એસસીઓ બેઠકમાં હાજરી આપવા માટે ભારત આવેલા પાકિસ્તાનના મંત્રી મુસાદિક મસૂદ મલિકે સંબંધો પર પોતાનું મૌન તોડ્યું છે. શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશન (એસસીઓ) ના પ્રથમ ‘સિવિલાઈઝેશનલ ડાયલોગ ફોરમ’ પછી ભારત-પાકિસ્તાનને જ્યારે પૂછવામાં આવ્યું કે સંબંધો કેમ સુધરશે, ત્યારે તેમણે ઝડપથી જવાબ આપ્યો. “મને લાગે છે કે આપણા બધા સંબંધો સુધરશે,” તેમણે કહ્યું.
જેમ તમે જાણો છો, પ્રદેશ પરિવર્તનના સમયગાળામાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. ભૂરાજનીતિના પાયા ઝડપથી બદલાઈ રહ્યા છે. મને નિષ્ઠાપૂર્વક આશા છે કે આપણે એક વ્યાપક અભિગમ અપનાવીશું, બધા રાજકીય અને સામાજિક મુદ્દાઓને સંબોધિત કરીશું અને ચર્ચાના વિષયોને સંબોધિત કરીશું અને પ્રાદેશિક કાર્યસૂચિને આગળ ધપાવીશું.
મુસાદિક મસૂદ મલિકે વધુમાં કહ્યું, “આ આપણા માટે સંસ્કૃતિઓ પર બહુપક્ષીય સંવાદમાં જાડાવાની તક છે. આ એક મહાન તક છે. મારું માનવું છે કે સંસ્કૃતિઓ અને સભ્યતાઓ સરહદો પાર કરે છે. તે એક મહાન બાબત છે કે આપણે અહીં આવીએ અને આપણા ઇતિહાસ, ભૂગોળ, સંસ્કૃતિઓ અને સભ્યતાઓની ચર્ચા કરીએ.”
સીમા પાર આતંકવાદ અંગે ભારતની ચિંતાઓ અંગે પૂછવામાં આવતા, પાકિસ્તાની મંત્રી મુસાદિક મસૂદ મલિકે કહ્યું, “મને લાગે છે કે આવતીકાલે, મારા નિવેદન પછી, આપણે ઘણી ચર્ચા કરીશું.” ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે નાગરિક સંબંધો વિશે પૂછવામાં આવતા તેમણે કહ્યું, “મને લાગે છે કે સંવાદ “વિવિધ સંગઠનો વચ્ચે”.
એકરૂપતા અને સંદેશાવ્યવહારની કોઈ જરૂર નથી; ફક્ત એક-માર્ગી સંદેશાવ્યવહાર છે. સંવાદ વિવિધતા વિશે છે. મને લાગે છે કે જા તમે ભારત, પાકિસ્તાન, રશિયા, ચીન અને મધ્ય એશિયા વચ્ચેના પુરાતત્વીય તફાવતોને જુઓ તો તમે જાશો કે પહેલાથી જ વાતચીત ચાલી રહી છે. મને લાગે છે કે આ ખૂબ જ સ્વાગતપૂર્ણ વાતચીત છે.” જવાબ આપ્યો. પાકિસ્તાની મંત્રી મુસાદિક મસૂદ મલિકની એસસીઓ સમિટ અને સિંધુ જળ સંધિ માટે ભારતની મુલાકાત પરંતુ તેમના અગાઉના નિવેદનો અંગે, વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે કહ્યું, “જ્યાં સુધી સિંધુ જળ સંધિનો સંબંધ છે, અમે અમારી Âસ્થતિ ખૂબ જ સ્પષ્ટ કરી દીધી છે, અને તે સમાન રહે છે. કોઈ ફેરફાર થયો નથી.”
તેમણે કહ્યું, “હું ખૂબ આભારી છું કે એસસીઓ આ ફોરમનું આયોજન કરી રહ્યું છે.” તેઓ પ્રદેશના તમામ દેશોને એકસાથે આવવા અને સરહદ પારના વિચારો પર ચર્ચા કરવાની તક પૂરી પાડે છે. સરહદ પાર આતંકવાદ અંગે ભારતની ચિંતાઓ વિશે પૂછવામાં આવતા, પાકિસ્તાની મંત્રીએ કહ્યું, “મને લાગે છે કે કાલે, જ્યારે હું મારું નિવેદન આપીશ, ત્યારે આપણે ઘણી બધી બાબતો વિશે વાત કરીશું.”
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સભ્યતા સંબંધો વિશે પૂછવામાં આવતા, તેમણે કહ્યું, “મને લાગે છે કે વાતચીત વિવિધ વસ્તુઓ વચ્ચે થાય છે. વાતચીતનો અર્થ વિવિધતા છે. મને લાગે છે કે જા તમે ભારત, પાકિસ્તાન, રશિયા, ચીન અને મધ્ય એશિયાઈ દેશો વચ્ચે ખોદકામ સ્થળો પર જાઓ છો, તો તમે જાશો કે વાતચીત ત્યાં જ થઈ રહી છે. મને લાગે છે કે તે ખૂબ જ સારો સંવાદ છે.”
તેમની ટિપ્પણીઓ ૨૨ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ ના રોજ પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલાની પૃષ્ઠભૂમિ સામે આવી છે, જેમાં ૨૬ લોકો માર્યા ગયા હતા, અને ત્યારબાદ ૭ મે ના રોજ ભારતના ઓપરેશન સિંદૂર. ભારતે ૨૩ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ ના રોજ સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરી દીધી હતી. ભારતે જણાવ્યું હતું કે જ્યાં સુધી પાકિસ્તાન વિશ્વસનીય અને નિશ્ચિતપણે સરહદ પાર આતંકવાદને ટેકો આપવાનું બંધ ન કરે ત્યાં સુધી સંધિ સ્થગિત રહેશે. સિંધુ જળ પરની ધમકીઓથી લઈને દિલ્હીમાં રાજદ્વારી સાવધાની સુધી, મલિકની દિલ્હીમાં હાજરી ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ છે, ભારતના સંધિનું પાલન કરવાના નિર્ણય પરના તેમના અગાઉના નિવેદનોને ધ્યાનમાં રાખીને.
જૂન ૨૦૨૬ માં, પાકિસ્તાની મંત્રીએ ચેતવણી આપી હતી કે પાકિસ્તાન “જે કોઈ પણ પાકિસ્તાનના પાણીમાં દખલ કરવાનો પ્રયાસ કરશે તેના હાથ કાપી નાખશે.” તેમની મુલાકાત પહેલાં, તેમને એમ પણ પૂછવામાં આવ્યું હતું કે શું તેઓ જીર્ઝ્રં ફોરમ દરમિયાન ૈંઉ્‌ વિવાદ ઉઠાવશે. એક પાકિસ્તાની ન્યૂઝ ચેનલ સાથેની મુલાકાતમાં, મલિકે વારંવાર ભાર મૂક્્યો હતો કે આ બેઠક દ્વિપક્ષીય વાતચીત નથી, પરંતુ તેમણે આ મુદ્દો ઉઠાવવાનો ઇનકાર કર્યો ન હતો. તેમણે કહ્યું, “સૌ પ્રથમ, આ દ્વિપક્ષીય વાતચીત નથી, કે તે દ્વિપક્ષીય આમંત્રણ નથી. આ એક સભ્યતા સંવાદ છે. આપણે સભ્યતાના દરેક પાસાની ચર્ચા કરીશું.” દરમિયાન, એવું અહેવાલ છે કે તેમણે ભારતમાં તાજમહેલ અને નિઝામુદ્દીન દરગાહની મુલાકાત લેવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી, પરંતુ કેન્દ્ર સરકારે પરવાનગી આપી નથી. ભારતે સ્પષ્ટતા કરી છે કે પાકિસ્તાની મંત્રીને ફક્ત એસસીઆએ કાર્યક્રમમાં હાજરી આપવાની
પરવાનગી છે અને તેમને અન્ય કોઈ સ્થળની મુલાકાત લેવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. હકીકતમાં, પ્રથમ એસસીઓ સિવિલાઇઝેશનલ ડાયલોગ ફોરમ ૨૦ થી ૨૨ નવેમ્બર દરમિયાન દિલ્હીના ઐતિહાસિક પુરાણા કિલ્લા ખાતે યોજાઈ રહ્યું છે. મુસાદિક મલિક આ કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવા માટે ભારતમાં આવ્યા છે.