ઝારખંડના ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી શિબુ સોરેનનું સોમવારે અવસાન થયું. તેઓ ૮૧ વર્ષના હતા અને લાંબા સમયથી બીમાર હતા. તેમણે દિલ્હીની સર ગંગા રામ હોસ્પિટલમાં અંતિમ શ્વાસ લીધા. તેમના પુત્ર અને ઝારખંડના મુખ્યમંત્રી હેમંત સોરેને આ વાતની પુષ્ટિ કરી. તેમણે ‘એકસ’ પર લખ્યું, ‘આદરણીય દિશામ ગુરુજી આપણા બધાને છોડીને ચાલ્યા ગયા છે. આજે હું શૂન્ય થઈ ગયો છું…’
આ દરમિયાન, સર ગંગા રામ હોસ્પીટલે જણાવ્યું હતું કે શિબુ સોરેનને આજે સવારે ૮ઃ૫૬ વાગ્યે મૃત જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. લાંબી બીમારી બાદ તેમનું અવસાન થયું. તેઓ કિડનીની બીમારીથી પીડાતા હતા અને દોઢ મહિના પહેલા તેમને સ્ટ્રોક પણ આવ્યો હતો. તેઓ છેલ્લા એક મહિનાથી લાઇફ સપોર્ટ સિસ્ટમ પર હતા.૮૧ વર્ષીય શિબુ લાંબા સમયથી હોસ્પિટલમાં નિયમિત સારવાર લઈ રહ્યા હતા. શિબુ સોરેન છેલ્લા ૩૮ વર્ષથી ઝારખંડ મુક્તિ મોરચાના નેતા હતા અને પાર્ટીના સ્થાપક આશ્રયદાતા તરીકે જાણીતા છે.
શિબુ સોરેનના નિધન પર ૩ દિવસનો રાજ્ય શોક જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.થોડા દિવસો પહેલા જ રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ અને કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરી ઝારખંડના મુખ્યમંત્રી હેમંત સોરેન સાથે દિલ્હીની સર ગંગા રામ હોસ્પિટલમાં શિબુ સોરેનના સ્વાસ્થ્યની પૂછપરછ કરવા ગયા હતા.
શિબુ સોરેનનો જન્મ ૧૧ જાન્યુઆરી ૧૯૪૪ના રોજ રામગઢના નેમરા ગામમાં થયો હતો. બાળપણથી જ તેમણે આદિવાસી સમુદાયની સમસ્યાઓ, શોષણ અને અન્યાયને નજીકથી જોયો હતો. ૧૯૬૦ના દાયકામાં તેમણે આદિવાસી અધિકારો અને જળ-જંગલ-જમીનના રક્ષણ માટે સંઘર્ષ શરૂ કર્યો હતો. ૧૯૭૦ના દાયકામાં તેમણે ઝારખંડ મુક્તિ મોરચાની સ્થાપના કરી. તેમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ અલગ ઝારખંડ રાજ્યની માંગણી કરતી ચળવળ ચલાવવાનો હતો. આ ચળવળમાં તેમણે આદિવાસીઓના જમીન છીનવી લેવા, શોષણ અને અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવ્યો.
એક સામાન્ય શિક્ષકના પરિવારમાં જન્મેલા શિબુ સોરેન તેમના પિતાની હત્યા પછી રાજકારણમાં પ્રવેશ્યા. ત્યારબાદ તેમણે ઝારખંડ રાજ્યની રચના માટે ૪૦ વર્ષથી વધુ સમય સુધી સંઘર્ષ કર્યો. શિબુ સોરેને ત્રણ વખત ઝારખંડની સત્તા સંભાળી. વર્ષ ૨૦૦૦માં ઝારખંડ રાજ્યની રચના પછી, શિબુ સોરેને ત્રણ વખત રાજ્યના મુખ્યમંત્રી પદની જવાબદારી સંભાળી. આજે તેમના પુત્ર હેમંત સોરેન રાજ્યમાં સત્તાની કમાન સંભાળી રહ્યા છે.
શિબુ સોરેનનો પરિવાર આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ રહ્યો છે. તેમના દાદા બ્રિટિશ યુગના કર તહસીલદાર હતા, જ્યારે તેમના પિતા શિક્ષક હતા. જમીન અને મિલકતની સ્થિતિ સારી હતી. જ્યારે શિબુ સોરેન થોડો મોટો થયો, ત્યારે તેમના પરિવારે તેમને અભ્યાસ માટે ગામથી દૂર એક છાત્રાલયમાં રાખ્યા. જ્યાં તેમના મોટા ભાઈ રાજારામ સોરેન પણ તેમની સાથે હતા. બંને ભાઈઓ ગોલા રોડ પર સ્થિતિ છાત્રાલયમાં અભ્યાસ કરતા હતા.
શિબુ સોરેનનું જીવનચરિત્ર લખનાર ઝારખંડના વરિષ્ઠ પત્રકાર અનુજ સિંહાએ તેમના પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે તેમના પિતાની હત્યા પછી, શિબુ સોરેને પોતાનો અભ્યાસ છોડી દીધો અને શાહુકારો સામે અવાજ ઉઠાવવાનું વિચાર્યું. તેમણે આદિવાસી સમાજને એક કર્યો અને શાહુકારો સામે રણશિંગુ ફૂંક્યું. પછી તેમણે ધનકાટની ચળવળ શરૂ કરી. જેમાં તે અને તેના સાથીઓ શાહુકારોના ડાંગરને બળજબરીથી કાપીને લઈ જતા હતા. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે, આદિવાસી યુવાનો ધનુષ્ય અને તીરથી ડાંગર કાપવાના ખેતરની આસપાસ ઉભા રહેતા હતા. ધીમે ધીમે તેમનો પ્રભાવ વધવા લાગ્યો. આદિવાસી લોકો આ યુવાનને પોતાના નેતા તરીકે જોવા લાગ્યા, જે તેમને શાહુકારોથી મુક્ત કરી શકે.
આ ચળવળ દરમિયાન, શિબુ સોરેનને દિશામ ગુરુનું બિરુદ મળ્યું. સંથાલીમાં, દિશામ ગુરુનો અર્થ દેશના ગુરુ થાય છે. પાછળથી, બિનોદ બિહારી મહતો અને એકે રાય પણ આંદોલનમાં જોડાયા. બાદમાં, તેમને પોતાના રાજકીય પક્ષની જરૂર અનુભવાઈ.
૧૯૮૦ના દાયકામાં, શિબુ સોરેન ઝારખંડના રાજકારણમાં એક જાણીતું નામ બની ગયા હતા. ૧૯૮૦ની લોકસભા ચૂંટણીમાં, તેમણે તીર-ધનુષ્ય ચૂંટણી ચિહ્ન સાથે દુમકાથી ચૂંટણી લડી હતી. ઝારખંડને બિહારથી અલગ રાજ્ય બનાવવાની માંગ સાથે, શિબુ સોરેન અને તેમના પક્ષના કાર્યકરોએ ભંડોળ એકત્ર કરવા માટે દિશામ દાદી અભિયાન શરૂ કર્યું. જે હેઠળ તેમણે દરેક ગામના દરેક પરિવાર પાસેથી એક ચતુર્થાંશ (૨૫૦ ગ્રામ) ચોખા અને ત્રણ રૂપિયા રોકડાની માંગણી કરી.
શિબુ સોરેને આ ઝુંબેશમાંથી એકઠા થયેલા પૈસાથી ચૂંટણી લડી અને જીતી ગયા. લોકસભા ચૂંટણી જીત્યા પછી, શિબુ સોરેને દુમકાથી ચૂંટણી જીતવાનો રેકોર્ડ બનાવ્યો. શિબુ સોરેને ૧૯૮૦, ૧૯૮૯, ૧૯૯૧, ૧૯૯૬, ૨૦૦૨, ૨૦૦૪, ૨૦૦૯ અને ૨૦૧૪માં દુમકા લોકસભા બેઠક માટે ચૂંટણી જીતી હતી.
આ ઉપરાંત, તેઓ ત્રણ વખત રાજ્યસભામાં પણ ચૂંટાયા હતા. તેઓ કેન્દ્ર સરકારમાં મંત્રી પણ હતા. શિબુ સોરેન ૨ માર્ચ ૨૦૦૫ના રોજ પહેલીવાર ઝારખંડના મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા, પરંતુ ૧૧ માર્ચ ૨૦૦૫ના રોજ રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું. પહેલીવાર મુખ્યમંત્રી બન્યા પછી, શશીનાથ હત્યા કેસમાં તેમનું નામ આવતા તેમની મુશ્કેલીઓ વધી ગઈ.
તેઓ આ કેસમાં જેલમાં પણ ગયા અને ઉચ્ચ અદાલતે તેમને નિર્દોષ જાહેર કર્યા. ત્યારબાદ ૨૭ ઓગસ્ટ ૨૦૦૮ના રોજ તેઓ બીજી વખત મુખ્યમંત્રી બન્યા. પરંતુ તામર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં હારના કારણે તેમને ૧૧ જાન્યુઆરી ૨૦૦૯ના રોજ મુખ્યમંત્રી પદ પરથી રાજીનામું આપવું પડ્યું. આ પછી, તેઓ ડિસેમ્બર ૨૦૦૯માં ત્રીજી વખત મુખ્યમંત્રી બન્યા, પરંતુ થોડા દિવસોમાં જ રાજીનામું આપવું પડ્યું.
