બાળકોના સર્વાંગી વિકાસ અને તંદુરસ્તી માટે કેટલીક પાયાની બાબતો ખૂબ જ મહત્વની છે. આ બાબતો માત્ર શારીરિક જ નહીં, પણ માનસિક અને બૌદ્ધિક વિકાસમાં પણ મદદરૂપ થાય છેઃ
૧. પૌષ્ટિક આહાર
• સંતુલિત ભોજનઃ બાળકના આહારમાં પ્રોટીન, કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ, વિટામિન્સ અને મિનરલ્સનું યોગ્ય પ્રમાણ હોવું જોઈએ. લીલા શાકભાજી, ફળો, કઠોળ અને દૂધનો સમાવેશ કરો.
• જંક ફૂડથી અંતરઃ પેકેટ ફૂડ, વધુ પડતી ખાંડવાળી વસ્તુઓ અને બહારના નાસ્તાને ટાળવા જોઈએ.
• પાણીનું પ્રમાણઃ બાળક દિવસ દરમિયાન પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી પીવે તેનું ધ્યાન રાખો જેથી શરીર હાઇડ્રેટેડ રહે.
૨. ઊંઘ અને આરામ
• ચોક્કસ સમયઃ બાળકો માટે ૮ થી ૧૦ કલાકની ઊંઘ અનિવાર્ય છે. ઊંઘના ચોક્કસ ચક્ર જાળવવાથી મગજનો વિકાસ સારો થાય છે અને યાદશક્તિ વધે છે.
• સ્ક્રીન ટાઈમઃ સૂતા પહેલા ઓછામાં ઓછા એક કલાક પહેલા મોબાઈલ કે ટીવી બંધ કરી દેવા જોઈએ, જેથી ઊંઘની ગુણવત્તા સુધરે.
૩. શારીરિક પ્રવૃત્તિ
• મેદાની રમતોઃ બાળકને દિવસમાં ઓછામાં ઓછો એક કલાક બહાર રમવા માટે પ્રોત્સાહિત કરો. આનાથી હાડકાં અને સ્નાયુઓ મજબૂત થાય છે.
• યોગ અને કસરતઃ જો બાળક થોડું મોટું હોય, તો તેને હળવા પ્રાણાયામ કે સૂર્યનમસ્કાર જેવી આદતો પાડી શકાય છે.
૪. સ્વચ્છતા
• હાથ ધોવાની આદતઃ જમતા પહેલા અને શૌચાલયના ઉપયોગ બાદ સાબુથી હાથ ધોવાની આદત કેળવો.
• મૌખિક સ્વાસ્થ્યઃ દિવસમાં બે વાર બ્રશ કરવાની આદત દાંતના સડાને અટકાવે છે.
૫. માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને વાતાવરણ
• હકારાત્મક વાતાવરણઃ ઘરનું વાતાવરણ આનંદી અને તણાવમુક્ત રાખવું જોઈએ. બાળકની વાતો ધીરજથી સાંભળવી ખૂબ જરૂરી છે.
• સર્જનાત્મકતાઃ બાળકને ચિત્રકામ, વાંચન કે સંગીત જેવી
પ્રવૃત્તિઓમાં જોતરવાથી તેમનો માનસિક વિકાસ ઝડપી બને છે. બાળકોની ઉમર પ્રમાણે વજન ઊચાઈ બાળકોના તંદુરસ્ત વિકાસ માટે ઉંમર મુજબ વજન અને ઊંચાઈના ચોક્કસ માપદંડો હોય છે. અહીં વર્લ્ડ હેલ્થ
ઓર્ગેનાઈઝેશન ના ધોરણો મુજબ એક સામાન્ય અંદાજ આપવામાં આવ્યો છે: બાળકો માટે ઉંમર મુજબ સરેરાશ વજન અને ઊંચાઈ (૦ થી ૫ વર્ષ)ઉંમર સરેરાશ વજન (કિલોમાં) સરેરાશ ઊંચાઈ (સેમીમાં)
જન્મ સમયે ૨.૫ – ૩.૫ કિલો ૪૫ – ૫૦ સેમી
૬ મહિના ૬.૫ – ૮.૦ કિલો ૬૪ – ૬૭ સેમી
૧ વર્ષ ૮.૫ – ૧૦.૫ કિલો ૭૨ – ૭૮ સેમી
૨ વર્ષ ૧૧.૫ – ૧૩.૫ કિલો ૮૪ – ૮૮ સેમી
૩ વર્ષ ૧૩.૫ – ૧૫.૫ કિલો ૯૨ – ૯૭ સેમી
૪ વર્ષ ૧૫.૫ – ૧૭.૫ કિલો ૧૦૦ – ૧૦૫ સેમી
૫ વર્ષ ૧૭.૫ – ૨૦.૦ કિલો ૧૦૬ – ૧૧૨ સેમી
ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતોઃ
• લિંગ: સામાન્ય રીતે છોકરાઓ અને છોકરીઓના વજન અને ઊંચાઈમાં થોડો તફાવત હોઈ શકે છે.
• વારસાગત કારણોઃ બાળકની ઊંચાઈ ઘણીવાર માતા-પિતાની ઊંચાઈ પર પણ આધાર રાખે છે.
• વિકાસનો દરઃ દરેક બાળકનો વિકાસ અલગ ગતિએ થાય છે. જો તમારું બાળક સક્રિય છે અને વ્યવસ્થિત ખોરાક લે છે, તો થોડો તફાવત સામાન્ય ગણાય.
• ખોરાક અને ઊંઘઃ બાળકની ઊંચાઈ અને વજન વધારવામાં પૌષ્ટિક આહાર અને પૂરતી ઊંઘ (ખાસ કરીને ઊંઘના ચક્ર) મહત્વનો ભાગ ભજવે છે.
