બિહારના પંચાયતી રાજ મંત્રી દીપક પ્રકાશને રાજ્યપાલે બિહાર વિધાન પરિષદ (એમએલસી) ના સભ્ય તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે. ચૂંટણી વિભાગે આ અંગે એક સૂચના જારી કરી છે. અહેવાલો અનુસાર, રાજ્યપાલે બુધવારે બિહાર સરકારની ભલામણ પર આ નિર્ણય લીધો હતો. દીપક પ્રકાશ રાષ્ટ્રીય લોક મોરચાના વડા અને રાજ્યસભાના સાંસદ ઉપેન્દ્ર કુશવાહાના પુત્ર છે. દીપક પ્રકાશને એમએલસી બનાવવાનું પગલું એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટે મંત્રી તરીકેના તેમના સતત કાર્યકાળ પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા.
બિહાર વિધાન પરિષદના સભ્ય તરીકે દીપક પ્રકાશની નિમણૂક અંગે સાંસદ ઉપેન્દ્ર કુશવાહાએ કહ્યું, “રાષ્ટ્રીય લોક મોરચાના યુવા નેતા અને બિહારના માનનીય પંચાયતી રાજ મંત્રી દીપક પ્રકાશને બિહાર વિધાન પરિષદના સભ્ય તરીકે નિયુક્ત કરવા બદલ હું દેશના પ્રતિષ્ઠિત વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, કેન્દ્રીય ગૃહ પ્રધાન અમિત શાહ,જદયુ રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ નીતિશ કુમાર, ભાજપના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ નીતિન નવીન, માનનીય મુખ્યમંત્રી સમ્રાટ ચૌધરી,એલજેપી આર રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ ચિરાગ પાસવાન અને કેન્દ્રીય મંત્રી જીતન રામ માંઝીનો હૃદયપૂર્વક આભાર માનું છું. મને વિશ્વાસ છે કે દીપક પ્રકાશ સંપૂર્ણ સમર્પણ અને જાહેર સેવાની ભાવના સાથે બિહારના વિકાસ અને જાહેર હિતોને મજબૂત બનાવશે.”
બિહાર ગેઝેટમાં પ્રકાશિત ચૂંટણી વિભાગના નોટિફિકેશન અનુસાર, રાજ્યપાલે બંધારણની કલમ ૧૭૧ ની કલમ (૩) ની પેટા-કલમ (ી) અને કલમ (૫) હેઠળ મળેલી સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને, દીપક પ્રકાશને બિહાર વિધાન પરિષદના સભ્ય તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે. એ નોંધવું જોઈએ કે ભારતીય જનતા પાર્ટી દ્વારા દિપક પ્રકાશને નામાંકિત કરવામાં આવ્યા છે. એમએલસી દેવેશ કુમારના રાજીનામાથી ખાલી પડેલી બેઠક ભરવા માટે આ કરવામાં આવ્યું છે. અહેવાલો અનુસાર, દીપક પ્રકાશનો કાર્યકાળ ૧૬ માર્ચ, ૨૦૨૭ સુધી રહેશે.
તાજેતરમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે બિહાર સરકારને સ્પષ્ટતા કરવા કહ્યું હતું કે દીપક પ્રકાશ કોઈપણ ગૃહના સભ્ય ન હોવા છતાં મંત્રી કેવી રીતે રહ્યા. બંધારણ મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિ મંત્રી બને છે, તો તેણે છ મહિનાની અંદર વિધાનસભા અથવા વિધાન પરિષદના સભ્ય બનવું આવશ્યક છે. આમ કરવામાં નિષ્ફળતાથી વ્યક્તિ મંત્રી પદ પરથી રાજીનામું આપી શકે છે.
ભૂતપૂર્વ મમતા બેનર્જી સરકાર હેઠળ આદિવાસીઓને તેમના અધિકારોથી વંચિત રાખવામાં આવ્યા હતા
ભારતના નિયંત્રક અને ઓડિટર જનરલ (કેગ) એ ખાણકામ પ્રોજેક્ટ્સ માટે જમીન સંપાદન દરમિયાન પશ્ચિમ બંગાળ સરકારની આદિવાસી સમુદાયોના હિતોનું પૂરતું રક્ષણ કરવામાં નિષ્ફળતાનો પર્દાફાશ કર્યો છે. અહેવાલ મુજબ, ૨૦૧૭-૧૮ અને ૨૦૨૧-૨૨ વચ્ચે, જ્યારે તૃણમૂલ કોંગ્રેસ રાજ્યમાં સત્તામાં હતી, ત્યારે આદિવાસીઓને તેમની જમીન માટે પૂરતું વળતર મળ્યું ન હતું, અને પુનર્વસન પ્રક્રિયા પણ ગંભીર ખામીઓથી ઘેરાયેલી હતી.
કેગએ આદિવાસી વિસ્તારોમાં જમીન વ્યવસ્થાપનના ઓડિટ દરમિયાન ૨૦૧૭-૧૮ અને ૨૦૨૧-૨૨ વચ્ચે જમીન સંપાદનના ૬૬ કેસોની તપાસ કરી હતી. આમાં ઈસ્ટર્ન કોલફિલ્ડ્સ લિમિટેડના સલાનપુર, શ્રીપુર, કુનુસ્ટોરિયા અને પરબેલિયા વિસ્તારો અને ભારત કોકિંગ કોલ લિમિટેડના બારાકર વિસ્તારના પ્રોજેક્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે.
અહેવાલ મુજબ, આદિવાસી જમીનોનું બજાર મૂલ્ય ૧૭.૭૯ કરોડ અંદાજવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ ઇસીએલ અને બીસીસીએલ એ સીધી ખરીદી દ્વારા માત્ર ૨.૫૫ કરોડ ચૂકવ્યા. આમ, આદિવાસીઓને ૧૫.૨૫ કરોડ ઓછું વળતર મળ્યું, જે બજાર મૂલ્યના આશરે ૮૫.૬૮ ટકા છે.
કેગએ અહેવાલ આપ્યો કે જમીન સંપાદન, પુનર્વસન અને પુનર્વસનમાં વાજબી વળતર અને પારદર્શિતાના અધિકાર અધિનિયમ, ૨૦૧૩ હેઠળ આદિવાસીઓને જરૂરી ૧૦૦ ટકા સોલેટિયમ (વધારાનું વળતર) આપવામાં આવ્યું ન હતું. આના પરિણામે આશરે ૧૭.૮૦ કરોડનું વધારાનું નુકસાન થયું. અહેવાલમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે તપાસ કરાયેલા કોઈપણ કેસમાં બજાર મૂલ્ય પર વાર્ષિક ૧૨ ટકા વધારાનું વળતર ચૂકવવામાં આવ્યું ન હતું.
કેગએ ઇસીએલ દ્વારા ચૂકવવામાં આવતી જમીનના ભાવમાં ભારે અસમાનતા પણ નોંધી. અહેવાલ મુજબ, આદિવાસીઓને તેમની જમીનના પ્રતિ એકર રૂ. ૨.૫૦ લાખ થી રૂ. ૧૨.૬૩ લાખ ની વચ્ચે ચૂકવણી કરવામાં આવી હતી, જ્યારે સરકારને તે જ વિસ્તાર માટે રૂ. ૧૯.૭૭ લાખ થી રૂ. ૧.૨૫ કરોડ સુધીનું વળતર મળ્યું હતું.
અહેવાલ મુજબ, કોલ ઇન્ડિયાની પુનર્વસન અને પુનર્વસન નીતિ, ૨૦૧૨ માં આ માટે સ્પષ્ટ જોગવાઈઓ હોવા છતાં, જિલ્લા વહીવટીતંત્ર આદિવાસી જમીનમાલિકોને તેમની જમીન માટે વાજબી બજાર મૂલ્ય મળે તે સુનિશ્ચિત કરવામાં નિષ્ફળ ગયું. કેગએ જણાવ્યું હતું કે મહેસૂલ અધિકારીઓ, જિલ્લા કલેક્ટરો અને અન્ય સંબંધિત અધિકારીઓ જેવા જિલ્લા-સ્તરના અધિકારીઓની નિસ્ક્રિયતા અને પૂરતી ભાગીદારીના અભાવને કારણે આદિવાસી પરિવારોને વળતર અને પુનર્વસન બંનેમાં નુકસાન થયું હતું.
ભૂમિ સંપાદન પ્રક્રિયામાં સામેલ ઇસીએલ અધિકારીઓ કહે છે કે પશ્ચિમ બંગાળમાં કોલસા ખાણકામ પ્રોજેક્ટ્સ માટે મોટાભાગની જમીન ફરજિયાત સંપાદનને બદલે રજિસ્ટર્ડ સેલ ડીડ દ્વારા સીધી ખરીદી દ્વારા સંપાદિત કરવામાં આવે છે. તેમણે સમજાવ્યું કે પશ્ચિમ બંગાળ જમીન સુધારણા અધિનિયમ, ૧૯૫૫ હેઠળ, આદિવાસી જમીન ખરીદવા માટે મહેસૂલ અધિકારીની પરવાનગી ફરજિયાત છે. પ્રોજેક્ટ અધિકારી-કમ-જિલ્લા કલ્યાણ અધિકારી રાજ્યના નોંધણી અને સ્ટેમ્પ મહેસૂલ નિયામક દ્વારા નક્કી કરાયેલ બજાર મૂલ્યના આધારે જમીન ટ્રાન્સફર કિંમત નક્કી કરે છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ પરવાનગીઓ સમય-બંધ છે, અને જિલ્લા વહીવટીતંત્રને નોંધાયેલ વ્યવહારનો પુરાવો પ્રદાન કરવો જરૂરી છે. તેમણે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે મંજૂર જમીન કિંમત ઉપરાંત, કંપની ખરીદેલી દરેક બે એકર જમીન માટે અસરગ્રસ્ત પરિવારના એક સભ્યને રોજગાર પણ પૂરી પાડે છે, જેથી આજીવિકાના નુકસાનની ભરપાઈ કરી શકાય.
કેગને પુનર્વસન પ્રણાલીમાં ગંભીર ખામીઓ પણ મળી. અહેવાલ મુજબ,ઇસીએલના કુનુસ્ટોરિયા અને પરબેલિયા વિસ્તારોમાં જમીન સંપાદન પહેલાં ન તો સામાજિક-આર્થિક સર્વેક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું કે ન તો સામાજિક અસર મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું, જે પ્રોજેક્ટથી પ્રભાવિત લોકોને ઓળખવા અને પુનર્વસન યોજના તૈયાર કરવા માટે ફરજિયાત છે. અહેવાલમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે ઘણા કિસ્સાઓમાં, પુનર્વસન યોજનાઓ બિલકુલ તૈયાર કરવામાં આવી ન હતી અથવા જિલ્લા વહીવટીતંત્ર તેમાં સામેલ નહોતું, જે કોલ ઇન્ડિયાની પુનર્વસન અને પુનર્વસન નીતિની વિરુદ્ધ છે. કેગે રાજ્ય સરકારને ભલામણ કરી છે કે જિલ્લા કલેક્ટર ઇસીએલ અને બીસીસીએલ દ્વારા જમીન સંપાદનમાં સક્રિય રીતે સામેલ થાય. કોલ ઇન્ડિયાને આદિવાસી અસરગ્રસ્ત પરિવારોના પુનર્વસન અને પુનર્વસન પર દેખરેખ રાખવા માટે પ્રોજેક્ટ જૂથો બનાવવાનું પણ કહેવામાં આવ્યું છે, જેથી ભવિષ્યમાં આવી અનિયમિતતાઓને અટકાવી શકાય.





































