ઊંઘનું મહત્વ અને જરૂરીયાત

ઊંઘએ માત્ર શરીરને આરામ આપવાની પ્રક્રિયા નથી, પણ તે એક શારીરિક અને માનસિક ‘રિપેરિંગ’ પ્રોસેસ છે. જેવી રીતે ફોનને રિચાર્જ કરવો પડે છે, તેવી જ રીતે આપણા મગજ અને શરીરને ઊંઘની જરૂર હોય છે.
ઊંઘનું મહત્વ નીચે મુજબના મુદ્દાઓથી સમજી શકાય છેઃ
૧. શારીરિક સ્વાસ્થ્ય માટે
• રોગ પ્રતિકારકશક્તિઃ પૂરતી ઊંઘ લેવાથી શરીરની બીમારીઓ સામે લડવાની શક્તિ (Immunity) વધે છે.
•હૃદયનું સ્વાસ્થ્યઃ ઊંઘ દરમિયાન બ્લડપ્રેશર નિયંત્રિત થાય છે, જે હૃદયરોગના જોખમને ઘટાડે છે.
• વજન નિયંત્રણઃ ઓછી ઊંઘ લેવાથી ભૂખ લગાડતા હોર્મોન્સ અસંતુલિત થાય છે, જેનાથી વજન વધવાની શક્યતા રહે છે.
૨. માનસિક અને બૌદ્ધિક વિકાસ
• યાદશક્તિઃ આપણે દિવસ દરમિયાન જે શીખીએ છીએ, મગજ તેને ઊંઘ દરમિયાન ‘સ્ટોર’ કરે છે. સારી ઊંઘ યાદશક્તિ વધારે છે.
• એકાગ્રતાઃ પૂરતી ઊંઘ લેવાથી કામમાં ધ્યાન પરોવવું સરળ બને છે અને નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા સુધરે છે.
• ક્રિએટિવિટીઃજે લોકો સારી ઊંઘ લે છે, તેમનું મગજ નવા વિચારો અને સમસ્યાના ઉકેલ માટે વધુ સક્ષમ હોય છે.
૩. ભાવનાત્મક સંતુલન
• જો ઊંઘ પૂરી ન થાય, તો માણસ ચીડિયો બની જાય છે. તણાવ (Stress), ચિંતા (Anxiety) અને હતાશા (Depression) જેવી સમસ્યાઓ ઘટાડવા માટે ગહેરી ઊંઘ અનિવાર્ય છે.
માત્ર ઊંઘના કલાકો જ નહીં, પણ ઊંઘની ગુણવત્તા (Quality) પણ મહત્વની છે. રાત્રે વહેલા સુઈ જવું અને સવારે વહેલા ઉઠવું એ સ્વાસ્થ્ય માટે શ્રેષ્ઠ છે.
ચોક્કસ, ઊંઘ વિશે વધુ ઊંડાણપૂર્વક વાત કરીએ. ઊંઘ એ આપણા જીવનના૧/૩ ભાગ જેટલો સમય રોકે છે, અને તે સમય જરાય વેડફાતો નથી.
જો તમે સારી ઊંઘ નથી લઈ રહ્યા અથવા ઊંઘમાં સુધારો કરવા માંગો છો, તો આ ‘સ્લીપહાઈજીન’ (Sleep Hygiene) ટિપ્સ તમને ખૂબ મદદરૂપ થશેઃ
૧. સૂવાનો નિશ્ચિત સમય (Routine)
દરરોજ રાત્રે એક જ સમયે સૂવાની અને સવારે એક જ સમયે ઉઠવાની આદત પાડો. વીકેન્ડમાં પણ આ સમય જાળવવો જોઈએ જેથી શરીરનું ‘બાયોલોજીકલક્લોક’ સેટ રહે.
૨. ગેજેટ્‌સથી દૂરી
સૂવાના ઓછામાં ઓછા૩૦ થી ૬૦ મિનિટ પહેલાં મોબાઈલ, લેપટોપ કે ટીવી બંધ કરી દેવા જોઈએ. આ સાધનોમાંથી નીકળતી ‘બ્લુ લાઈટ’ (Blue Light)  આપણા શરીરમાં મેલાટોનિન (ઊંઘનોહોર્મોન) બનતા રોકે છે.
૩. વાતાવરણમાં ફેરફાર
• અંધારુંઃ ઓરડામાં બને તેટલું અંધારું રાખો.
• તાપમાનઃ રૂમનું તાપમાન થોડું ઠંડું હોય તો વધુ સારી ઊંઘ આવે છે.
• શાંતિઃઘોંઘાટ ઓછો હોય તેવી જગ્યા પસંદ કરો.
૪. ખાન-પાન પર ધ્યાન
• રાત્રે સૂવાના ૩ કલાક પહેલાં ભારે ભોજન ટાળો.
• સાંજ પછી ચા કે કોફી (કેફીન)લેવાનું ટાળો, કારણ કે તેની અસર શરીરમાં ૬-૮ કલાક સુધી રહી શકે છે. (ક્રમશઃ)