એક મહત્વપૂર્ણ અવલોકનમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે બંધારણની કલમ ૨૧ અને ૧૯(૧) હેઠળ બાળકો સહિત દરેક વ્યક્તિ માટે ઇન્ટરનેટની ઍક્સેસ અને ઉપયોગને મૂળભૂત અધિકાર જાહેર કર્યો. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે “આપણા બાળકોની સલામતી અને તેમની સ્વતંત્રતા પરસ્પર વિશિષ્ટ નથી.” ના અહેવાલ મુજબ, ન્યાયાધીશ જે.બી. પારડીવાલા અને કે. વિનોદ ચંદ્રનની બેન્ચે સૂચવ્યું હતું કે બાળકોને ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરવાથી સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત કરવાને બદલે, તેમની ઓનલાઈન સલામતીને મજબૂત બનાવવા માટે સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સ માટે ‘ચાઈલ્ડ મોડ’ જેવા પગલાં અપનાવવા જાઈએ. ન્યાયાધીશ જે.બી. પારડીવાલા અને કે. વિનોદ ચંદ્રનની બેન્ચે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ અને અન્ય ઓનલાઈન સેવાઓમાંથી બાળ જાતીય શોષણ અને દુર્વ્યવહાર સામગ્રી શોધવા અને દૂર કરવા માટેની પદ્ધતિને મજબૂત બનાવવાના નિર્દેશો જારી કરતી વખતે આ અવલોકન કર્યું હતું.
બેન્ચે કહ્યુંઃ “અમને એ કહેવામાં કોઈ ખચકાટ નથી કે ઇન્ટરનેટની ઍક્સેસ અને ઉપયોગ એ બંધારણની કલમ ૨૧ અને કલમ ૧૯(૧) હેઠળ દરેક વ્યક્તિ મૂળભૂત અધિકાર છે. આપણા બાળકો, તેમની ઉંમર ગમે તે હોય, આ અધિકારો ધરાવે છે. તેમને આ અધિકારોથી સંપૂર્ણપણે વંચિત રાખવું એ કહેવા જેટલું જ વાહિયાત હશે કે ચોક્કસ ઉંમરથી ઓછી ઉંમરના બાળકો પાસે ન તો એવી બુદ્ધિ છે જેનું રક્ષણ કરવું જાઈએ કે ન તો એવી અભિવ્યક્તિ સ્વતંત્રતા જેનું અભિવ્યક્તિ કરવું જાઈએ. આપણા બાળકોની સલામતી અને સ્વતંત્રતા અસંગત નથી. આપણા બાળકો પાસે બંને હોવા જાઈએ.”
બેન્ચે સ્વીકાર્યું કે ઇન્ટરનેટ, તેના વર્તમાન સ્વરૂપમાં, બાળકોની સલામતી માટે જાખમ ઊભું કરે છે. જા કે, કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જા બાળકો હાનિકારક સામગ્રી શોધી કાઢવામાં અને દૂર કરવામાં નિષ્ફળ જાય તો ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પર બાળકોની ઍક્સેસને પ્રતિબંધિત કરવી એ સમસ્યા માટે પીડિતોને જવાબદાર ઠેરવવા સમાન હશે. કોર્ટે વિચાર્યું કે શું બાળકોને તેમની સલામતી માટે ઇન્ટરનેટ અને સોશિયલ મીડિયાથી સંપૂર્ણપણે દૂર રાખવા જાઈએ. કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે કલમ ૧૯(૧) હેઠળ વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના અધિકારમાં માહિતી અને વિચારો શોધવાનો, પ્રાપ્ત કરવાનો અને શેર કરવાનો અધિકાર શામેલ છે.
ઇન્ટરનેટને વિચારો, સર્જનાત્મક અભિવ્યÂક્ત અને માહિતીનું બજાર ગણાવતા, કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે તેનું મહત્વ ફક્ત આૅનલાઇન ઉપલબ્ધ સામગ્રી સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે શીખવા, ક્રિયાપ્રતિક્રિયા અને ઍક્સેસ માટે અસંખ્ય તકો પણ પૂરી પાડે છે. “ઘણા બાળકો માટે, ખાસ કરીને દૂરના વિસ્તારોમાં, તે ઘણીવાર શીખવા અને માહિતી મેળવવાનું એકમાત્ર માધ્યમ હોય છે,” કોર્ટે કહ્યું. કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું હતું કે ખાસ જરૂરિયાતો ધરાવતા બાળકો માટે ઇન્ટરનેટ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. તેમના માટે, આૅનલાઇન પ્લેટફોર્મ એકમાત્ર સ્થળ હોઈ શકે છે જ્યાં તેઓ સમાન પરિસ્થિતિઓની સામનો કરી રહેલા અન્ય લોકોને શોધી શકે છે.
