ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણી (યુપી ચૂંટણી ૨૦૨૭) ભાજપની આગેવાની હેઠળના અને સપા અને કોંગ્રેસના જાડાણ, ઈÂન્ડયા એલાયન્સ વચ્ચે સીધી સ્પર્ધા હોય તેવું લાગે છે. ભારત ગઠબંધનમાં બેઠકોની દ્રષ્ટિએ, સપા કોંગ્રેસ કરતા ઘણી મોટી પાર્ટી છે, પરંતુ એક રાષ્ટÙીય પક્ષ તરીકે, સપા સાથે સમાન અધિકારોની માંગ કરવામાં કોંગ્રેસ પાછળ નથી. કોંગ્રેસના નેતાઓ ક્યારેક અડધી બેઠકોની વાત કરે છે, ક્યારેક થોડી બેઠકો આપે છે, પરંતુ ક્યારેય ૧૭૦ કે ૧૫૦ થી ઓછી બેઠકોની વાત કરતા નથી. સપા અને કોંગ્રેસ વચ્ચે ‘મોટા ભાઈ’ના પદ માટેનો ઉગ્ર સંઘર્ષ લાંબા સમયથી નેતાઓના નિવેદનોમાં સ્પષ્ટ થઈ રહ્યો છે.
પ્રથમ, ૨૦૨૨ ના ચૂંટણી આંકડા પર એક નજર. આંકડાકીય રીતે, સમાજવાદી પાર્ટી અને કોંગ્રેસે ૨૦૨૨ ની વિધાનસભા ચૂંટણી અલગથી લડી હતી. આરએલડી અને સુભાસ્પા સાથે જાડાણ હોવા છતાં, સપાએ અગાઉની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ૪૦૩ માંથી ૧૧૧ બેઠકો જીતી હતી, જ્યારે કોંગ્રેસને ૪૦૩ માંથી ફક્ત બે બેઠકો મળી હતી.મત હિસ્સાની દ્રષ્ટિએ, સમાજવાદી પાર્ટીને ૩૨.૭૬ ટકા મત મળ્યા, જ્યારે કોંગ્રેસને માત્ર ૨.૩૯ ટકા મત મળ્યા.ગઈ ચૂંટણીમાં, ૧૫૧,૯૪૪,૦૭૯ મતદારોમાંથી ૬૦.૨% મત, એટલે કે ૯૧,૫૨૫,૫૯૨, એ પોતાનો મત આપ્યો. સમાજવાદી પાર્ટીને ૨૯,૫૪૩,૯૩૪ મત મળ્યા, જ્યારે કોંગ્રેસને ૨૧,૫૧,૨૩૪ મત મળ્યા.
કોંગ્રેસે છેલ્લી ચૂંટણી એકલા લડી હતી. કુલ ૪૦૩ બેઠકોમાંથી, તેણે બે જીતી હતી. આ બેને બાદ કરતાં, કોંગ્રેસને ફક્ત ૧૯ બેઠકો પર ૨૦,૦૦૦ થી વધુ મત મળ્યા હતા. ૨૧ વિધાનસભા બેઠકો એવી છે જ્યાં કોંગ્રેસને ૧૦,૦૦૦ થી ૨૦,૦૦૦ મત મળ્યા હતા. આ ઉપરાંત, ૩૧ વિધાનસભા બેઠકો એવી છે જ્યાં કોંગ્રેસ પાર્ટીને ૫,૦૦૦ થી ૧૦,૦૦૦ મત મળ્યા હતા. આનો અર્થ એ છે કે જા આપણે ૧૯ + ૨૧ + ૩૧ ઉમેરીએ, તો સંખ્યા ૭૧ બેઠકો પર આવે છે જ્યાં કોંગ્રેસ પાર્ટીને ૫,૦૦૦ થી વધુ મત મળ્યા હતા.
ઉત્તર પ્રદેશમાં ૪૦૩ બેઠકોમાંથી બે બેઠકો કોંગ્રેસે જીતી. બાકીની ૪૦૧ બેઠકો લોકસભામાં ૭૧ બેઠકો એવી છે જ્યાં કોંગ્રેસને ૫,૦૦૦ થી વધુ મત મળ્યા હતા. ૪૦૧ માંથી ૭૧ બાદ કરવાથી કુલ ૩૩૦ થાય છે. આનો અર્થ એ થયો કે ૩૩૦ બેઠકો એવી છે જ્યાં એકલા કોંગ્રેસને ૫,૦૦૦ થી ઓછા મત મળ્યા હતા. કેટલીક બેઠકો એવી પણ હતી જ્યાં કોંગ્રેસના ઉમેદવારની સિક્યુરીટી ડિપોઝિટ જપ્ત થઈ હતી.
લોકસભાની વાત કરીએ તો, ૨૦૧૪માં કોંગ્રેસે ફક્ત બે બેઠકો જીતી હતીઃ એક સોનિયા ગાંધીને અને બીજી રાહુલ ગાંધીને. ૨૦૧૯માં રાહુલ ગાંધી પણ હારી ગયા હતા, અને કોંગ્રેસ માત્ર એક જ રહી ગઈ હતી. ૨૦૨૪માં, સમાજવાદી પાર્ટી સાથે જાડાણ કરીને ચૂંટણી લડ્યા બાદ, કુલ છ કોંગ્રેસના સાંસદો ચૂંટણી જીતવામાં સફળ રહ્યા હતા.૭૩ બેઠકોમાંથી (બે ધારાસભ્યો સહિત) જ્યાં કોંગ્રેસને ૫,૦૦૦ થી વધુ મત મળ્યા હતા, ત્યાં સમાજવાદી પાર્ટીએ ૧૬ બેઠકો જીતી હતી. તેથી, જ્યારે બેઠક વહેંચણીની વાટાઘાટો થશે, ત્યારે કોંગ્રેસ પહેલા એવી બેઠકોની માંગ કરશે જ્યાં તેને સંતોષકારક મત હિસ્સો મળ્યો હતો. જા સપા ૫,૦૦૦ થી વધુ બેઠકો જીતે છે, તો ૭૧ બેઠકોમાંથી જ્યાં તે ૫,૦૦૦ થી વધુ બેઠકો જીતે છે, સપા તેના વર્તમાન ધારાસભ્યોની બેઠકો ગઠબંધનને નહીં આપે. આનો અર્થ એ થયો કે જા ૫,૦૦૦ મતોને બેઠકનો દાવો કરવાનો આધાર માનવામાં આવે, તો પણ વર્તમાન ધારાસભ્યો ધરાવતી ૧૬ બેઠકો બાદ કર્યા પછી સપા પાસે ૭૩ માંથી માત્ર ૫૭ બેઠકો છે. આનો અર્થ એ થયો કે જા કોંગ્રેસ પ્રતિ વિધાનસભા બેઠક ૫,૦૦૦ મતોના આધારે દાવો કરે છે, તો પણ તેની પાસે માત્ર ૫૭ બેઠકોનો દાવો કરવાની તાકાત હોય તેવું લાગે છે.
કોંગ્રેસ કહે છે કે જા અખિલેશ યાદવ મુખ્યમંત્રી બનવા માંગે છે, તો તેમણે કેટલાક ગોઠવણો કરવા પડશે. ગોઠવણનો અર્થ વધુ બેઠકો આપવી.આ કિસ્સામાં, જા આપણે પ્રતિ વિધાનસભા બેઠક સરેરાશ ૪૦૦ બૂથ ધારીએ અને તેને કોંગ્રેસના ૫,૦૦૦ મતોથી વિભાજીત કરીએ, તો કોંગ્રેસને પ્રતિ બૂથ સરેરાશ ૧૨.૫ મત મળી રહ્યા છે. ૧૦,૦૦૦ મતો ધરાવતી બેઠકમાં, આ આંકડો પ્રતિ બૂથ સરેરાશ ૨૫ મતો થશે. જા આ જ સરેરાશ સપાની બેઠકો પર લાગુ કરવામાં આવે, તો જા સપાને દરેક વિધાનસભા મતવિસ્તાર દીઠ સરેરાશ ૫૦,૦૦૦ મત મળે છે, તો તેને પ્રતિ બૂથ ઓછામાં ઓછા ૧૨૫ મત મળે છે. આનો અર્થ એ થાય કે કોંગ્રેસને દસ ગણા વધુ મત મળતા દેખાય છે.૨૦૨૨ ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસને કુલ ૧૯ બેઠકો પર ૨૦,૦૦૦ થી વધુ મત મળ્યા. આમાં મથુરાના સદર, આગ્રામાં ખેરાગઢ, હરદોઈમાં બિલગ્રામ, રાયબરેલીમાં બછરાવન, અમેઠીમાં જગદીશપુર, કાનપુરમાં કિદવાઈ નગર, ગોંડામાં ગૌરા, કુશીનગરમાં તમકુહિરાજ, દેવરિયામાં રુદ્રપુર, વારાણસીમાં પિન્દ્રા, રાયબરેલીમાં સરૈની, અમેઠીમાં ગૌરીગંજ, કાનપુરમાં ગોવિંદનગર, પ્રયાગરાજનું
ઉત્તર, પ્રયાગરાજમાં કોરાઆેં, બારાબંકીમાં ઝૈદપુર, અમેઠીમાં તિલોઈ, સિદ્ધાર્થનગરમાં શોહરતગઢ અને વારાણસી કેન્ટનો સમાવેશ થાય છે. આ એવી બેઠકો છે જ્યાં કોંગ્રેસને ૨૦,૦૦૦ થી વધુ મત મળ્યા હતા.
