અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચેનો છેલ્લો બાકી રહેલો પરમાણુ શસ્ત્ર નિયંત્રણ કરાર, ન્યૂ સ્ટાર્ટ, ૫ ફેબ્રુઆરીએ સમાપ્ત થશે. આનાથી વિશ્વના બે સૌથી મોટા પરમાણુ શસ્ત્રોના ભંડાર મર્યાદા વિના રહેશે. ૫૦ થી વધુ વર્ષોમાં આ પહેલી વાર બનશે. ઘણા નિષ્ણાતોને ડર છે કે કરાર સમાપ્ત થવાથી અનિયંત્રિત પરમાણુ શસ્ત્રોની સ્પર્ધા શરૂ થઈ શકે છે, જે વૈશ્વિક અસ્થિરતામાં વધારો કરી શકે છે અને વિશ્વને પરમાણુ યુદ્ધની અણી પર લાવી શકે છે.
રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ માં પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે જા અમેરિકા પણ આવું કરે તો કરારની મર્યાદાઓ વધુ એક વર્ષ માટે પાળવામાં આવશે. જાકે, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ અંગે કોઈ સ્પષ્ટ પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી નથી. ટ્રમ્પ વારંવાર કહી ચૂક્યા છે કે તેઓ પરમાણુ શસ્ત્રોને મર્યાદિત કરવા માંગે છે, પરંતુ ચીનને પણ સામેલ કરવા માંગે છે. વ્હાઇટ હાઉસના એક અનામી અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે ટ્રમ્પ “પોતાના સમયમાં” નિર્ણય લેશે. બેઇજિંગે તેના નાના પરંતુ વધતા પરમાણુ ભંડાર પર કોઈપણ પ્રતિબંધોને નકારી કાઢ્યા છે.
ક્રેમલિનના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવે કહ્યું છે કે યુએસ અને રશિયન પરમાણુ ભંડાર પર મર્યાદા વિના, વિશ્વ “વધુ ખતરનાક” બનશે. આર્મ્સ કંટ્રોલ એસોસિએશનના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર ડેરિલ કિમબોલે ચેતવણી આપી હતી કે કરારની સમાપ્તિ બંને પક્ષો ૩૫ વર્ષમાં પહેલીવાર તૈનાત પરમાણુ શસ્ત્રોની સંખ્યામાં વધારો કરી શકે છે. આનાથી અમેરિકા, રશિયા અને ચીન વચ્ચે અનિયંત્રિત ત્રિ-માર્ગી સ્પર્ધા શરૂ થઈ શકે છે. કરાર વિના, બંને પક્ષો “સૌથી ખરાબ પરિસ્થિતિ” માટે તૈયારી કરશે, જે તૈનાતીમાં વધારો કરશે અને પરમાણુ યુદ્ધનું જાખમ વધારશે.
ન્યૂ એસટીએઆરટી ડીલ પર ૨૦૧૦ માં તત્કાલીન યુએસ પ્રમુખ બરાક ઓબામા અને રશિયન પ્રમુખ દિમિત્રી મેદવેદેવ દ્વારા હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. તેમાં બંને પક્ષોને ૧,૫૫૦ તૈનાત પરમાણુ શસ્ત્રો અને ૭૦૦ મિસાઇલો/બોમ્બર્સ સુધી મર્યાદિત કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૧ માં આ કરાર પાંચ વર્ષ માટે લંબાવવામાં આવ્યો હતો. તેમાં સ્થળ પર નિરીક્ષણની જાગવાઈ હતી, પરંતુ ૨૦૨૦ માં કોવિડ-૧૯ ને કારણે તે બંધ કરવામાં આવ્યા હતા અને ક્યારેય ફરી શરૂ થયા ન હતા. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૩ માં, પુતિને રશિયાની ભાગીદારી સ્થગિત કરી દીધી કારણ કે યુએસ અને નાટો ઇચ્છતા હતા કે રશિયા યુક્રેન યુદ્ધમાં હરાવે. જાકે, રશિયાએ કહ્યું કે તે મર્યાદાઓનું પાલન કરશે. પુતિને સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ માં નવા કરારને સરળ બનાવવા માટે અનૌપચારિક એક વર્ષની મર્યાદાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો.
ટ્રમ્પે ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ માં જણાવ્યું હતું કે તેઓ પરમાણુ પરીક્ષણ ફરી શરૂ કરી શકે છે. ટ્રમ્પના આ નિવેદનથી ક્રેમલિન ચિંતિત છે. પુતિને એમ પણ કહ્યું છે કે જા યુએસ પરીક્ષણ કરશે, તો રશિયા પણ એક પરીક્ષણ કરશે. યુએસ ઉર્જા સચિવ ક્રિસ રાઈટે જણાવ્યું હતું કે આ પરીક્ષણોમાં પરમાણુ વિસ્ફોટોનો સમાવેશ થશે નહીં. આ કરાર ૧૯૭૨ માં શરૂ થયેલી પરમાણુ નિયંત્રણ શૃંખલાનો છેલ્લો ભાગ છે. ૨૦૦૧ માં, યુએસ છમ્સ્ સંધિમાંથી ખસી ગયું, જેના જવાબમાં રશિયાએ બુરેવેસ્ટનિક અને પોસાઇડન જેવા શસ્ત્રો વિકસાવ્યા.આઇએનએફ સંધિ પણ ૨૦૧૯ માં સમાપ્ત થઈ ગઈ. રશિયન સુરક્ષા પરિષદના ઉપાધ્યક્ષ મેદવેદેવે કહ્યું કે કરાર વિના, રશિયા “કોઈપણ નવા ખતરાનો મજબૂત પ્રતિકાર કરશે.”
