ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે પાણીનો મુદ્દો છેલ્લા એક વર્ષથી ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. ગયા વર્ષે એપ્રિલમાં પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા બાદ, ભારતે પાકિસ્તાન સાથે સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરી દીધી હતી. ત્યારથી, આ મુદ્દો સતત ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે કારણ કે સિંધુ નદીનો તટપ્રદેશ બંને દેશોના આશરે ૩૦ કરોડ લોકો માટે જીવનરેખા છે. આમાં ખેતી માટે સિંચાઈથી લઈને ઉર્જા ઉત્પાદન સુધીની દરેક વસ્તુનો સમાવેશ થાય છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે તણાવ હોવા છતાં, પાછળના દરવાજાની વાતચીત વસ્તુઓને પાટા પર લાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
પર્યાવરણીય નિષ્ણાતો ભાર્ગવી ભારદ્વાજ અને ડા. બીટ્રિસ મોસેલો, ચેથમ હાઉસ માટેના તેમના લેખમાં, સિંધુ જળ સંધિની ચર્ચા કરે છે. તેઓ કહે છે કે તાજેતરના વર્ષોમાં ૧૯૬૦ ની સંધિ પર દબાણ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યું છે. ભારત પાકિસ્તાન તરફ વહેતા પાણીના પ્રવાહને ઘટાડી શકે છે, ખાસ કરીને ઉનાળા દરમિયાન. આ બંને દેશો વચ્ચેના સંકટને વધુ વધારી શકે છે.
સિંધુ જળ સંધિનું લાંબા સમયથી અસ્તિત્વ સહિયારી સમજણ પર આધારિત હતું, પરંતુ સિંધુ બેસિનમાં પાણીની Âસ્થતિ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. આ પ્રદેશમાં વિશ્વમાં ગ્લેશિયર પીગળવાનો દર સૌથી વધુ છે. ૨૦૦૧ અને ૨૦૨૧ ની વચ્ચે, સિંધુ બેસિનમાં વર્ષભર બરફ અને હિમનદીઓનું પ્રમાણ ૨૪.૮ ટકા ઘટ્યું છે.
સુરક્ષા ચિંતાઓના જવાબમાં ભારત દ્વારા સંધિને સ્થગિત કરવી દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં મોટા પરિવર્તનનો સંકેત આપે છે. જેમ જેમ વિશ્વાસ ઘટતો જાય છે, તેમ તેમ સંધિના અર્થઘટનમાં તફાવતો વધી રહ્યા છે, જેના કારણે વિવાદોનું નિરાકરણ કરવું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે. ભારત અને પાકિસ્તાન સહિત વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં આ જાવા મળ્યું છે.
ભાર્ગવી ભારદ્વાજ અને ડા. બીટ્રિસ મોસેલો દલીલ કરે છે કે સિંધુ જળ સંધિ માળખાને ફરીથી સક્રિય કરવું એ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વિશ્વાસ બનાવવા તરફનું એક પ્રારંભિક પગલું હોઈ શકે છે. જા કે, આબોહવા પરિવર્તનને કારણે સંસાધનો પર વધતો દબાણ પરસ્પર સહયોગ જાળવવા માટે જરૂરી વિશ્વાસને ઝડપથી ઘટાડી રહ્યું છે.
ભાર્ગવી અને બીટ્રિસના મતે, “પડકારરૂપ ભૂરાજકીય સંબંધો હોવા છતાં પાણીના મુદ્દાઓ પર સતત સહયોગ શ્કય બની શકે છે.” “તણાવ ઘટાડવા અને કાયમી શાંતિ સ્થાપવા માટે આ સૌથી અસરકારક રીતોમાંની એક હોઈ શકે છે. આજે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય સામે જે પડકાર છે તે પાણીના મુદ્દાઓ અને આબોહવા પરિવર્તનને સંવેદનશીલતાથી સંબોધવાનો છે.”
