સફર દરમિયાન ક્યાંક વાતાવરણને કારણે, ક્યાંક ધૂળને કારણે કે ક્યાંક પાણીને કારણે આપના સ્વાસ્થ્ય પર કોઈ સમસ્યા આવી પડે, તો એને નિવારવાના આ ઉપાય અપનાવો અને સફરનો ખુલ્લા મને આનંદ ઉઠાવો..!
સફર દરમિયાન તબિયત બગાડવાને ટ્રાવેલ સિકનેસ કહે છે. જોકે આ બહુ અનિયમિત પરિસ્થિતિ હોય છે, જે સંપૂર્ણપણે તોડી દે છે. સફરમાં થનારી આ ચીજ કોઈને પણ થઈ શકે છે, જોકે મહિલાઓ અને ૩ થી ૧૨ વર્ષ સુધીના બાળકોને આ પરેશાની વધુ અસર કરે છે.
ટ્રાવેલ સિકનેસ કાનના આંતરિક હિસ્સાને બેચેન કરી દેનારી અસર છે, જે વારંવાર થનારી ગતિવિધિઓ જેવી કે સવારના મોજાં, ઓટોનો અવાજ, પ્લેનનો અવાજ વગેરે કારણોસર આ અસર થાય છે. કાનનો આંતરિક ભાગ એવી ચીજોને, વિવિધ ઈશારાઓને મહેસૂસ કરે છે, જેને તમારી આંખ જુએ છે અને પછી તે મગજને સંદેશો મોકલે છે અને પરેશાની ઉત્પન્ન કરે છે.
ટ્રાવેલ સિકનેસના લક્ષણોઃઊબકા આવવા, ત્વચા ફીકી પડવી, પરસેવો છૂટવો, ઊલટી થવી, ચક્કર આવવા, માથું દુખવું, થાક લાગવો વગેરે.
ટ્રાવેલ સિકનેસના કારણોઃ સફર દરમિયાન થનારી આ પરેશાનીનું સૌથી મોટું કારણ એ છે કે આ ન્યૂરોલોજિકલની વિરુધ્ધ માનસિક સુરક્ષા રૂપે પેદા થાય છે. આપણું શરીર ગતિમાં હોય છે, એની ખબર આપણું મગજ સંવેદી સિસ્ટમના ત્રણ અલગ-અલગ ભાગો – કાનના અંદરના ભાગો, આંખો અને શરીરના ને કરે છે. દા.ત. જો આંખો મગજને બતાવે છે કે વ્યક્તિ ઊંઘેલો છે, જ્યારે વેસ્ટિબ્યુલર ફ્રેમવર્કમાં માથાની ગતિવિધિઓ ખ્યાલ આવે છે, તો એ મગજને સંદેશો આપીને ચક્કર અપાવે છે અને સફર દરમિયાન થનારી પરેશાનીનો સંકેત આપે છે. કાનના આંતરિક ભાગો દ્વારા ગતિવિધિઓની ઓળખ ન થવાના કારણે સફર દરમિયાન થનારી બીમારી નથી થતી, જેથી ખબર પડે છે કે સફરમાં થનારા ફિટને વધારવામાં કાનનો આંતરિક ભાગ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
નેત્રહીન લોકોમાં પણ સફર દરમિયાન થનારી બીમારી જોવા મળવાનું કારણ એ મનાય છે કે દ્રશ્ય ઈનપુટ એમનામાં ઓછી ભૂમિકા ભજવે છે, મુવમેન્ટ સિકનેસ થાય છે ત્યાં સુધી જસ્ટિસ પ્રકારના ડેવલપમેન્ટને કારણે થાય છે.
પરેશાનીઓને દૂર કરવાના – ઘટાડવાના ઉપાયઃ
* સફર દરમિયાન હંમેશાં કુદરતી હવા લેવાનો પ્રયાસ કરો, કેમકે આપના માટે શ્વાસ લેવો જરૂરી હોઈ, તમે સારું મહેસૂસ કરશો.
* દરિયાઈ સફર દરમિયાન માથાં અને શરીરની ગતિવિધિઓ ઓછી કરો. તમે આરામ કરી શકો છો કે કમર ટેકવી શકો છો. કોઈ તકિયા દ્વારા આપના માથાને સ્થિર રાખી શકો છો.
* પોતાને એવી સ્થિતિમાં રાખો, જ્યાં આપને ઓછામાં ઓછી ગતિવિધિઓનો અહેસાસ થાય, જેમકે કોઈ જહાજમાં રિંગ્સની ઉપર.
* જ્યારે ઓટો કે ગાડી દ્વારા સફર કરતી વખતે પરેશાની થાય, તો પાછળની સીટ પર બેસવાથી બચો. પાછળ બેસીને પુસ્તક વાંચવાને બદલે સામેની સીટ પર બેસવાથી આપને ગતિ સંબંધિત પ્રોબ્લેમ ઓછા પરેશાન કરશે, જે આ પરેશાનીથી દૂર રાખશે.
* લાંબી સફરમાં બહુ વધુ પડતું ન ખાવ, દરિયાઈ સફર પૂર્વે હળવું ખાવાનું ખાવ અને લાંબા ટ્રેક પર ઓછી માત્રામાં થોડી થોડી વારે ખાવ.
* સફર દરમિયાન ક્યારેય તમારી આંખો બંધ ન કરો, કેમકે અચાનક કેઝ્યુઅલ ગતિવિધિઓનો અહેસાસ અધિક થાય છે, અને આપને ટ્રાવેલ સિકનેસ શરૂ થઈ જાય છે. જ્યારે પણ આપને પરેશાની શરૂ થાય તો તેવા વખતે બદલાતી જતી વસ્તુઓ, બાહ્ય દ્રશ્યો વગેરે પર નજર કેન્દ્રિત કરવાનું શરૂ કરી દો.
* દવા કાનની અંદરના ભાગોની તંત્રિકાઓને અને મગજની ઊબકા સામેની પ્રતિક્રિયાને શાંત કરી દે છે, દવા ત્યારે વધુ અસરકારક સાબિત બને છે, જ્યારે તેને પરેશાનીનો અહેસાસ થતાં પૂર્વે જ લેવાઈ જાય.
* આ પરેશાનીઓથી બચવા માટે બારીની બહાર જુઓ કે તાજી હવાની અવરજવર માટે બારીઓ ખોલી નાખો.
* થોડું સેવાથી સાયકોસોમેટિક અસરથી પણ રાહત મળે છે.
* ટ્રાવેલ સિકનેસથી બચવાનો એક સરળ ઉપાય કંઈક ચાવતા રહેવાનો પણ છે. સફર દરમિયાન ચ્યુઈંગમ, કોઈ આયુર્વેદિક ગોળી, ચોકલેટ કે અન્ય સ્વાદિષ્ટ ચીજ-વસ્તુ ચાવ્યા કરવાથી કે મોંમાં ઓગાળ્યા કરવાથી પણ રાહત મળે છે.
* કેટલાક લોકોને રિસ્ટ બેન્ડ પહેરવાથી પણ રાહત મળે છે, જે નીડલ પોઈન્ટ થેરાપી પર દબાવ નાખે છે.
* આદું કે સૂંઠ ટ્રાવેલ સિકનેસને દૂર કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. ઊલટી-ઊબકાના ઉપચાર માટે પરંપરાથી આદું-સૂંઠનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. sanjogpurti@gmail.com
