મહારાષ્ટ્રના રાજકારણમાં ‘ગઠબંધન ધર્મ’ જાળવવાની કવાયત કોંગ્રેસ માટે આત્મઘાતી સાબિત થઈ રહી હોય તેવું લાગે છે. મહા વિકાસ આઘાડીની રચના પછી શરૂ થયેલી બેઠકો અને સન્માન પર સમાધાનની શ્રેણી હવે રાજ્ય કોંગ્રેસના કાર્યકરોમાં અસંતોષ પેદા કરી રહી છે.
તાજેતરના ઘટનાક્રમે ફરી એકવાર એવો પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે કે શું કોંગ્રેસ હાઈકમાન્ડ શિવસેના (યુબીટી) અને એનસીપી (શરદચંદ્ર પવાર) સમક્ષ સંપૂર્ણપણે શરણાગતિ સ્વીકારી ચુક્યું છે. ૨૦૧૯ માં મહા વિકાસ આઘાડી અસ્તિત્વમાં આવી ત્યારથી, કોંગ્રેસ ગઠબંધનની અંદર રક્ષણાત્મક વલણ અપનાવી રહી છે. ૨૦૨૪ ની લોકસભા ચૂંટણી માટે રાજ્યમાં સૌથી વધુ સ્ટ્રાઈક રેટ હોવા છતાં, વિધાનસભા ચૂંટણી દરમિયાન કોંગ્રેસને સાંગલી અને મુંબઈ જેવી મુખ્ય બેઠકો પર તેના સાથી પક્ષો સામે હાર માનવી પડી.
હાઇકમાન્ડના નિર્દેશ પર, રાજ્ય એકમે, ગઠબંધન એકતાના નામે, એવી બેઠકો પર સમાધાન કર્યું જ્યાં કોંગ્રેસનો પરંપરાગત મજબૂત આધાર હતો. છેલ્લા કેટલાક મહિનાના રાજકીય વિકાસ કોંગ્રેસ માટે વધુ નિરાશાજનક રહ્યા છે. રાજ્યસભાની ચૂંટણી હોય કે વિધાનસભાની બેઠકો, શિવસેના (યુબીટી) અને શરદ પવારની પાર્ટીએ હંમેશા કોંગ્રેસને પાછળ ધકેલવા માટે તેમની વ્યૂહાત્મક ચાલનો ઉપયોગ કર્યો છે.
તાજેતરની રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં, કોંગ્રેસને શરદ પવારને ફરીથી ચૂંટવા માટે સમાધાન કરવું પડ્યું. હવે, વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં, કોંગ્રેસ શિવસેના (યુબીટી) ના વડા ઉદ્ધવ ઠાકરેને ટેકો આપવા તૈયાર હતી. જાકે, ઉમેદવારીપત્રો દાખલ થયાના એક દિવસ પહેલા, ઠાકરેએ તેમના ગઠબંધન ભાગીદારો સાથે સલાહ લીધા વિના, તેમના પક્ષના બીજા નેતાને વિધાન પરિષદની ટિકિટ આપવાની જાહેરાત કરી.
મહારાષ્ટ્ર કોંગ્રેસના નેતાઓ આ પગલાથી ખુશ ન હતા. તેમણે તરત જ આ ચૂંટણી માટે પોતાના ઉમેદવારની જાહેરાત કરી. જાકે, દિલ્હીમાં તેમના હાઇકમાન્ડના નિર્દેશ પર, રાજ્ય કોંગ્રેસને પાછળ હટવા અને શિવસેના (યુબીટી) ઉમેદવારને ટેકો આપવાની ફરજ પડી હતી.
અગાઉ, બારામતી વિધાનસભા પેટાચૂંટણીમાં, સાથી પક્ષોના દબાણ અને સ્થાનિક ગતિશીલતાને કારણે, કોંગ્રેસ તે સ્થાન મેળવવામાં નિષ્ફળ ગઈ જે તેણે આશા રાખી હતી. ત્યાં કોંગ્રેસના ઉમેદવારે ઉમેદવારીપત્ર ભર્યા પછી પણ પોતાનું નામાંકન પાછું ખેંચવું પડ્યું. આમ, હંમેશા “મોટા ભાઈ” ની ભૂમિકા ભજવતી કોંગ્રેસ ફક્ત એક સહાયક પક્ષ હોવાનું જણાય છે, જે બેઠકો માટે વિનંતી કરે છે. આના કારણે મહારાષ્ટ્ર પ્રદેશ કોંગ્રેસ સમિતિમાં વિરોધના શાંત અવાજા ઉઠી રહ્યા છે. સ્થાનિક નેતાઓ માને છે કે ગઠબંધનની જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરવામાં પાર્ટી પોતાનો ટેકો ગુમાવી રહી છે. જા કોંગ્રેસ આ પ્રકારના દબાણને વશ રહેશે, તો ભવિષ્યમાં તેનું સંગઠન ફરીથી બનાવવું મુશ્કેલ બનશે.
સાંગલી લોકસભા બેઠકનો ઉલ્લેખ કરતા, એક વરિષ્ઠ નેતાએ જણાવ્યું હતું કે કોંગ્રેસ પાસે વિજેતા ઉમેદવાર હોવા છતાં, આ બેઠક સાથી પક્ષોને આપવામાં આવી હતી, જેના કારણે તેના કાર્યકરોનું મનોબળ ઘટી ગયું છે.
જ્યારે કોંગ્રેસનું ટોચનું નેતૃત્વ તેને સત્તાના રાજકારણ અને ભાજપને રોકવાના પ્રયાસમાં “બલિદાન” ગણાવી રહ્યું છે, ત્યારે જમીની વાસ્તવિકતા એ છે કે મહારાષ્ટ્રમાં કોંગ્રેસ સતત સંકોચાઈ રહી છે. રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે જા આગામી સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીઓમાં આ સ્થિતિ ચાલુ રહેશે, તો મહારાષ્ટ્રમાં કોંગ્રેસ માટે સત્તામાં સન્માનજનક વાપસી મેળવવાનો માર્ગ વધુ મુશ્કેલ બનશે.
