અમેરિકન રાજકારણ ફરી એકવાર ઉથલપાથલનો સામનો કરી રહ્યું છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની એક સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટથી એક નવો વિવાદ ઉભો થયો છે. ઇસ્ટર પર, ટ્રમ્પે ઈરાન અંગે અત્યંત આક્રમક ભાષાનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જેમાં સ્પષ્ટપણે ચેતવણીઓ અને મુકાબલાના સંકેતો હતા. આ પોસ્ટથી વોશિંગ્ટનમાં રાજકીય ઉથલપાથલ મચી ગઈ હતી. વિપક્ષી ડેમોક્રેટ્સે તેને બેજવાબદાર ગણાવ્યો હતો, જ્યારે કેટલાક રિપબ્લીકન નેતાઓએ પણ અસ્વસ્થતા વ્યક્ત કરી હતી.
આ સમગ્ર વિવાદે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો. જો રાષ્ટ્રપતિનું વર્તન વિવાદાસ્પદ અથવા અસ્થિર લાગે છે, તો શું તેમને પદ પરથી દૂર કરી શકાય છે? ૧૯૬૭માં યુએસ બંધારણમાં ૨૫મો સુધારો લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. તેની પૃષ્ઠભૂમિ જાન કેનેડીની હત્યા સાથે સંબંધિત છે, જેના પછી સત્તાના સ્પષ્ટ હસ્તાંતરણની જરૂરિયાત અનુભવાઈ હતી. આ સુધારાનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે મૃત્યુ, રાજીનામું અથવા અસમર્થતાના કિસ્સામાં સત્તાનો કોઈ શૂન્યાવકાશ ન રહે. આ હેઠળ, ઉપરાષ્ટ્રપતિસીધા રાષ્ટ્રપતિની ભૂમિકા સંભાળે છે. પરંતુ બંધારણની કલમ ૪ સૌથી વધુ ચર્ચામાં છે. આ તે જાગવાઈ છે જે રાષ્ટ્રપતિને “અક્ષમ” જાહેર કરવાની પ્રક્રિયા નક્કી કરે છે.
૨૫મા સુધારાની કલમ ૪ અત્યંત અસામાન્ય અને જટિલ છે. તેના હેઠળ, ઉપરાષ્ટ્રપતિઅને મંત્રીમંડળના બહુમતી સભ્યો લેખિતમાં જાહેર કરે છે કે રાષ્ટ્રપતિ તેમની ફરજા નિભાવવામાં અસમર્થ છે. આવી સ્થિતિમાં, ઉપરાષ્ટ્રપતિ કાર્યકારી રાષ્ટ્રપતિ બને છે. જા કે, જા રાષ્ટ્રપતિ આ નિર્ણયને પડકારે છે, તો મામલો કોંગ્રેસમાં જાય છે. ત્યાં, બંને ગૃહોમાં બે તૃતીયાંશ બહુમતી દ્વારા નિર્ણય લેવામાં આવે છે, જે પ્રાપ્ત કરવું અત્યંત મુશ્કેલ માનવામાં આવે છે.
ઘણા નેતાઓએ ઈરાન પર ટ્રમ્પના નિવેદનને “ખતરનાક” અને “અસંતુલિત” ગણાવ્યું. ડેમોક્રેટિક નેતા ચક શુમરે કહ્યું કે આવા નિવેદનો અમેરિકાની વૈશ્વિક છબીને નુકસાન પહોંચાડે છે. દરમિયાન, સેનેટર ક્રિસ મર્ફીએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે જા તેઓ વહીવટનો ભાગ હોત, તો તેઓ ૨૫મા સુધારાનો ઉપયોગ કરવાનું વિચારત. બર્ની સેન્ડર્સે પણ આ નિવેદનને “ખતરનાક” ગણાવ્યું હતું અને રાષ્ટ્રપતિની માનસિક સ્થિતિ પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો.
ટ્રમ્પના નિવેદનોથી આવી ચર્ચા પહેલીવાર થઈ નથી, પરંતુ આ વખતે આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ, ખાસ કરીને ઈરાન સંબંધિત તણાવને કારણે આ બાબતને વધુ ગંભીર માનવામાં આવી રહી છે.
રસપ્રદ વાત એ છે કે, ચિંતા ફક્ત વિપક્ષ સુધી મર્યાદિત નથી. ટ્રમ્પના પોતાના પક્ષમાં કેટલાક નેતાઓ અને ભૂતપૂર્વ સાથીઓએ પણ તેમના વર્તન પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે. ભૂતપૂર્વ રિપબ્લીકન કોંગ્રેસમેન જા વોલ્શ અને ટ્રમ્પના ભૂતપૂર્વ કોમ્યુનિકેશન ડિરેક્ટર, એન્થોની સ્કારમુચીએ ખુલ્લેઆમ કહ્યું છે કે ૨૫મા સુધારા પર ચર્ચા થવી જાઈએ.
જાકે, વર્તમાન રિપબ્લીકન નેતૃત્વએ હજુ સુધી આ માંગણીને ખુલ્લેઆમ સમર્થન આપ્યું નથી, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે પક્ષની અંદર આ મુદ્દા પર મતભેદ છે.
આ મુદ્દો હવે રાજકીય વર્તુળો પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો. ટ્રમ્પના કાર્યકાળ દરમિયાન ૨૫મો સુધારો લાગુ થશે કે કેમ તે અંગે ઓનલાઈન આગાહી બજારો દાવ લગાવી રહ્યા છે. ઈં૨૫મો સુધારો સોશિયલ મીડિયા પર પણ ટ્રેન્ડ થવા લાગ્યો છે, જ્યાં લોકો ખુલ્લેઆમ રાષ્ટ્રપતિની ફિટનેસ, માનસિક સ્થિતિ અને નિર્ણય લેવાની ક્ષમતાઓ પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે.
વિવાદ વચ્ચે, ટ્રમ્પના સ્વાસ્થ્ય વિશે પણ અફવાઓ ફેલાવા લાગી. કેટલાક અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે તેમને અચાનક હોસ્પિટલમાં લઈ જવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ વ્હાઇટ હાઉસે આ અહેવાલોને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢ્યા નથી. જા કે, આ અફવાઓએ પહેલાથી જ ચાલી રહેલી ચર્ચાને વેગ આપ્યો છે અને જાહેર શંકાને વધુ ઘેરી બનાવી છે.
કાયદેસર રીતે, એક રસ્તો અસ્તિત્વમાં છે, પરંતુ વ્યવહારિક રીતે, તે અત્યંત મુશ્કેલ છે. તેને ત્રણેય સ્તરે ભારે સમર્થનની જરૂર છેઃ ઉપરાષ્ટ્રપતિ, મંત્રીમંડળ અને કોંગ્રેસ. અત્યાર સુધી, એવા કોઈ સંકેત મળ્યા નથી કે ટ્રમ્પ સામે આવી કડક કાર્યવાહીની તૈયારી થઈ રહી છે. જા કે, તેમના તાજેતરના નિવેદનો અને તેમના પરની પ્રતિક્રિયાઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ૨૫મા સુધારા પરની ચર્ચા હજુ પૂરી થઈ નથી. જા ટ્રમ્પના નિવેદનો આગામી દિવસોમાં વિવાદ પેદા કરતા રહેશે, તો આ મુદ્દો અમેરિકન રાજકારણના કેન્દ્રમાં રહી શકે છે.
