પશ્ચિમ એશિયામાં છેલ્લા ૧૨ દિવસથી ચાલી રહેલો સંઘર્ષ વધુને વધુ ખતરનાક બની રહ્યો છે. દરમિયાન, ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ કોર્પ્સએ તેના ચાલુ બદલો અભિયાન, “ઓપરેશન ટ‰ પ્રોમિસ ૪” ના નવા લહેરો શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી છે. આઇઆરજીસીએ જણાવ્યું હતું કે મંગળવારે મોડી રાત્રે શરૂ કરાયેલા અને ૩૭મી લહેર તરીકે ઓળખાતા આ હુમલામાં ત્રણ કલાકથી વધુ સમય સુધી ભારે મિસાઈલો સહિત વિવિધ પ્રકારની મિસાઈલોનો સતત ગોળીબાર કરવામાં આવ્યો હતો.
આઇઆરજીસી અનુસાર, આ હુમલાના લક્ષ્યો ઇરાકી કુર્દીસ્તાનમાં એર્બિલ, બહેરીનમાં યુએસ નૌકાદળના પાંચમા ફ્લીટ, ઇઝરાયલમાં બેર યા’કોવ અને તેલ અવીવ લશ્કરી થાણા હતા. આ હુમલાઓમાં ખેબર શેકાન, કાદર અને ખોરમશહર મિસાઇલોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
ઇઝરાયલે આ ઈરાની હુમલાઓના જવાબમાં જારદાર જવાબ આપ્યો. ઇઝરાયલી સંરક્ષણ દળોએ અહેવાલ આપ્યો છે કે ઈરાને આશરે ૩૦૦ બેલિસ્ટીક મિસાઇલો છોડ્યા હતા, જેમાંથી મોટાભાગના ક્લસ્ટર બોમ્બ ધરાવતા હતા. આ બોમ્બ વિસ્ફોટ થતાં ઘણા નાના વિસ્ફોટક ટુકડાઓમાં તૂટી જાય છે અને ૧૦ કિલોમીટર સુધી ફેલાઈ શકે છે.આઇડીએફ અનુસાર, મોટાભાગની મિસાઇલોને અટકાવવામાં આવી હતી, પરંતુ બેટ શેમેશની બહાર એક મોટો બોમ્બ વિસ્ફોટ થયો હતો, જેમાં કોઈ ઈજા થઈ ન હતી.
ઇઝરાયલી આરોગ્ય અધિકારીઓએ અહેવાલ આપ્યો છે કે ઇઝરાયલમાં ઇરાની મિસાઇલ હુમલાઓમાં ૧૨ લોકો માર્યા ગયા અને ૨,૦૦૦ થી વધુ ઘાયલ થયા. દરમિયાન,આઇડીએફે લેબનોનમાં હિઝબુલ્લાહ સાથે જાડાયેલા અલ-કર્દ અલ-હસન સંગઠનના ઠેકાણાઓ પર હવાઈ હુમલા કર્યા, જે આતંકવાદીઓને શાસ્ત્ર મેળવવા અને પગાર ચૂકવવામાં સામેલ છે. ઇઝરાયલે ઝ્વેયા વિસ્તારમાં ચોકસાઇથી કરાયેલા હવાઈ હુમલામાં હિઝબુલ્લાહના “નાસેર” યુનિટના કમાન્ડર હસન સલામેહને પણ મારી નાખ્યા.આઇડીએફ અનુસાર, સલામેહ સંગઠનમાં અનેક મુખ્ય હોદ્દાઓ સંભાળી ચુક્યા હતા.
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા સંઘર્ષની અસરો હવે સરહદોની બહાર અનુભવાઈ રહી છે. ઈરાનની રાજધાની તેહરાનમાં તાજેતરના હુમલાઓ પછી, તેલ સંગ્રહ સુવિધા અને રિફાઇનરીમાં લાગેલી ભીષણ આગને કારણે આકાશમાં જાડા, કાળા ધુમાડા ફેલાયા છે. પશ્ચિમી પવનો આ ઝેરી ધુમાડાને પાકિસ્તાન તરફ લઈ જઈ રહ્યા છે. નિષ્ણાતો એમ પણ કહે છે કે જા પવનની દિશા આ રીતે જ રહેશે, તો તે પશ્ચિમ ભારતમાં હવાની ગુણવત્તાને અસર કરી શકે છે.
હવે પ્રશ્ન એ છે કે, ઈરાનથી કાળો ધુમાડો કેટલો દૂર છે, અથવા તે ભારત ક્્યારે પહોંચશે? જવાબમાં, બેંગ્લોરના નેશનલ ઇન્સ્ટીટયુટ ઓફ એડવાન્સ્ડ સ્ટડીઝના વાયુ પ્રદૂષણ નિષ્ણાત ગુફરાન બેગે જણાવ્યું હતું કે સેટેલાઇટ છબીઓ દર્શાવે છે કે ઈરાનમાં લાગેલી આગનો ધુમાડો ફક્ત ૫૦૦ કિલોમીટર સુધી પહોંચ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે આ અંતર ભારત પહોંચતા કુલ અંતરના લગભગ એક ક્વાર્ટર જેટલું છે. જ્યાં સુધી આગ લાંબા સમય સુધી ચાલુ ન રહે અને ધુમાડો ધૂળના તોફાનો સાથે ભળી ન જાય, ત્યાં સુધી ભારતની હવાની ગુણવત્તા પર અસર થવાની શક્્યતા નથી.
હરિયાણાથી પશ્ચિમ બંગાળ સુધીના ઘણા વિસ્તારોમાં ધુમ્મસ અને ઝાકળ જાવા મળી હોવાનો દાવો અનેક મીડિયા અહેવાલોમાં કરવામાં આવ્યો છે. વધુમાં, હિંડોન એરપોર્ટ પર સવારે ૭ થી ૮ વાગ્યાની વચ્ચે દૃશ્યતા લગભગ ૬૦૦ મીટર નોંધાઈ હતી.
આ પ્રશ્નના જવાબમાં, ભારત હવામાન વિભાગ માને છે કે પવનની દિશા એવી છે કે ધુમાડો સૈદ્ધાંતિક રીતે ભારત પહોંચી શકે છે, પરંતુ તે ખરેખર ભારત પહોંચશે કે કેમ તે ઘણા પરિબળો પર આધારિત છે. આમાં ધુમાડાનો પ્રકાર, તેની ઊંચાઈ અને હવામાં રહેવાની ક્ષમતાનો સમાવેશ થાય છે.
પાકિસ્તાન હવામાન વિભાગએ ચેતવણી આપી છે કે ઈરાનમાંથી નીકળતો ઝેરી ધુમાડો બલુચિસ્તાન અને પાકિસ્તાનના ખૈબર પખ્તુનખ્વાના ઘણા વિસ્તારોમાં પહોંચી શકે છે, જેનાથી હવાની ગુણવત્તા બગડવાનું જાખમ વધી શકે છે. હવામાન વિભાગ અનુસાર, આ ધુમાડો હવાને પ્રદૂષિત કરી શકે છે, ખાસ કરીને ક્વેટા, ચમન, ઝોબ, ચગાઈ, પેશાવર અને ડેરા ઇસ્માઇલ ખાન જેવા શહેરોમાં. આ વિસ્તારો પહેલાથી જ ધૂળ અને સૂકા પવનોને કારણે પ્રદૂષણની સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યા છે, જે પરિસ્થિતિ ને વધુ ખરાબ કરી શકે છે.
સ્થાનિકોના મતે, તેહરાનમાં સવારનું આકાશ કાળા ધુમાડાથી ઢંકાયેલું હતું. ઘણા લોકોએ વરસાદના ટીપાંમાં તેલ અને રસાયણોના નિશાન જાયા હોવાનું જણાવ્યું હતું. વરસાદી પાણીના કારણે વાહનો, બાલ્કનીઓ અને કપડાં પર કાળા ડાઘ પડી ગયા હતા અને લોકોને શ્વાસ લેવામાં પણ તકલીફ પડી હતી. આવી સ્થિતિ માં, ઈરાની રેડ ક્રેસન્ટ સોસાયટીએ લોકોને ઘરની અંદર રહેવા, માસ્ક પહેરવા, વરસાદી પાણીથી બચવા અને એર કન્ડીશનર બંધ કરવાની સલાહ આપી છે.
નિષ્ણાતોના મતે, તેલ પ્લાન્ટમાં લાગેલી આગ હવામાં ઘણા ખતરનાક વાયુઓ છોડે
આભાર – નિહારીકા રવિયા છે, જેમ કે હાઇડ્રોકાર્બન, સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ અને નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ. આ વાયુઓ હવાને ખૂબ ઝેરી બનાવી શકે છે અને શ્વસન, આંખ અને હૃદય સંબંધિત રોગોનું જાખમ વધારી શકે છે.
હવામાનશાસ્ત્રી ઓ કહે છે કે પશ્ચિમી પવનો ખૂબ જ નાના ઝેરી કણો હજારો કિલોમીટર દૂર લઈ જઈ શકે છે. પાકિસ્તાનમાં કાળા વરસાદની શક્્યતા હાલમાં ઓછી હોવા છતાં, હવા ગુણવત્તા સૂચકાંકમાં વધારો થવાનું જાખમ છે. નોંધનીય છે કે વધતા જાખમને ધ્યાનમાં રાખીને બલુચિસ્તાન અને ખૈબર પખ્તુનખ્વાની હોસ્પિટલો ને એલર્ટ પર રાખવામાં આવી છે. પાકિસ્તાન હવામાન વિભાગે તેની પ્રાદેશિક કચેરીઓને વરસાદી પાણીના નમૂના એકત્રિત કરવા અને પરીક્ષણ કરવા પણ સૂચના આપી છે. વધુમાં, નિષ્ણાતો કહે છે કે જા ઈરાનમાં તેલ પ્લાન્ટમાં લાગેલી આગને ઝડપથી ઓલવવામાં નહીં આવે, તો તે આગામી દિવસોમાં પડોશી દેશોની હવાની ગુણવત્તાને અસર કરી શકે છે.
