રાજદ રાજ્યસભાના સાંસદ મનોજ ઝાએ ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂકને નિયંત્રિત કરતા નિયમોમાં જાગવાઈ પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે જે તેમને કોઈપણ મુકદ્દમા અથવા કાનૂની કાર્યવાહીથી મુક્તી આપે છે. આ મુક્તી ૨૦૨૩ના ચૂંટણી કમિશનર અધિનિયમમાં આપવામાં આવી છે. આ નિયમ હેઠળ, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય બે કમિશનરોને તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન લેવામાં આવેલા પગલાં માટે કોઈપણ કાનૂની કાર્યવાહીથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. મનોજ ઝાએ આ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. તેમની અરજીમાં, તેમણે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે સંસદ એવી સત્તાઓ કેવી રીતે આપી શકે છે જે બંધારણ દ્વારા પણ આપવામાં આવી નથી. તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે આવો કાયદો બંધારણ પર જ છેતરપિંડી છે.
આ અરજી વકીલ તાન્યા શ્રીવાસ્તવ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવી હતી. તેમાં જણાવાયું છે કે સુધારેલા કાયદાની કલમ ૧૬ આ મુક્તિની જાગવાઈ કરે છે, જે ખોટી છે. તેમણે દલીલ કરી હતી કે સંસદ દ્વારા પસાર કરાયેલા સામાન્ય બિલ દ્વારા આવી મુક્તિ આપી શકાતી નથી. બંધારણ ચૂંટણી કમિશનર જેવા અધિકારીઓને આવી મુÂક્ત આપતું નથી. અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે આવી જાગવાઈ બંધારણીય સુધારા દ્વારા પણ રજૂ કરી શકાતી નથી. તેથી, સામાન્ય બિલ દ્વારા તેનો અમલ કેવી રીતે કરવામાં આવ્યો? અરજીમાં કાયદામાં કલમ ૧૬ ઉમેરવા સામે વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો.
મનોજ ઝાની અરજીમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે સંસદમાં વિચારણા માટે રજૂ કરાયેલા બિલમાં કલમ ૧૬નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો ન હતો. આ બિલમાં સત્તાવાર સુધારો રાજ્યસભામાં રજૂ થયાના એક દિવસ પહેલા જ કરવામાં આવ્યો હતો. વધુમાં, મોટાભાગના વિપક્ષી સાંસદોને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હતા ત્યારે લોકસભા દ્વારા તેને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. અરજીમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે આ જાગવાઈની સંસદીય સમિતિ દ્વારા પણ તપાસ કરવામાં આવી ન હતી. આ જાગવાઈ અંગે એક પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવ્યો છે કે ૧૦૦% મુક્તિ કેવી રીતે આપી શકાય.
પ્રશ્ન એ પણ ઊભો થાય છે કે શું કોઈ અધિકારી પ્રામાણિક હતો કે ભ્રષ્ટ, તેના દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાંનું સ્વરૂપ અને તેનો હેતુ. આ બધા મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં લીધા વિના સંપૂર્ણ મુÂક્ત આપવી યોગ્ય નથી. અરજીમાં જણાવાયું છે કે, “કલમ ૧૬ પ્રામાણિક નિર્ણયો માટે મુક્તિ આપતી નથી. તે ચૂંટણી કમિશનર દ્વારા તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન લેવામાં આવેલા દરેક પગલા માટે મુક્તિ આપે છે.” વધુમાં, તેને કાયદાના શાસનની વિરુદ્ધ પણ વર્ણવવામાં આવ્યું છે. અરજીમાં આ જાગવાઈ રદ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. અરજીમાં અપીલ કરવામાં આવી છે કે આ નિયમ બંધારણના કલમ ૧૪, ૨૧, ૩૨, ૧૨૯, ૨૧૫, ૨૨૬ અને ૩૨૪નું ઉલ્લંઘન કરે છે.
