મહારાષ્ટ્રના મુંબઈમાં રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘનો “સંઘ યાત્રાના ૧૦૦ વર્ષ – ન્યૂ હોરાઇઝન્સ” કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમમાં, આરએસએસ વડા મોહન ભાગવતે કહ્યું કે જો તમે ઇજીજી ને દૂરથી જોશો, તો ગેરસમજ થશે. તેમણે કહ્યું, આરએસએસ સ્વયંસેવકો રૂટ માર્ચ કરે છે, પરંતુ આરએસએસ અર્ધલશ્કરી સંગઠન નથી.”
તેમણે કહ્યું,આરએસએસ સ્વયંસેવકો લાઠીચાર્જ શીખે છે, પરંતુ તે અખિલ ભારતીય મંચ નથી. આરએસએસ સૂત્રોચ્ચારનો સૂર વગાડે છે, વ્યક્તિગત ગીતો છે, સંગીત છે, પરંતુ આરએસએસ એક અખિલ ભારતીય સંગીત શાળા નથી. આરએસએસ સ્વયંસેવકો રાજકારણમાં પણ સામેલ છે, પરંતુ આરએસએસ રાજકીય પક્ષ નથી.”
તેમણે કહ્યું, “ઇજીજીનું કાર્ય ઇજીજી માટે નથી. તે સમગ્ર દેશ માટે છે, ભારતવર્ષ માટે છે. આરએસએસ અન્ય કોઈ સંગઠન સાથે સ્પર્ધામાં ઉતર્યું નથી.આરએસએસ કોઈ ચોક્કસ પરિસ્થિતિની પ્રતિક્રિયામાં ઉતર્યું નથી. આરએસએસ કોઈના વિરોધમાં ઉતર્યું નથી. અમારું કામ કોઈનો વિરોધ કર્યા વિના કામ કરવાનું છે. આરએસએસ લોકપ્રિયતા ઇચ્છતું નથી,આરએસએસ સત્તા ઇચ્છતું નથી.”
મોહન ભાગવતે કહ્યું, “જો તમારે સંઘ જોવો હોય તો તેની શાખાઓ જુઓ, તેના કાર્યકરોના પરિવારો જુઓ. સંઘને સમાજમાં અલગ સંગઠન સ્થાપિત કરવાની જરૂર નથી, કે તેને દબાણ જૂથ બનાવવાની જરૂર નથી. કોઈ પણ દેશનું ભાગ્ય તેના સમાજને કારણે બદલાય છે. જ્યારે કેટલાક દેશોનો વિકાસ થયો છે, તો કેટલાકનું પતન પણ થયું છે. હું ભૂતકાળની વાત નથી કરી રહ્યો, હું આધુનિકની વાત કરી રહ્યો છું. અમેરિકા, બ્રિટન, ફ્રાન્સ, ચીન, જર્મની છે. તે બધાના ઉદય અને પતનના ૧૦૦ વર્ષના ઇતિહાસ પર નજર નાખો. તમને તેમના પર પુસ્તકો મળશે. તમે જાશો કે તેમનો સમાજ પહેલા વિકસિત થયો હતો, અને પછી તેનો ઉદય થયો હતો.”
મોહન ભાગવતે કહ્યું, “અમે કહીએ છીએ કે ભારતમાં ફક્ત હિન્દુઓ છે અને બીજું કોઈ નથી. હિન્દુ હોવાનો અર્થ શું છે? હિન્દુ કહીને, તેને ધર્મ ન માનો, તેને પૂજા, ધાર્મિક વિધિ કે હિન્દુ ન માનો. હિન્દુ એ કોઈ ચોક્કસ સમુદાયનું નામ નથી. હિન્દુ કોઈ નામ નથી, નામ નથી; હિન્દુ એક વિશ્લેષણ છે.”
મોહન ભાગવતે કહ્યું, “ગુલામી પાછી નહીં આવે તેની શું ગેરંટી છે? આપણા સમાજમાં અભાવ છે, આપણી પાસે એકતાનો અભાવ છે. આપણો સમય એક કાર્યમાં ખર્ચવામાં આવ્યો છે, પરંતુ એક કાર્ય કોણે કરવાનું છે? બધા સારા કાર્યો પૂર્ણ કરવા માટે આરએસએસ જવાબદાર છે. ભાજપ આરએસએસનો પક્ષ નથી; તેમાં આરએસએસ સ્વયંસેવકોનો સમાવેશ થાય છે. આરએસએસ પાસે સમગ્ર સમાજને સંગઠિત કરવા સિવાય બીજું કોઈ કાર્ય નથી. તેઓ બધું કરશે; તે સ્વયંસેવકોનું કાર્ય છે. આરએસએસ લોકપ્રિયતા ઇચ્છતો નથી.”
મોહન ભાગવતે કહ્યું, “જો તમારે આરએસએસ જાવું હોય તો આરએસએસ શાખામાં જાઓ. આરએસએસને સમાજમાં અલગ સંગઠન સ્થાપિત કરવાની જરૂર નથી, કારણ કે આરએસએસનો પહેલો સિદ્ધાંત એ છે કે રાષ્ટ્રના ભાગ્યમાં પરિવર્તન ત્યારે આવે છે જ્યારે તેનો સમગ્ર સમાજ એક થાય છે. આજે જે લોકો આપણો વિરોધ કરે છે તેઓ પણ આ સમાજનો એક ભાગ છે; આપણે તેમને પણ સંગઠિત કરવા જોઈએ. આપણે બધાને સંગઠિત કરવા જાઈએ.”
મોહન ભાગવતે કહ્યું, “‘હિન્દુ’ શબ્દ બહારથી આવ્યો છે; એવું કહેવાય છે કે તે પારસી અને ઈરાનથી આવ્યો છે. ધાર્મિક ગ્રંથો માનવ ધર્મ શાસત્ર તરીકે લખાયા હતા, હિન્દુ ધર્મ શા† તરીકે નહીં. સંત ગુરુ નાનકજીએ ‘હિન્દુ’ શબ્દનો ઉપયોગ સૌપ્રથમ કર્યો હતો. એકબીજા સાથેની આપણી વાતચીત સોદાબાજી પર નહીં, પરંતુ આત્મીયતા પર આધારિત હશે. ભારતનો શાશ્વત સ્વભાવ બદલાતો નથી. ઋષિ-મુનિઓ અને સંતો માનતા હતા કે દરેક વ્યક્તિ આપણા પોતાના હોવાથી, બધા જ્ઞાનને વિશ્વ સાથે વહેંચવા જોઈએ. ભારતનો ધર્મ તેનું જીવન છે; દરેકે સાથે ચાલવું જોઈએ, કોઈને પણ બાકાત રાખવું જોઈએ નહીં. જો કોઈ એકલું રહે છે, તો કોઈ શિસ્ત નથી, પરંતુ જો કોઈ બધા સાથે રહે છે, તો શિસ્ત છે. બ્રહ્માંડ ત્યારથી ધર્મ પર ચાલી રહ્યું છે. ધર્મનિરપેક્ષતા ખોટો શબ્દ છે; તે ‘સાંપ્રદાયિકતા’ હોવો જાઈએ. ભારતના મુસ્લીમો અને ખ્રિસ્તીઓ બાકીના વિશ્વના મુસ્લીમો અને ખ્રિસ્તીઓ જેવા નથી.
મોહન ભાગવતે કહ્યું, “દરેકનો આદર કરો, દરેકને સ્વીકારો, તમારા વિશ્વાસમાં દૃઢ રહો, બીજાના વિશ્વાસનો આદર સ્વીકારો, સાથે રહો, આ મુખ્ય વસ્તુ છે. ભારતનો સ્વભાવ શાશ્વત છે. ભારતનો ધર્મ તેનું જીવન છે, તે જાણે છે કે બધું એક છે, દરેકે સાથે મળીને ચાલવાનું છે, કોઈને પણ છોડી દેવું જોઈએ નહીં.”
