પાકિસ્તાન સિંધુ ખીણની સભ્યતાનો દાવો કરી શકતું નથી, કારણ કે પાકિસ્તાન ફક્ત ૮૦ વર્ષ પહેલાં અÂસ્તત્વમાં આવ્યું હતું, જ્યારે સિંધુ ખીણની સભ્યતા ઘણી જૂની છે, જે બંને દેશોના વિભાજન પહેલાંની છે. ભારતના કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ મંત્રી ગજેન્દ્ર સિંહ શેખાવતે પાકિસ્તાન દ્વારા સિંધુ ખીણની સભ્યતા પર પોતાનો દાવો કરવાના પ્રશ્નના જવાબમાં આ નિવેદન આપ્યું હતું. મંત્રી ગજેન્દ્ર સિંહ શેખાવતે ૨૦ થી ૨૨ નવેમ્બર દરમિયાન દિલ્હીમાં યોજાનાર એસસીઓ સભ્યતા સંવાદ મંચ અંગે એક પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન આ નિવેદન આપ્યું હતું. ભારતે પણ પાકિસ્તાનને આ કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવા આમંત્રણ આપ્યું છે, જાકે પાકિસ્તાન તરફથી હજુ સુધી કોઈ પ્રતિભાવ મળ્યો નથી. આ કાર્યક્રમ દિલ્હીના પુરાણા કિલ્લા ખાતે યોજાશે અને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ઉદ્ઘાટન સમારોહમાં હાજરી આપશે. ભારત તેની ૫,૦૦૦ વર્ષ જૂની સભ્યતા વિશ્વને પ્રદર્શિત કરશે.
જ્યારે મંત્રી ગજેન્દ્ર સિંહ શેખાવતને એક પડોશી દેશ દ્વારા સિંધુ ખીણની સભ્યતા પર પોતાનો દાવો કરવાનો પ્રયાસ કરવા વિશે પૂછવામાં આવ્યું, ત્યારે તેમણે જવાબ આપ્યો, “જા કોઈ દેશ આવો દાવો કરી રહ્યો છે, તો પ્રશ્ન એ છે કે શું તે સમયે પણ અÂસ્તત્વમાં હતું? તેઓ (પાકિસ્તાન) ફક્ત ૮૦ વર્ષ પહેલાં અÂસ્તત્વમાં આવ્યા હતા.” શેખાવતે ઉમેર્યું કે પાકિસ્તાનનો સભ્યતા અને સાંસ્કૃતિક વિકાસ ભારતથી અલગ નથી, કારણ કે તે ૧૯૪૭ માં ભાગલા પછી એક અલગ દેશ બન્યો. ઓછામાં ઓછું આ પાસા પર મતભેદ માટે કોઈ જગ્યા હોવી જાઈએ નહીં. કોઈપણ દેશ વચ્ચેના ભૂરાજકીય, વ્યૂહાત્મક અને દ્વિપક્ષીય સંબંધોને ધ્યાનમાં લીધા વિના, સાંસ્કૃતિક સંબંધોને મજબૂત બનાવવા માટે પગલાં લેવા જાઈએ જેથી બંને દેશોના લોકો વચ્ચે વધુ સારી વાતચીત અને સંકલન સ્થાપિત થઈ શકે.” ખરેખર, આ ઘટના પહેલા, પાકિસ્તાને દાવો કર્યો છે કે સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ તેની પોતાની છે.
ભારતે ૨૦ થી ૨૨ નવેમ્બર દરમિયાન દિલ્હીમાં યોજાનારી આ ઘટના માટે ૨૫ દેશોને આમંત્રણ આપ્યું છે. આમાંથી, ૧૫ દેશોએ અત્યાર સુધીમાં તેમની ભાગીદારીની પુષ્ટિ કરી છે, જેમાં ચીન, ઈરાન, યુએઈ, સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કીનો સમાવેશ થાય છે. પાકિસ્તાનને પણ આમંત્રણ મોકલવામાં આવ્યું છે, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ પ્રતિભાવ મળ્યો નથી. આ આમંત્રણ પણ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે ગયા વર્ષે ઓપરેશન સિંદૂર પછી આ પહેલી વાર છે જ્યારે નવી દિલ્હીએ પાકિસ્તાનને કોઈ કાર્યક્રમમાં આમંત્રણ આપ્યું છે. ઓપરેશન સિંદૂર પછી ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે કોઈ વાતચીત થઈ નથી, તેથી ભારતે કોઈ બેઠક યોજી નથી.
ગજેન્દ્ર શેખાવતે અહેવાલ આપ્યો કે પીએમ મોદીએ ૨૦૨૫ માં તિયાનજિનમાં એસસીઓ સમિટમાં સભ્યતા સંવાદ માટે મંચની સ્થાપનાનો પ્રસ્તાવ મુક્યો હતો. બધા દેશોએ સ્વીકાર્યું પ્રસ્તાવ, અને ભારતે પ્રથમ ફોરમનું આયોજન કરવાનો પોતાનો ઇરાદો જાહેર કર્યો છે.
આ કાર્યક્રમ દિલ્હીના જૂના કિલ્લામાં યોજાશે. મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે જૂનો કિલ્લો આ પ્લેટફોર્મ માટે યોગ્ય સ્થળ છે. અહીં ખોદકામમાં લગભગ ૧૨૦૦ બીસી અથવા ૩૨૦૦ વર્ષ પહેલાંની વસાહતોના પુરાવા મળ્યા છે. અહીં સાંસ્કૃતિક સ્તરો મળી આવ્યા છે જે ભારતની પ્રાચીન સભ્યતાની વાર્તા કહે છે.
આ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવશેઃ
સંસ્કૃતિ અને સાંસ્કૃતિક અભિવ્યક્તિ
કલા અને સ્થાપત્ય
ભાષા, સાહિત્ય, લિપિ અને હસ્તપ્રત પરંપરાઓ
મઠો તરફ જવાના માર્ગો