ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર અમેરિકા, રશિયા અને ચીન વચ્ચેનો સંઘર્ષ ફરી એકવાર સંયુક્ત રાષ્ટÙ સુરક્ષા પરિષદમાં સામે આવ્યો છે. રશિયા અને ચીને ગુરુવારે ઈરાન પર યુએન પ્રતિબંધોનું નિરીક્ષણ કરતી નિષ્ણાતોની પેનલની મુદત એક વર્ષ વધારવાના યુએસ ઠરાવને વીટો કર્યો. અગિયાર દેશોએ ઠરાવની તરફેણમાં મતદાન કર્યું, જ્યારે રશિયા અને ચીને તેનો વિરોધ કર્યો. સોમાલિયા અને પાકિસ્તાન ગેરહાજર રહ્યા. રશિયા અને ચીનના વીટોને કારણે ઠરાવ પસાર થઈ શક્યો નહીં.
ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે હાલમાં યુએન પ્રતિબંધો લાગુ છે. આમાં વિદેશમાં ઈરાની સંપત્તિઓ સ્થગિત કરવી, ઈરાન સાથે શસ્ત્રોના વેપાર પર પ્રતિબંધ અને તેના બેલિસ્ટિક મિસાઈલ કાર્યક્રમ સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રતિબંધોનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રતિબંધો ૨૦૨૫ માં ફરીથી લાદવામાં આવ્યા હતા. ફ્રાન્સ, જર્મની અને બ્રિટન, જે ૨૦૧૫ ના ઈરાન પરમાણુ કરારના પક્ષકારો હતા, તેમણે તે કરાર હેઠળ સ્નેપબેક મિકેનિઝમનો ઉપયોગ કર્યો. આ પછી, ૨૭ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૫ ના રોજ ઈરાન પર યુએનના જૂના પ્રતિબંધો ફરીથી લાદવામાં આવ્યા, અને પ્રતિબંધો દેખરેખ સમિતિને ફરીથી સક્રિય કરવામાં આવી. યુએનના રેકોર્ડ મુજબ, નિષ્ણાતોની પેનલને પણ ફરીથી સ્થાપિત કરવામાં આવી.
અમેરિકાએ નિષ્ણાતોની પેનલની મુદત વધુ એક વર્ષ લંબાવવાનો પ્રસ્તાવ મુક્યો. આનો હેતુ ઈરાન સામે પ્રતિબંધોના અમલીકરણ પર સતત દેખરેખ રાખવાનો હતો. આ પ્રસ્તાવ એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે અમેરિકા ઈરાનને તેના બાકીના આર્થિક ભાગીદારોથી અલગ કરવાનો પ્રયાસ પણ કરી રહ્યું છે. ઈરાનમાં છ મહિનાથી વધુ સમયથી ચાલી રહેલ યુદ્ધ હાલમાં મડાગાંઠ પર છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે સ્વતંત્ર નિષ્ણાતો પ્રતિબંધોના ઉલ્લંઘન અને ઈરાન સાથે પ્રતિબંધિત સહયોગ પર દેખરેખ રાખવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
અમેરિકાના નાયબ રાજદૂત જેનિફર લોસેટાએ કહ્યું કે રશિયા અને ચીનના વીટોથી અમેરિકા આશ્ચર્યચકિત થયું નથી. તેમણે કહ્યું કે યુએનના નિષ્ણાતો ઈરાન અને તેના સાથીઓ વચ્ચે પ્રતિબંધિત સહયોગ પર નજર રાખી શક્યા હોત. લોસેટાના મતે, વીટોનો હેતુ પ્રતિબંધોની દેખરેખ અને નિષ્ણાતોની નિમણૂકને અટકાવવાનો હતો. તેણીએ કહ્યું કે આ પ્રતિબંધોનું ઉલ્લંઘન કરતી પ્રવૃત્તિઓની માહિતીને અટકાવશે. લોસેટાએ ચેતવણી આપી હતી કે નિષ્ણાતો વિના, સુરક્ષા પરિષદ પ્રતિબંધોના ઉલ્લંઘન અંગે નિષ્પક્ષ માહિતી મેળવી શકશે નહીં. આનાથી ઈરાન અને પ્રતિબંધોથી બચનારાઓને ફાયદો થઈ શકે છે.
રશિયાના યુએન રાજદૂત વેસિલી નેબેન્ઝ્યાએ કહ્યું કે ‘સ્નેપબેક’ દ્વારા ઈરાન પર ફરીથી પ્રતિબંધો લાદવા ગેરકાયદેસર હતા. તેથી, નિષ્ણાતોની પેનલની મુદત લંબાવવાનો યુએસનો પ્રસ્તાવ પણ કાનૂની આધાર વિનાનો હતો. તેમણે કહ્યું કે રશિયા અને ચીને યુએસ અને તેના સાથીઓને ઠરાવને મતદાન માટે ન મૂકવા વિનંતી કરી હતી, દલીલ કરી હતી કે આનાથી સુરક્ષા પરિષદમાં તણાવ વધુ વધશે. નેબેન્ઝીયાના મતે, આ હોવા છતાં, યુએસે સંઘર્ષનો માર્ગ પસંદ કર્યો.
ઈરાને ઠરાવને વીટો કરવા બદલ રશિયા અને ચીનનો આભાર માન્યો. ઈરાનના યુએન મિશને સોશિયલ મીડિયા પર જણાવ્યું હતું કે બંને દેશોએ યુએસ અને તેના સાથીઓના રાજકીય હેતુઓ માટે સુરક્ષા પરિષદનો ઉપયોગ કરવાના પ્રયાસને અવરોધિત કર્યો હતો. દરમિયાન, ફ્રાન્સે ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધોને જરૂરી ગણાવ્યા. યુએનમાં ફ્રેન્ચ રાજદૂત જેરોમ બોનાફોને જણાવ્યું હતું કે પ્રતિબંધો ઈરાન પર તેના પરમાણુ કરાર અને જવાબદારીઓનું પાલન કરવા માટે દબાણ કરી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે ફ્રાન્સ પ્રતિબંધો જાળવી રાખવા માટે વધુ વિકલ્પો પર વિચાર કરશે.
