આજે સંસદમાં રજૂ કરાયેલ ‘આર્થિક સર્વે ૨૦૨૫-૨૬’ ભારતીય અર્થતંત્રનું મિશ્ર ચિત્ર રજૂ કરે છે. સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે આગામી નાણાકીય વર્ષમાં દેશનો વિકાસ દર ૬.૮% થી ૭.૨% ની વચ્ચે રહેવાની ધારણા છે. જાકે, સર્વેમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે નબળો રૂપિયો અને સોના-ચાંદીના વધતા ભાવ ફુગાવાને વેગ આપી શકે છે.
સર્વે મુજબ, આવતા વર્ષે ફુગાવાનો દર થોડો વધી શકે છે, પરંતુ તે આરબીઆઇની નિર્ધારિત મર્યાદામાં રહેશે. • ચિંતાનો વિષયઃ રૂપિયાના ઘટાડાથી વિદેશથી માલની આયાતનો ખર્ચ વધી શકે છે, જેને ‘આયાતી ફુગાવો’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. વધુમાં, સોનું, ચાંદી અને તાંબા જેવી ધાતુઓના ભાવ ઊંચા રહેશે, જેનાથી મુખ્ય ફુગાવા પર દબાણ આવશે.• રાહતનો વિષયઃ સારા સમાચાર એ છે કે વૈશ્વિકબજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ અને અન્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવ ઘટી રહ્યા છે. વધુમાં, સારા પાકને કારણે, ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવ નિયંત્રણમાં રહેવાની ધારણા છે, જેનાથી ફુગાવો ખૂબ વધતો અટકશે.
સર્વે અને તાજેતરના વેપાર કરારોની સીધી અસર ભારતીય કંપનીઓ પર પડશે. ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન વચ્ચેના મુક્ત વેપાર કરાર અંગે ભારતીય ઓટો ક્ષેત્ર સાવધ બન્યું છે.• વિદેશી કાર સસ્તી થશેઃ યુરોપથી આવતી કાર પરની આયાત ડ્યુટી ૧૧૦% થી ઘટાડીને ૧૦% કરવામાં આવશે. નિષ્ણાતોના મતે, આનાથી ટાટા મોટર્સ અને મહિન્દ્રા જેવી સ્થાનિક કંપનીઓ માટે યુરોપિયન કંપનીઓ તરફથી સખત સ્પર્ધા ઊભી થઈ શકે છે. • વાઇન ઉદ્યોગઃ આ કરાર યુરોપિયન વાઇન સસ્તી બનાવશે, જેની અસર ભારતની અગ્રણી વાઇન કંપની, સુલા વાઇનયાર્ડ્સ પર પડી શકે છે. ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા અને વૃદ્ધિને ટેકો આપવા માટે,આરબીઆઇ આવતા અઠવાડિયે વ્યાજ દરમાં ૦.૨૫% ઘટાડો કરી શકે છે. આ ચક્રમાં આ છેલ્લો ઘટાડો હોઈ શકે છે, જે હોમ લોન અને કાર લોન લેનારાઓને થોડી વધુ રાહત આપવાની અપેક્ષા છે. એકંદરે, આર્થિક સર્વેનો સંદેશ સ્પષ્ટ છેઃ ભારતની વૃદ્ધિની વાર્તા મજબૂત છે અને તે વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની એક રહેશે. જા કે, નબળા રૂપિયા અને વૈશ્વિકબજારની ઉથલપાથલ વચ્ચે, સરકારે સાવધાનીપૂર્વક આગળ વધવું પડશે.
દરમિયાન સંસદમાં બજેટ સત્રના બીજા દિવસે ગુરુવારે રાષ્ટ્ર ને સંબોધન કરતા વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યું કે રાષ્ટ્ર પતિનું ભાષણ ૧.૪ અબજ ભારતીયો, ખાસ કરીને યુવાનોના વિશ્વાસ અને તેમની આશાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે બધા સાંસદો સત્રની શરૂઆતમાં અને ૨૦૨૬ સુધીના સમયગાળા માટે રાષ્ટ્ર પતિની અપેક્ષાઓને ગંભીરતાથી લેશે.
૧. ફુગાવોઃ આર્થિક સર્વેક્ષણ મુજબ, આરબીઆઇ અને આઇએમએફનો અંદાજ છે કે આગામી વર્ષમાં ફુગાવો ધીમે ધીમે વધશે. તે ૪% ( ૨%) ની લક્ષ્ય શ્રેણીમાં રહેશે.
ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ માં, ઇમ્ૈં એ રૂ૨૦૨૬ માટે ફુગાવાનો અંદાજ ૨.૬% થી ઘટાડીને ૨% કર્યો, સારા ખરીફ પાક અને રવિ વાવણીમાં સુધારો જાતાં.
આરબીઆઇએ ૨૦૨૭ ના પ્રથમ અને બીજા ત્રિમાસિક ગાળા (૧ અને ૨) માં ફુગાવો અનુક્રમે ૩.૯% અને ૪% રહેવાનો અંદાજ લગાવ્યો છે.
સર્વેક્ષણમાં આગામી નાણાકીય વર્ષ (એફવાય ૨૭) માં ભારતનો જીડીપી વૃદ્ધિ દર ૬.૮% અને ૭.૨% ની વચ્ચે રહેવાનો અંદાજ છે. ચાલુ વૈશ્વિકતણાવ અને અસ્થિરતાછતાં, ભારતીય અર્થતંત્ર મજબૂત રહે છે. સર્વેક્ષણ મુજબ, ચાલુ નાણાકીય વર્ષ (એફવાય ૨૬) માં વૃદ્ધિ દર ૭.૪% રહેવાની ધારણા છે, જે આરબીઆઇ ના ૭.૩% ના અંદાજ કરતા વધારે છે.
૩. નોકરીઓઃ નાણાકીય વર્ષ ૨૬ ના બીજા ક્વાર્ટરમાં, એટલે કે, એપ્રિલ-જૂન ૨૦૨૫ માં, ભારતમાં ૧૫ વર્ષથી વધુ ઉંમરના ૫૬૨ મિલિયન લોકોને રોજગારી આપવામાં આવી હતી.
નાણાકીય વર્ષ ૨૬ ના પહેલા ક્વાર્ટર (એપ્રિલ-જૂન ૨૦૨૫) ની સરખામણીમાં બીજા ક્વાર્ટરમાં (જુલાઈ-સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫) લગભગ ૮.૭ લાખ નવી નોકરીઓનું સર્જન થયું.
કર સુધારા, નિયમોનું સરળીકરણ અને રાજ્યો દ્વારા અમલમાં મુકાયેલા શ્રમ સુધારાઓને કારણે ઔદ્યોગિક અને સેવા ક્ષેત્રોમાં ભરતી થઈ છે.
ગિગ વર્ક પણ આવકના મુખ્ય તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. સરકાર એક સંકલિત સિસ્ટમ બનાવવા પર કામ કરી રહી છે જ્યાં તમામ ડેટા એક જગ્યાએ સંગ્રહિત કરવામાં આવશે.
કંપનીઓની જરૂરિયાતો અને યુવાનોના કૌશલ્ય વચ્ચેનું અંતર ઘટાડવાની જરૂર છે. આ માટે, શાળાઓમાં વ્યાવસાયિક તાલીમ આપવાનું સૂચન કરવામાં આવ્યું છે.
૪. કૃષિઃ દેશની અડધી વસ્તી કૃષિ પર નિર્ભર છે. આર્થિક સર્વેક્ષણમાં ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ માં કૃષિ વિકાસ દર ૩.૧% રહેવાની ધારણા છે.
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ૨૦૨૪-૨૫ માં અનાજનું ઉત્પાદન ૩૩.૨ મિલિયન ટનના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યું હતું, જે ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવામાં નોંધપાત્ર
આભાર – નિહારીકા રવિયા રીતે મદદ કરે છે.
સરકારનું ધ્યાન હવે માત્ર ઉત્પાદન વધારવા પર જ નહીં, પરંતુ ખેડૂતોની આવક સુરક્ષિત કરવા અને સંગ્રહ સુવિધાઓ સુધારવા પર પણ છે. ચાલી રહેલા વૈશ્વિકવેપાર યુદ્ધ વચ્ચે, ભારત એક જ દેશ પર નિર્ભરતા ટાળવા માટે તેની નિકાસમાં વૈવિધ્યીકરણ કરી રહ્યું છે.૫. સરકારી દેવુ કેન્દ્ર સરકારે તેના રાજકોષીય ખાધ ઘટાડવાના લક્ષ્યને સમય પહેલાં પ્રાપ્ત કરી લીધું છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ માં, તે જીડીપીના ૪.૮% હતું, જ્યારે સરકારે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ માટે ૪.૪% નો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે. સરકાર તેની આવક કરતાં વધુ ખર્ચ કરે છે તેને રાજકોષીય ખાધ કહેવામાં આવે છે. ઓછી ખાધનો અર્થ મજબૂત અર્થતંત્ર અને ઓછી ફુગાવો થાય છે.૬. વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતઃ વૈશ્વિકમંદીના સંકેતો વચ્ચે, ૨૦૨૩-૨૦૨૪માં ભારતનો વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત ૬૬૮ બિલિયન હતો. ૨૦૨૪-૨૦૨૫માં તે વધીને ૭૦૧ બિલિયન થયો છે. આ અનામતો જેટલા વધુ ભરાશે, ડોલર સામે રૂપિયો તેટલો જ મજબૂત થશે.
૭. નિકાસઃ વૈશ્વિકવેપારમાં અનિશ્ચિતતા હોવા છતાં, ભારતની કુલ નિકાસ (માલ અને સેવાઓ બંને સહિત) નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫માં ૮૨૫.૩ બિલિયનની રેકોર્ડ ઊંચી સપાટીએ પહોંચી ગઈ. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬માં પણ આ ગતિ ચાલુ રહેવાની અપેક્ષા છે.
આર્થિક સર્વેક્ષણમાં, સરકારે જણાવ્યું હતું કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા ૫૦% ટેરિફ લાદવામાં આવ્યા છતાં, એપ્રિલ-ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ દરમિયાન ભારતની માલસામાનની નિકાસમાં ૨.૪%નો વધારો થયો છે. દરમિયાન, સેવા નિકાસમાં ૬.૫%નો વધારો નોંધાયો છે.
ભારતે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે તેની વ્યૂહરચના બદલી છે. સર્વેક્ષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે ભારતે યુરોપિયન યુનિયન સાથે વેપાર કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું છે.
આ ઉપરાંત, ગયા વર્ષે બ્રિટન, ન્યુઝીલેન્ડ અને ઓમાન સાથે વેપાર કરારો પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. આનાથી ભારતીય નિકાસકારો માટે નવા બજારો ઉપલબ્ધ થયા છે.
પીએમ મોદીએ એમ પણ કહ્યું કે આત્મવિશ્વાસુ ભારત આશાનું કિરણ અને વિશ્વ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યું છે. ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન વચ્ચેના મુક્ત વેપાર કરારનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું કે તે ભવિષ્યમાં ભારતના યુવાનોના ભવિષ્યને ઉજ્જવળ બનાવશે.
પ્રધાનમંત્રીએ ભાર મૂક્યો કે ભારતીય ઉત્પાદકોએ તેમની ક્ષમતાઓ વધારવા માટે આ તકનો લાભ લેવો જાઈએ. તેમણે કહ્યું કે ગુણવત્તા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું મહત્વપૂર્ણ છે. હવે જ્યારે બજાર ખુલી ગયું છે, ત્યારે આપણે બજારમાં શ્રેષ્ઠ ગુણવત્તાવાળા માલ લાવવા જાઈએ. ૨૭ દેશો સાથે કરાયેલ આ કરાર આપણા માછીમારો, ખેડૂતો, યુવાનો અને સેવા ક્ષેત્રમાં રસ ધરાવતા લોકો માટે મોટી તકો લાવી રહ્યો છે.
પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે આ કરાર ભવિષ્યમાં ભારતના યુવાનોના ઉજ્જવળ ભવિષ્યને સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે. તેમને વિશ્વાસ છે કે ભારતીય ઉત્પાદકો અને વેપારીઓ આ તકનો સંપૂર્ણ લાભ લેશે અને તેમની ઉત્પાદન ક્ષમતાને વધુ વિસ્તૃત કરશે. તેમણે ઉમેર્યું કે આપણે આપણા ઉત્પાદનોની ગુણવત્તા પર ખૂબ ધ્યાન આપવું જાઈએ. હવે જ્યારે બજાર આપણા માટે ખુલી ગયું છે, ત્યારે આપણે બજારમાં શ્રેષ્ઠ ગુણવત્તાવાળા માલ લાવવા જાઈએ.આ કરાર ૨૭ દેશો સાથે કરવામાં આવ્યો છે. તે આપણા માછીમારો, ખેડૂતો, યુવાનો અને સેવા ક્ષેત્રમાં કામ કરવા માંગતા લોકો માટે ઘણી નવી તકો ખોલશે. આ કરાર ભારતના વિકાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થશે.વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યું, “દેશનું ધ્યાન બજેટ પર કેન્દ્રિત થવું સ્વાભાવિક છે. પરંતુ આ સરકારની ઓળખ સુધારા, કામગીરી અને પરિવર્તન રહી છે. હવે, અમે ‘રિફોર્મ એક્સપ્રેસ’ને વેગ આપવાનું શરૂ કર્યું છે. આ ‘રિફોર્મ એક્સપ્રેસ’ને વેગ આપવામાં તેમના સકારાત્મક યોગદાન બદલ હું તમામ સાંસદોનો આભાર વ્યક્ત કરું છું. પરિણામે, ‘રિફોર્મ એક્સપ્રેસ’ વેગ પકડી રહી છે.”
