમ બિરલા અને રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ સી.પી. રાધાકૃષ્ણને આ નોટિસોને ફગાવી દીધી હતી. અહેવાલો અનુસાર, આ નોટિસોમાં જ્ઞાનેશ કુમાર સામે અનેક આરોપો હતા.
આ પછી, ૨૪ એપ્રિલે, વિપક્ષી સાંસદોએ રાજ્યસભામાં જ્ઞાનેશ કુમારને હટાવવાની માંગ કરતી બીજી નોટિસ રજૂ કરી. આ નોટિસ પર ૭૩ સાંસદોના હસ્તાક્ષર હોવાનું કહેવાય છે. કોંગ્રેસના નેતા જયરામ રમેશે ત્યારે જણાવ્યું હતું કે આ પ્રસ્તાવમાં નવ આરોપો છે. વિપક્ષે બંધારણની કલમ ૩૨૪(૫) અને અન્ય સંબંધિત જોગવાઈઓ હેઠળ તેને રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
બંધારણની કલમ ૩૨૪(૫) હેઠળ, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશને હટાવવાની જેમ જ અને તે જ આધાર પર પદ પરથી હટાવી શકાય છે. આનો અર્થ એ છે કે સીઇસીને ફક્ત વિપક્ષની નોટિસ દ્વારા હટાવી શકાતા નથી; સંસદમાં નિર્ધારિત બંધારણીય પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવી જોઈએ.
ચૂંટણી પંચની સત્તાવાર વેબસાઇટ અનુસાર, જ્ઞાનેશ કુમારે ૧૯ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૫ ના રોજ ભારતના ૨૬મા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર તરીકે કાર્યભાર સંભાળ્યો હતો. ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશી આયોગના સભ્યો છે. ચૂંટણી પંચ અનુસાર, ત્રણ સભ્યોના આયોગમાં નિર્ણય લેવાની સત્તા બહુમતી પાસે રહે છે.
કોંગ્રેસના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી બે અઠવાડિયામાં બંને ગૃહોમાં એક નવી નોટિસ રજૂ કરવાની તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, અંતિમ નોટિસ પર કેટલા સાંસદો સહી કરશે અને કયા આરોપોનો સમાવેશ કરવામાં આવશે તે હજુ સ્પષ્ટ નથી. સંસદનું કયું ગૃહ પહેલા નોટિસ સ્વીકારે છે અને બંધારણીય પ્રક્રિયા કેવી રીતે આગળ વધે છે તે પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. હાલમાં, વિપક્ષ આ મુદ્દા પર એક સામાન્ય રણનીતિ બનાવવા માટે વિવિધ પક્ષોનો સંપર્ક કરી રહ્યું છે.
