સંસદે શ્લોકોની સંખ્યા નક્કી કરવી જાઈએ, આપણે સજા વિશે જાઈશું, સુપ્રીમ કોર્ટનું ધ્યાન સ્પષ્ટ

‘વંદે માતરમ’ના બધા છ શ્લોકો ગાવાની જાગવાઈ અને તેને ન ગાવા બદલ સજા અંગે મંગળવારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી યોજાઈ હતી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે તે નક્કી કરશે નહીં કે રાષ્ટÙગીતમાં બે કે છ શ્લોકો હોવા જાઈએ. આ નિર્ણય લોકશાહી રીતે ચૂંટાયેલી સરકાર અને સંસદના અધિકારક્ષેત્રમાં છે. જાકે, કોર્ટે આ મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નની તપાસ કરવા સંમતિ આપી કે શું ધાર્મિક માન્યતાઓ અથવા પોતાના અંતરાત્માના અવાજને કારણે “વંદે માતરમ” ન ગાનાર વ્યÂક્ત ફોજદારી સજાને પાત્ર હોઈ શકે છે.
આ કેસમાં કર્ણાટક સંગીત ગાયક ટી.એમ. કૃષ્ણ દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજીનો સમાવેશ થાય છે. કૃષ્ણાએ “વંદે માતરમ” ના સંપૂર્ણ છ શ્લોકો ગાવાની જાગવાઈ અને રાષ્ટÙીય સન્માન અપમાન નિવારણ કાયદામાં ૨૦૨૬ ના સુધારાને પડકાર્યો છે. તેમનો દલીલ છે કે ગીતના છેલ્લા ચાર શ્લોકો, જેમાં હિન્દુ દેવતાઓનો ઉલ્લેખ છે, તે કેટલાક લોકોની ધાર્મિક માન્યતાઓ સાથે વિરોધાભાસી હોઈ શકે છે.
સીજેઆઇ સૂર્યકાંત, ન્યાયાધીશ જાયમલ્યા બાગચી અને ન્યાયાધીશ વી. મોહનાની બનેલી બેન્ચે કહ્યું કે તે તપાસ કરશે કે ધાર્મિક માન્યતાઓ અથવા અંતરાત્માના વાંધાને કારણે ‘વંદે માતરમ’ ગાવાનો ઇનકાર કરનાર વ્યÂક્ત સામે ફોજદારી કાર્યવાહી કરી શકાય છે કે નહીં.
બેન્ચે ૧૯૮૬ના નિર્ણય, ‘બિજા એમેન્યુઅલ વિરુદ્ધ કેરળ’નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તે કેસમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે ઠરાવ્યું હતું કે જા કોઈ વ્યÂક્ત રાષ્ટÙગીત ગાતી વખતે આદરપૂર્વક ઉભી રહે છે પરંતુ ધાર્મિક માન્યતાઓને કારણે તે ગાતી નથી, તો તેને ફક્ત રાષ્ટÙગીત ન ગાવાના આધારે સજા કરી શકાતી નથી. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે આ નિર્ણય દેશનો કાયદો છે અને તેને ક્યારેય પડકારવામાં આવ્યો નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે રાષ્ટ્રગીતમાં બે કે છ શ્લોક હોવા જાઈએ કે નહીં તે કોર્ટ નક્કી કરી શકતી નથી. બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે રાષ્ટ્રગીત શું હોવું જાઈએ અને રાષ્ટ્રીય આકાંક્ષાઓ કેવી રીતે વ્યક્ત કરવી જાઈએ તે નક્કી કરવાનું રાજ્ય અને લોકશાહી રીતે ચૂંટાયેલી સરકારનો વિષય છે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે તે રાષ્ટ્રગીત શ્લોકોની સંખ્યા પર કોઈ ચુકાદો આપશે નહીં. તેની સામે મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે શું કોઈ વ્યક્તિને તેના અંતરાત્મા અથવા ધાર્મિક માન્યતાઓને કારણે રાષ્ટÙગીત ન ગાવા બદલ સજા કરી શકાય છે.
ટી.એમ. કૃષ્ણાનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વરિષ્ઠ વકીલ એસ. મુરલીધરે દલીલ કરી હતી કે ‘વંદે માતરમ’ ફક્ત પહેલા બે શ્લોકો સુધી મર્યાદિત હોવું જાઈએ. તેમણે ૧૯૩૭માં કોંગ્રેસ કાર્યકારી સમિતિના પ્રથમ બે શ્લોકોનો ઉપયોગ કરવાના નિર્ણયનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. મુરલીધરે દલીલ કરી હતી કે તે સમયે મુસ્લિમ સભ્યોના વાંધાઓ બાદ રાષ્ટÙીય કાર્યક્રમોમાં ગીતના પ્રથમ બે શ્લોકો અપનાવવામાં આવ્યા હતા. તેમણે દલીલ કરી હતી કે છેલ્લા ચાર શ્લોકો, તેમના ધાર્મિક સંદર્ભને કારણે, દરેક માટે ફરજિયાત ન હોવા જાઈએ.
સુનાવણી દરમિયાન, બેન્ચે એ દલીલ પર પણ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે “વંદે માતરમ” ના તમામ છ શ્લોકો રાષ્ટÙગીત તરીકે માન્યતા આપવાથી બંધારણના ધર્મનિરપેક્ષ પાત્ર પર અસર પડશે. ન્યાયાધીશ જાયમલ્યા બાગચીએ નોંધ્યું હતું કે યુએસ બંધારણને પણ એક મજબૂત ધર્મનિરપેક્ષ વ્યવસ્થાનું ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે, જ્યારે અમેરિકન રાષ્ટ્રગીત “ભગવાન” શબ્દનો ઉપયોગ કરે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે રાષ્ટÙગીતમાં ભગવાનના ચોક્કસ સ્વરૂપનો ઉલ્લેખ ધર્મનિરપેક્ષતાના બંધારણીય સિદ્ધાંતને અસર કરે છે કે કેમ તે એક અલગ પ્રશ્ન છે. જાકે, તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે કોર્ટ એ મુદ્દાની તપાસ કરશે કે શું કોઈ વ્યÂક્તને અંતરાત્મા વાંધાને કારણે ગીત ન ગાવા બદલ સજા થઈ શકે છે.
સુનાવણી દરમિયાન વરિષ્ઠ વકીલ એસ. મુરલીધર અને સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતા વચ્ચે પણ ગરમાગરમ ચર્ચા થઈ. મુરલીધરએ કાયદા ઘડવાની પ્રક્રિયા પર પ્રશ્ન ઉઠાવતા કહ્યું કે તમામ છ પદોને ફરજિયાત બનાવતી વખતે લોકોના અભિપ્રાયને પૂરતો ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યો ન હતો. જવાબમાં, તુષાર મહેતાએ કહ્યું કે કાયદા ઘડવાની પ્રક્રિયા “નક્સલવાદી વિચારધારા” ને આધીન ન કરી શકાય.
સુપ્રીમ કોર્ટે બે અઠવાડિયામાં આ મામલે કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી જવાબ માંગ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ અરજીનો વિરોધ કરતા કહ્યું કે તેનો હેતુ સનસનાટી મચાવવાનો હતો. તેમણે કોર્ટને નોટિસ ન જારી કરવા વિનંતી કરી અને ખાતરી આપી કે કેન્દ્ર સરકાર તેનો જવાબ દાખલ કરશે. બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે “બીજા ઇમેન્યુઅલ” કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જાહેર કરાયેલ કાયદો હજુ પણ અમલમાં છે અને રાજ્યની કાર્યવાહી તેની સાથે સુસંગત હોવી જાઈએ.