સુપ્રીમ કોર્ટે ધરપકડ અને પોલીસ કસ્ટડી અંગે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આરોપીને મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરવા માટે ૨૪ કલાકની સમયમર્યાદા તેમની ઔપચારિક ધરપકડના સમયથી નહીં, પરંતુ તેમની વાસ્તવિક અટકાયતના સમયથી શરૂ થાય છે. આનો અર્થ એ છે કે પોલીસ વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર પ્રતિબંધ મુક્યા પછી ઔપચારિક ધરપકડમાં વિલંબ કરીને ૨૪ કલાકની સમયમર્યાદા લંબાવી શકતી નથી. આ નિર્ણય સાથે, કોર્ટે ત્રિપુરા હાઇકોર્ટના આદેશને રદ કર્યો અને ચાર આરોપીઓને જામીન પર મુક્ત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો.આ નિર્ણય એનડીપીએસ (નાર્કોટિક ડ્રગ્સ અને સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટન્સ) એક્ટ હેઠળ નોંધાયેલા કેસમાં આવ્યો હતો. ચારેય વ્યક્તિઓએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં ત્રિપુરા હાઇકોર્ટના નિર્ણયને પડકાર્યો હતો, જેણે તેમને જામીન આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. આ કેસની સુનાવણી ન્યાયાધીશ ઉજ્જવલ ભૂયાન અને અતુલ એસ. ચાંદુરકરની બેન્ચ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે બંધારણની કલમ ૨૨(૨) હેઠળ નિર્ધારિત ૨૪ કલાકની અવધિની ગણતરી વ્યક્તિની વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા ખરેખર છીનવાઈ જાય તે સમયથી થવી જાઈએ.
કોર્ટ અનુસાર, પોલીસ દ્વારા ધરપકડ નોંધવાનો સમય આ ગણતરીનો આધાર હોઈ શકે નહીં. જા કોઈ વ્યક્તિને પહેલાથી જ અટકાયતમાં રાખવામાં આવી હોય, તો તે સમયગાળાને બંધારણીય ૨૪ કલાકની સમય મર્યાદામાં પણ સામેલ કરવો જાઈએ. બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે શોધ અને જપ્તી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી ઔપચારિક ધરપકડ નોંધાયાના સમયથી ૨૪ કલાકની ગણતરી શરૂ કરવી કાયદેસર રીતે વાજબી નથી. કોર્ટે આ અભિગમને ગેરબંધારણીય જાહેર કર્યો.બંધારણના અનુચ્છેદ ૨૨(૨) મુજબ, ધરપકડ કરાયેલ અને અટકાયતમાં લેવાયેલા દરેક વ્યક્તિને ૨૪ કલાકની અંદર નજીકના મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરવો આવશ્યક છે. આ સમયગાળામાં ધરપકડના સ્થળેથી કોર્ટ પહોંચવા માટે જરૂરી મુસાફરી સમયનો સમાવેશ થતો નથી. વધુમાં, મેજિસ્ટ્રેટની પરવાનગી વિના કોઈપણ વ્યક્તિને નિર્ધારિત સમયગાળાથી વધુ અટકાયતમાં રાખી શકાતી નથી.સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે જા આરોપીને વાસ્તવિક અટકાયત શરૂ થયાના ૨૪ કલાકની અંદર મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં ન આવે, તો તેને તાત્કાલિક મુક્ત કરવો આવશ્યક છે. કોર્ટે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે જરૂરી મુસાફરી સમય સિવાયનો કોઈ પણ સમયગાળો ૨૪ કલાકની ગણતરીમાંથી બાકાત રાખી શકાય નહીં.
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ફક્ત ૨૪ કલાકની અંદર કોઈ વ્યક્તિને મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરવી પૂરતું નથી. પોલીસે એ પણ સુનિશ્ચિત કરવું જાઈએ કે સંજાગોને ધ્યાનમાં રાખીને, વ્યક્તિને વાજબી સમય માટે અટકાયતમાં રાખવામાં આવે. આ માટે, કોર્ટે ભારતીય સુરક્ષા સંહિતાની કલમ ૫૮ નો ઉલ્લેખ કર્યો છે.આ કલમ મુજબ, પોલીસ અધિકારી સંજાગોને ધ્યાનમાં રાખીને, વોરંટ વિના ધરપકડ કરાયેલ વ્યક્તિને વાજબી સમય કરતાં વધુ સમય માટે અટકાયતમાં રાખી શકતો નથી. આ સમયગાળો ૨૪ કલાકથી વધુ ન હોઈ શકે, જરૂરી મુસાફરી સમય સિવાય, જ્યાં સુધી મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા ખાસ આદેશ આપવામાં ન આવે.
સુપ્રીમ કોર્ટે મેજિસ્ટ્રેટની જવાબદારી પણ સ્પષ્ટ કરી. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જ્યારે કોઈ આરોપીને મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવે છે, ત્યારે મેજિસ્ટ્રેટે ચોક્કસ તારીખ અને સમય રેકોર્ડ કરવો જાઈએ કે જ્યાંથી તેની વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ મેજિસ્ટ્રેટે સ્વતંત્ર રીતે તપાસ કરવી પડશે કે આરોપીને રજૂ કરવા માટે ૨૪ કલાકની બંધારણીય સમયમર્યાદા પૂરી થઈ છે કે નહીં.વધુમાં, મેજિસ્ટ્રેટે એ પણ તપાસ કરવી જાઈએ કે શું આરોપીને ૨૪ કલાકની અંદર રજૂ કરવામાં આવ્યો હોવા છતાં, સંજાગોમાં જરૂર કરતાં વધુ સમય માટે કસ્ટડીમાં રાખવામાં આવ્યો હતો. જા મેજિસ્ટ્રેટને લાગે કે અટકાયતનો સમયગાળો ગેરવાજબી રીતે લાંબો હતો, તો તે વધુ રિમાન્ડનો ઇનકાર કરી શકે છે.આ કેસમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે ત્રિપુરા હાઈકોર્ટના ચાર આરોપીઓને જામીન આપવાનો ઇનકાર કરવાના નિર્ણયને રદ કર્યો. સર્વોચ્ચ અદાલતે ચાર અપીલોને જામીન પર મુક્ત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. જા કે, તેમની મુÂક્ત વિશેષ અદાલત દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી શરતોને આધીન રહેશે.
