મતદાર યાદીઓના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (એસઆઇઆર) અંગે દેશભરના ઘણા રાજ્યોમાં ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. દરમિયાન, આ પ્રક્રિયા અંગે ચૂંટણી કમિશનની અંદર મતભેદના અહેવાલો બહાર આવ્યા છે. અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે એસઆઇઆર સંબંધિત કેટલાક નિર્ણયો અંગે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને બે અન્ય ચૂંટણી કમિશનરો વચ્ચે મતભેદ હતા. એવું પણ જાણવા મળ્યું હતું કે બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ ઘણી બેઠકોમાં આ પ્રક્રિયા સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. જાકે, ભારતના ચૂંટણી પંચે હવે આ અહેવાલોને ફગાવી દીધા છે. કમિશનના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, એસઆઇઆર સંબંધિત તમામ નિર્ણયો સર્વાનુમતે લેવામાં આવ્યા હતા અને કમિશનમાં કોઈ મતભેદ નહોતો.
કમિશનના સૂત્રોએ બુધવારે જણાવ્યું હતું કે એસઆઇઆર સહિત તમામ નિર્ણયો ત્રણ ચૂંટણી કમિશનરોની સંમતિથી લેવામાં આવ્યા હતા. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર અને બે ચૂંટણી કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જાશીની મંજૂરીથી સર્વાનુમતે લેવામાં આવ્યા હતા.ચુંટણી પંચના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ચૂંટણી કમિશનરો અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરોના કોઈપણ મુદ્દા પર અલગ અલગ મંતવ્યો હોવા છતાં, જીંઇ સહિત તમામ ઇસીયુ નિર્ણયો સર્વાનુમતે અને ચૂંટણી કમિશનરો અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર બંનેની સંમતિથી લેવામાં આવ્યા હતા.એક અખબારના એક અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ચૂંટણી કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જાશીએ અનેક નિર્ણયો અને આદેશો સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. અહેવાલ મુજબ, નવેમ્બર ૨૦૨૫ અને ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ વચ્ચે, બંને કમિશનરોએ ઓછામાં ઓછા ૧૪ લેખિત વાંધા દાખલ કર્યા હતા. આ વાંધાઓમાં ફોર્મ ૬ માં ફેરફાર, મતદાર યાદીઓમાં ઉમેરાઓ અને કાઢી નાખવા, મતદાર-સંબંધિત નિર્ણયો સામે અપીલ અને ચૂંટણી ડેટાની ઍક્સેસ જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે. અહેવાલમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે કેટલાક કિસ્સાઓમાં, બંને કમિશનરોએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે તેમની જાણ વગર નિર્ણયો અને આદેશો કેવી રીતે જારી કરવામાં આવ્યા. આ વાંધાઓ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશને પણ જાણ કરવામાં આવ્યા હતા.
રિપોર્ટ બાદ, વિપક્ષી પક્ષોએ ચૂંટણી પંચની કામગીરી પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યા અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર પાસેથી જવાબદારીની માંગ કરી. કોંગ્રેસે આરોપ લગાવ્યો કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર પોતાની મરજીથી ચૂંટણી પંચ ચલાવી રહ્યા હતા. પાર્ટીએ કહ્યું કે ફરિયાદો સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ત્રણ સભ્યોના ચૂંટણી પંચમાં જ્ઞાનેશ કુમારનો જ અંતિમ નિર્ણય છે. કોંગ્રેસે કુમાર પર વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ઇશારે કામ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો અને “મત ચોરી” અને ચૂંટણી પંચમાં રાજકીય દખલગીરીના તેના અગાઉના આરોપોને પુનરાવર્તિત કર્યા.
સમાજવાદી પાર્ટીના વડા અખિલેશ યાદવે આ અહેવાલને અત્યંત ગંભીર ગણાવ્યો અને આરોપ લગાવ્યો કે ચૂંટણી કમિશનરો તેમની ફરજા બજાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. સમાજવાદી પાર્ટીના નેતાએ કહ્યું, “આનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે બધા ચૂંટણી કમિશનરો તેમની ફરજા યોગ્ય રીતે નિભાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. જા કોઈ સ્વતંત્ર સંસ્થાના સભ્યોને તેમનું કામ યોગ્ય રીતે કરવાની સ્વતંત્રતા આપવામાં આવતી નથી અથવા તેમની વાત સાંભળવામાં આવતી નથી, તો આ લોકશાહી માટે ખૂબ જ ખતરનાક અને હાનિકારક પરિÂસ્થતિ છે. સત્તામાં રહેલા લોકોની કઠપૂતળી બનીને લોકશાહી સાથે દગો કરવો એ એક ગંભીર બંધારણીય ગુનો છે. આ લોકશાહીનો નાશ કરવાના કાવતરાથી ઓછું કંઈ નથી.” યાદવે સુપ્રીમ કોર્ટને આ મામલાની સ્વતઃ નોંધ લેવાની પણ અપીલ કરી.
ટીએમસી સાંસદ અભિષેક બેનર્જીએ ને તાત્કાલિક હટાવવા અને કોર્ટ-નિરીક્ષણ હેઠળ તપાસનો આદેશ આપવાની માંગ કરી. તેમણે કહ્યું, “લાખો મતદારોને મતદાનના અધિકારથી વંચિત રાખવા, કથિત રીતે એક જ રાજકીય પક્ષને ફાયદો પહોંચાડવા માટે, આપણા લોકશાહીના પાયા પર હુમલો છે. જવાબદારોને જવાબદાર ઠેરવવા જાઈએ. પશ્ચિમ બંગાળની ચૂંટણીઓ પછી,ઇÂન્ડયા ગઠબંધનમાં સામેલ તમામ વિપક્ષી પક્ષોએ સીજેઆઇ અને એસસી ન્યાયાધીશોને પત્ર લખીને ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. જા કે, તે આરોપોની તપાસ કરવામાં આવી ન હતી કે યોગ્ય રીતે સંબોધવામાં આવી ન હતી. જ્યારે લોકશાહી પ્રક્રિયાને અસર કરતા ગંભીર પ્રશ્નો વારંવાર ઉઠાવવામાં આવે છે અને અવગણવામાં આવે છે, ત્યારે સંસ્થાઓની નિષ્પક્ષતા પર પ્રશ્ન ઉઠાવવો સ્વાભાવિક છે. સુપ્રીમ કોર્ટ આ તરફ આંખ આડા કાન કરી શકે નહીં. અંતિમ જવાબદારી તેની છે. શું સીજેઆઇ ની આગેવાની હેઠળની બેન્ચ આના પર કોઈ પગલાં લેશે?”
આમ આદમી પાર્ટીના નેતા અને દિલ્હી પ્રદેશ પ્રમુખ સૌરભ ભારદ્વાજે પણ જ્ઞાનેશ કુમાર સામે વિપક્ષી એકતાની વાત કરતા ચર્ચામાં ભાગ લીધો. એકસ પર એક પોસ્ટમાં, તેમણે કહ્યું,”બધા વિપક્ષી પક્ષોએ એક થવું જાઈએ અને પહેલા આ સીઇસી મુદ્દાનો ઉકેલ લાવવો જાઈએ. બાકી બધું પછી આવે છે.”શિવસેના યુબીટીના સાંસદ સંજય રાઉતે સીઇસીની વધુ કઠોર શબ્દોમાં ટીકા કરી, દાવો કર્યો કે તેમને ટૂંક સમયમાં જેલની સજાનો સામનો કરવો પડી શકે છે. ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસમાં પ્રકાશિત એક લેખનો ઉલ્લેખ કરીને, તેમણે એકસ પર પોસ્ટ કરી, “જ્ઞાનેશ કુમાર જેલમાં જશે! તેમને જવું પડશે! તેમના બોસ દેશ છોડીને ભાગી જશે.”સીપીઆઈ-એમના સાંસદ જાન બ્રિટાસે મીડિયા અહેવાલોનો ઉલ્લેખ કરતા ચૂંટણી પંચને “એક બ્રિટાસે ઠ પર લખ્યું, “આ હવે ચૂંટણી પંચ નથી રહ્યું. સીઇસી જ્ઞાનેશ કુમારના નેતૃત્વમાં, તે એક વ્યÂક્તની સરમુખત્યારશાહી બની ગયું છે! બે ચૂંટણી કમિશનરોએ ૧૦ મહિનામાં ૧૪ વખત ઔપચારિક રીતે વાંધો ઉઠાવ્યો છે. તેમણે નવા મતદારો ઉમેરવા અને મોટી સંખ્યામાં નામો દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને અનધિકૃત અને ગેરકાયદેસર ગણાવી છે. તેમણે ગુપ્ત રીતે કાઢી નાખવા, પુનઃસ્થાપિત કરવા અને ફોર્મ ૬ માં ફેરફારો સામે પણ વાંધો ઉઠાવ્યો છે, જે યુવાન પ્રથમ વખત મતદારોને અંધારામાં રાખીને અસુવિધા પહોંચાડે છે.”ડીએમકે પ્રવક્તા ટીકેએસ એલંગોવને ભાજપ પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો અને પાર્ટી પર એસઆઇઆર પ્રક્રિયા સાથે રમવાનો આરોપ લગાવ્યો. તેમણે કહ્યું, “ભાજપ સરકાર આ એસઆઇઆર સાથે રમી રહી છે. તેઓ આ દેશમાંથી મુÂસ્લમોને દૂર કરવા માંગે છે. તે તેમનો ઉદ્દેશ્ય છે. તેઓ આને હિન્દુ દેશ બનાવવા માંગે છે, જે અશક્્ય છે કારણ કે, કાયદા અનુસાર, લોકોએ મતદારો તરીકે નોંધણી કરાવી છે અને લાંબા સમયથી અહીં રહી રહ્યા છે, અને તેમને અહીં રહેવાની મંજૂરી આપવી જાઈએ.”
