દેશમાં ઘરેલુ ગેસ સિલિન્ડરના ભાવ ફરી વધ્યા છે. ૧૪.૨ કિલોગ્રામના સિલિન્ડરના ભાવમાં ૨૯ નો વધારો થયો છે. દિલ્હીમાં ૧૪.૨ કિલોગ્રામના ઘરેલુ એલપીજી સિલિન્ડરનો ભાવ ૯૧૩ થી વધીને ૯૪૨ થયો છે. નવો દર ૭ જૂનથી અમલમાં આવશે. ત્રણ મહિનામાં ઘરેલુ ગેસ સિલિન્ડરના ભાવમાં આ બીજા વધારો છે. વૈશ્વીક સ્તરે વધતી ઉર્જા કિંમતોને કારણે સરકારી ઇંધણ રિટેલર્સ સતત પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે. આના કારણે એલપીજી, પેટ્રોલ અને ડીઝલ સહિત અન્ય ઇંધણના ભાવમાં વધારો થયો છે.સીએનજી પણ વધુ મોંઘા થયા છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં થયેલા સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વીક ઉર્જા પુરવઠો ખોરવાઈ ગયો છે, જેના કારણે તમામ દેશોમાં ઇંધણના ભાવમાં વધારો થયો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા તેલ અને ગેસનો પુરવઠો મેળવતા દેશો સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયા છે. ભારત અને પડોશી દેશોને ભારે અસર થઈ છે. સૂત્રો સૂચવે છે કે સરકારી તેલ કંપનીઓને વેચાતા પ્રતિ સિલિન્ડર આશરે ૭૦૩ નું નુકસાન થઈ રહ્યું હતું. આ ભાવ વધારાનું કારણ છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય ઇંધણના ભાવમાં વધારા બાદ ૭ માર્ચે એલપીજીના ભાવમાં વધારો કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રતિ સિલિન્ડર ૬૦ નો વધારો હતો. ત્રણ મહિના પછી, ગેસના ભાવમાં વધુ ૨૯ નો વધારો થયો છે. ત્રણ મહિનામાં ૧૪.૨ કિલોગ્રામનો ગેસ સિલિન્ડર કુલ ૮૯ મોંઘો થયો છે.
ભારત તેની ઇંધણ જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસની આયાત કરે છે. આનો મોટો હિસ્સો ગલ્ફ દેશોમાંથી આવે છે. ઈરાન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા શિપિંગ પ્રતિબંધિત છે. આના કારણે ઇંધણના ભાવમાં વધારો થઈ રહ્યો છે. હાલમાં, ઈરાન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચે યુદ્ધવિરામ છે, પરંતુ બંને દેશો એકબીજા સામે છૂટાછવાયા હુમલાઓ ચાલુ રાખે છે. જા કે, બંને દેશો વચ્ચે કરાર અંગે વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. જા આ કરાર ટૂંક સમયમાં થાય છે, તો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા શિપિંગ ફરી શરૂ થઈ શકે છે, અને ભારતમાં ગેસના ભાવમાં ઘટાડો થવાની અપેક્ષા રાખી શકાય છે.
જાકે, પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયનું કહેવું છે કે ભારતમાં ઘરેલુ ગ્રાહકો હજુ પણ વિશ્વ અને પડોશી દેશોની તુલનામાં ઘણો સસ્તો ગેસ મેળવી રહ્યા છે. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજનાના લાભાર્થીઓને અસરકારક રીતે ૬૪૨ રૂપિયામાં સિલિન્ડર મળી રહ્યો છે, જ્યારે તેની વાસ્તવિક કિંમત ૧૬૦૦ રૂપિયાથી વધુ પહોંચી ગઈ છે.
ભારત તેની તેલની જરૂરિયાતોનો મોટો ભાગ આયાત કરે છે, અને તેની કિંમત સાઉદી કરારના ભાવ દ્વારા નક્કી થાય છે. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ માં એલપીજીનો આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ પ્રતિ ટન ઇં૫૪૩ હતો, જે જૂન સુધીમાં વધીને ૭૯૦ પ્રતિ ટન થયો, જે ચાર મહિનામાં આશરે ૪૬ ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. મંત્રાલય અનુસાર, જા સ્થાનિક સિલિન્ડર સંપૂર્ણ બજાર ભાવે વેચવામાં આવે, તો તેમની કિંમત ૧,૬૦૦ થી વધુ હોવી જાઈએ. જા કે, સરકાર સમગ્ર બોજ ગ્રાહકો પર લાદી રહી નથી. આ જ કારણ છે કે સામાન્ય ગ્રાહકો ૯૪૨ માં સિલિન્ડર ખરીદી શકે છે, અને ઉજ્જવલા લાભાર્થીઓ અસરકારક રીતે ૬૪૨ માં ખરીદી શકે છે.
સરકારે દાવો કર્યો છે કે ભારતમાં સ્થાનિક ગેસ હજુ પણ ઘણા દેશો કરતા સસ્તું છે. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતમાં ઉજ્જવલા લાભાર્થીઓને આપવામાં આવતો સિલિન્ડર પાકિસ્તાન, નેપાળ, બાંગ્લાદેશ અને શ્રીલંકા કરતા સસ્તો છે. યુએસ, ઓસ્ટ્રેલિયા અને કેનેડામાં ઘરેલુ ગેસનો ભાવ ભારત કરતા અનેક ગણો વધારે છે. સરકારનું કહેવું છે કે ઉજ્જવલા યોજના હેઠળ આપવામાં આવતી સબસિડી અલગ છે, અને આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ અને ઘરેલુ ભાવ વચ્ચેનો તફાવત મોટાભાગે જાહેર તેલ કંપનીઓ અને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ઉઠાવવામાં આવે છે. વિવિધ દેશોમાં સિલિન્ડરના ભાવ ભારત (ઉજ્જવલા)૬૪૨, ભારત (સામાન્ય ગ્રાહક) ૯૪૨,પાકિસ્તાન ૧૦૪૬,નેપાળ ૧૨૦૭,બાંગ્લાદેશ ૧૨૨૫,શ્રીલંકા ૧૨૪૧ યુએસએ ૧૭૫૫,ઓસ્ટ્રેલિયા ૧૭૬૫,કેનેડા ૨૪૧૧ છે
સરકારનું કહેવું છે કે હોર્મુઝ કટોકટી છતાં, ભારતે તેના ઉર્જા પુરવઠામાં વિક્ષેપ પડવા દીધો નહીં. ભારતીય જહાજા તેલ અને એલપીજી લઈને ભારતીય બંદરો પર આવતા રહ્યા. અમેરિકા, કેનેડા અને અલ્જેરિયા જેવા દેશોમાંથી ગેસની ખરીદીમાં પણ વધારો કરવામાં આવ્યો. દેશમાં કોઈપણ પ્રકારની અછત ટાળવા માટે સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં પણ ૬૦ ટકાથી વધુનો વધારો કરવામાં આવ્યો.
ગેસના ભાવમાં વધારા અંગે કોંગ્રેસના સાંસદ મનીષ તિવારીએ કેન્દ્ર સરકાર પર પ્રહાર કર્યા છે. તેમણે પૂછ્યું કે જ્યારે રાજ્યની માલિકીની તેલ કંપનીઓ રેકોર્ડ નફો કરી રહી છે ત્યારે ગેસના ભાવમાં સતત વધારો કેમ કરવામાં આવી રહ્યો છે. તિવારીએ દાવો કર્યો હતો કે ત્રણ રાજ્યની માલિકીની તેલ કંપનીઓએ ૨૦૨૫-૨૬ નાણાકીય વર્ષમાં કુલ ૭૭,૨૮૦ કરોડનું ઉત્પાદન કર્યું હતું. ૧૦૦ કરોડ રૂપિયાનો નફો મેળવ્યો, જે ગયા વર્ષ કરતા ૧૩૦ ટકા વધુ છે.
તેમણે પ્રશ્ન કર્યો કે જા કંપનીઓ આટલો બધો નફો કમાઈ રહી છે, તો પછી જનતા પર મોંઘવારીનો બોજ કેમ લાદવામાં આવી રહ્યો છે? કોંગ્રેસનો આરોપ છે કે સરકાર ધીમે ધીમે પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ગેસના ભાવ વધારી રહી છે, જેનાથી સામાન્ય લોકોના ખિસ્સા પર દબાણ આવી રહ્યું છે. દરમિયાન, સરકારનો દાવો છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટી છતાં, ભારતમાં ગેસના ભાવ મોટાભાગે નિયંત્રણમાં રાખવામાં આવ્યા છે અને ગ્રાહકોને રાહત આપવામાં આવી રહી છે.
