ભારતીય બેંકિંગ ક્ષેત્રના ખાનગીકરણના નિર્ણય પર રાજકીય ચર્ચા ચાલુ છે, જે અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું વિદેશી રોકાણ છે. સરકાર અને એલઆઇસીના આઇડીબીઆઇ બેંકમાં ૬૦.૭૨ ટકા વ્યૂહાત્મક હિસ્સાનું કેનેડિયન કંપની ફેરફેક્સને વેચાણ કરવાની મંજૂરી મળ્યા બાદ, નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ અને લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી વચ્ચે મતભેદ છે. રાહુલ ગાંધીએ નફાકારક જાહેર બેંક વેચવાનો અને રાષ્ટÙીય સંપત્તિના નુકસાનનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે, ત્યારે નાણામંત્રીએ તેનો જવાબ આપતાં કોંગ્રેસના શાસન દરમિયાન ‘ફોનબુક બેંકિંગ’ અને રાજકીય દબાણ હેઠળ આપવામાં આવેલા નોન-પર્ફો‹મગ એસેટ્સ પર બેંકની ભૂતકાળની દુર્દશાને જવાબદાર ઠેરવી છે. આશરે ૫૩,૦૦૦ કરોડ (ઇં૫.૫ બિલિયન) માં હસ્તાક્ષર કરાયેલ આઇડીબીઆઇ બેંક ડિસઇન્વેસ્ટમેન્ટ સોદો ભારતના બેંકિંગ સુધારાઓની ભાવિ દિશા નક્કી કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
આઇડીબીઆઇ બેંકના વ્યૂહાત્મક હિસ્સાના વેચાણ અંગે કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધીએ બેંક કર્મચારીઓ સાથે એકતા વ્યક્ત કરી. તેમણે કહ્યું કે જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો વેચવા માટેની સંપત્તિ નથી, પરંતુ તે રાષ્ટ્ર નિર્માણનો મુખ્ય આધાર છે. ગયા માર્ચમાં સંસદમાં બેંક કર્મચારીઓ સાથેની તેમની મુલાકાતનો ઉલ્લેખ કરીને, તેમણે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે જ્યારે કર્મચારીઓએ તેમની મહેનત દ્વારા બેંકને નફામાં લાવી હતી ત્યારે સરકાર કેનેડિયન કંપની ફેરફેક્સને બેંક કેમ વેચી રહી છે. રાહુલ ગાંધીએ લોકસભામાં પણ આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો, સરકારને પૂછ્યું હતું કે બેંક કર્મચારીઓ અને થાપણદારોના હિતોનું રક્ષણ કેવી રીતે કરવામાં આવશે, પરંતુ સરકારે વેચાણ માટે કોઈ નક્કર કારણ આપ્યું ન હતું.
કોંગ્રેસના હુમલાઓનો તીક્ષ્ણ ખંડન કરતા, નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એકસ પર કહ્યું કે યુપીએ શાસન દરમિયાન બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓને “વ્યક્તિગત સંપત્તિ” તરીકે ગણવામાં આવતી હતી. સીતારમણે આરોપ લગાવ્યો કે બેંક કર્મચારીઓ પર રાજકીય દબાણ હેઠળ કોંગ્રેસના નેતાઓની નજીકના મોટા વ્યવસાયિક જૂથો, જેમ કે વિડીયોકોન, વિન્સમ, એબીજી શિપયાર્ડ અને કિંગફિશરને મનસ્વી રીતે લોન આપવા માટે દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું, જેના પરિણામે આ લોન પાછળથી મોટી એનપીએ બની ગઈ. ૧૯૭૬માં ઇÂન્દરા ગાંધીના કાર્યકાળનું ઉદાહરણ આપતા, નાણામંત્રીએ કહ્યું કે તત્કાલીન એસબીઆઇ ચેરમેન, આર.કે. સંજય ગાંધી સાથે જાડાયેલી કંપનીને રાહત આપવાનો ઇનકાર કરવા બદલ તલવારને તેમના પદ પરથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે કટાક્ષમાં ટિપ્પણી કરી હતી કે કોંગ્રેસના સમયમાં “ફોનબુક બેંકિંગ” પ્રચલિત હતું, પરંતુ હવે નિયમો હેઠળ ફક્ત પારદર્શક બેંકિંગ જ હાથ ધરવામાં આવે છે. રાફેલ સોદાનો ઉલ્લેખ કરતા, સીતારમણે કહ્યું કે જેમ રાહુલ ગાંધીના અગાઉના જૂઠાણાનો પર્દાફાશ થયો હતો અને તેમને માફી માંગવાની ફરજ પાડવામાં આવી હતી, તેમ આ કિસ્સામાં પણ એવું જ થશે.
નાણામંત્રીના મતે, આઈડીબીઆઈ બેંક એનડીએ સરકારને સોંપવામાં આવી ત્યારે ખૂબ જ નબળી નાણાકીય સ્થીમાં હતી. મોદી સરકારે વ્યાવસાયિક સંચાલન, કડક નિયમો અને ?૨૫,૦૦૦ કરોડથી વધુના પુનઃમૂડીકરણ દ્વારા બેંકને પુનર્જીવિત કરી અને પાટા પર લાવી. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે પુનર્ગઠન અને વિનિવેશ પ્રક્રિયા દરમિયાન તમામ સ્થાપિત નિયમો અને પ્રક્રિયાઓનું કડક પાલન કરવામાં આવ્યું હતું. આ સરકારી સમર્થન અને કાર્યક્ષમ સંચાલન એ છે જે બેંકને તેના વિકાસના આગલા તબક્કામાં પ્રવેશવા માટે સ્થિતિ આપી છે.૧૪ ઓક્ટોબરના રોજ, સરકારે આઇડીબીઆઇ બેંકના ૬૦.૭૨ ટકા હિસ્સાને કેનેડાના ફેરફેક્સ ફાઇનાન્શિયલ હોલ્ડિંગસને આશરે ૫૩,૦૦૦ કરોડમાં વેચવાની મંજૂરી આપી હતી. આ સોદો ભારતીય બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ દર્શાવે છે.
ભારતીય રિઝર્વ બેંક તરફથી જરૂરી નિયમનકારી મંજૂરીઓ મળ્યા પછી આ વ્યૂહાત્મક વેચાણ ચાલુ નાણાકીય વર્ષના અંત સુધીમાં પૂર્ણ થવાની ધારણા છે. બેંકિંગ વિશ્લેષકો માને છે કે આ સોદાની સફળતા માત્ર જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોના વ્યૂહાત્મક વિનિવેશ અભિયાનને વેગ આપશે નહીં પરંતુ ભારતીય બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં વિદેશી મૂડી અને વૈÂશ્વક વ્યાવસાયિક કુશળતાના પ્રવેશને પણ સરળ બનાવશે.આઇડીબીઆઇ બેંકનું વિનિવેશ ભારતના બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં એક નવા યુગની શરૂઆતનો સંકેત આપે છે. જ્યારે સરકાર તેને વ્યાવસાયિક બેંકિંગ અને આર્થિક સુધારામાં એક મોટી સિદ્ધિ તરીકે જાઈ રહી છે, ત્યારે વિપક્ષ તેને જાહેર સંપત્તિના વેચાણ તરીકે ટીકા કરી રહ્યો છે. બધાની નજર હવે રિઝર્વ બેંકની અંતિમ મંજૂરી અને ચાલુ નાણાકીય વર્ષના અંત સુધીમાં સોદાની અંતિમ પૂર્ણતા પર છે.
