સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે વકફ સુધારો અધિનિયમ, ૨૦૨૫ અંગે મોટો ચુકાદો આપ્યો. કોર્ટે કાયદા પર રોક લગાવવાની માંગણી પર વિચાર કરવાનો ઇનકાર કર્યો. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે કાયદાને ફક્ત દુર્લભમાં દુર્લભ કિસ્સાઓમાં જ રોકી શકાય છે. અમે એવું માન્યું છે કે ધારણા હંમેશા કાયદાની બંધારણીયતાની તરફેણમાં હોય છે. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે રાજ્ય વકફ બોર્ડ અને કેન્દ્રીય વકફ પરિષદમાં બિન-મુસ્લીમોની સંખ્યા ત્રણથી વધુ ન હોઈ શકે. પોતાનો ચુકાદો આપતી વખતે, કોર્ટે કહ્યું કે અમે પ્રથમ દૃષ્ટિએ દરેક વિભાગને આપવામાં આવેલા પડકારનો વિચાર કર્યો છે અને શોધી કાઢ્યું છે કે સમગ્ર કાયદાને રોકવાનો કોઈ કેસ નથી. જો કે, સુપ્રીમ કોર્ટે એ જોગવાઈ પર સ્ટે આપ્યો છે કે જેના મુજબ ફક્ત છેલ્લા પાંચ વર્ષથી ઇસ્લામનું પાલન કરતા વ્યક્તિઓ જ વકફ બનાવી શકે છે. કોર્ટે કહ્યું છે કે આ જોગવાઈ ત્યાં સુધી સ્થગિત રહેશે જ્યાં સુધી કોઈ વ્યક્તિ ઇસ્લામનો અનુયાયી છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે નિયમો બનાવવામાં ન આવે.
કોર્ટે ત્રણ મુદ્દાઓ પર વચગાળાનો ચુકાદો આપવામાં આવ્યો હતો,શું અદાલતો વકફ તરીકે જાહેર કરાયેલી મિલકતોને વકફની યાદીમાંથી રદ કરી શકે છે કે નહીં,શું કોઈ મિલકતને ઉપયોગના આધારે (વપરાશકર્તા દ્વારા વકફ) અથવા કોઈ દસ્તાવેજ (વકફ દ્વારા ખત) દ્વારા વકફ જાહેર કરી શકાય છે, જો કોઈ જમીનને કોર્ટ દ્વારા અગાઉ વકફ જાહેર કરવામાં આવી હોય, તો શું સરકાર પછીથી તેને વકફની યાદીમાંથી દૂર કરી શકે છે કે નહીં
એડવોકેટ એમ.આર. શમશાદે કહ્યું કે અમારું માનવું છે કે વકફ સુધારા કાયદા પરનો આજનો આદેશ યોગ્ય છે. સુપ્રીમ કોર્ટે એક મુદ્દા સિવાય વકફ સંબંધિત તમામ મુદ્દાઓ પર વિચારણા કરી છે. તેમાંથી મોટાભાગના મુદ્દાઓ પર સ્ટે આપવામાં આવ્યો છે. વ્યક્તિ માટે પાંચ વર્ષ માટે મુસ્લીમ હોવું જરૂરી છે તે ફરજિયાત છે. વકફ કાઉન્સીલની રચના, જ્યાં બિન-મુસ્લીમ સભ્યોની સંખ્યા અસ્પષ્ટ હતી, તેને ચાર સભ્યો સુધી મર્યાદિત કરવામાં આવી છે. તેવી જ રીતે, વકફ બોર્ડની સંખ્યા પણ ત્રણ સભ્યો સુધી મર્યાદિત કરવામાં આવી છે. કલેક્ટરની સત્તાની વાત કરીએ તો, સરકાર દ્વારા પેદા થતા વિવાદોની પેન્ડીંગ દરમિયાન, કલેક્ટર મહેસૂલ રેકોર્ડમાં એન્ટ્રી કરશે કે તે વકફ મિલકત નથી, જ્યાં સુધી યોગ્ય સત્તા અથવા ન્યાયિક મંચ દ્વારા તેનો નિર્ણય લેવામાં ન આવે. કોર્ટે કહ્યું છે કે આ સત્તાઓના વિભાજનના સિદ્ધાંતનું ઉલ્લંઘન કરે છે. તેથી તેને ખાસ સ્ટે આપવામાં આવ્યો છે અને કહેવામાં આવ્યું છે કે અંતિમ નિર્ણય ન આવે ત્યાં સુધી કોઈ મહેસૂલ રેકોર્ડ બદલાશે નહીં અને કોઈ તૃતીય પક્ષના અધિકારો બનાવવામાં આવશે નહીં. તેથી આ વચગાળાના આદેશો છે. તે એક સારો આદેશ છે. અમે વપરાશકર્તા દ્વારા વકફ વિશે વાંચીશું અને પછી તેનો જવાબ આપીશું.
એડવોકેટ વરુણ સિંહાએ જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લાવવામાં આવેલા સુધારાઓ પર કોઈ રોક નથી. અરજદારોની તરફેણમાં ફક્ત એક વચગાળાનો આદેશ છે કે સુધારેલા કાયદા સહિત કાયદામાં નિર્ધારિત પ્રક્રિયાનું પાલન કર્યા વિના તેમને વકફ મિલકતથી વંચિત રાખી શકાય નહીં. જો સરકારે કોઈપણ વકફનો કબજો લેવો હોય, તો વકફ કાયદામાં નિર્ધારિત પ્રક્રિયા, જેમાં વકફમાં સુધારો શામેલ છે, તેનું પાલન ટ્રિબ્યુનલ તેમજ હાઇકોર્ટ દ્વારા કરવું જરૂરી છે. તેથી તે આદેશ ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણય પછી પણ અમલમાં આવી શકે છે. જે વકફ નોંધાયેલા નથી તેમને વકફ મિલકત ગણવામાં આવશે નહીં. જે લોકો પાંચ વર્ષથી ઇસ્લામનું પાલન કરતા નથી તેઓ વકફ બનાવી શકતા નથી, તે જોગવાઈ પર રોક લગાવવામાં આવી છે. વકફ કાયદાને પડકારતી અરજી દાખલ કરનાર અરજદાર એડવોકેટ અનસ તનવીરએ જણાવ્યું હતું કે સુપ્રીમ કોર્ટે પ્રથમ દૃષ્ટિએ એવું શોધી કાઢ્યું છે કે કેટલીક જોગવાઈઓને રોકવા માટે પ્રથમ દૃષ્ટિએ કેસ છે. તેમણે બધી જોગવાઈઓ પર રોક લગાવી નથી. કેટલીક જોગવાઈઓ પર રોક લગાવવામાં આવી છે, જેમ કે જાગવાઈ જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે તમારે પાંચ વર્ષ માટે મુસ્લીમ રહેવું જોઈએ, તેને રોક લગાવવામાં આવી છે, કારણ કે કોઈ વ્યક્તિ પાંચ વર્ષથી મુસ્લીમ છે કે નહીં તે નક્કી કરવાની કોઈ પદ્ધતિ નથી. જ્યાં સુધી બિન-મુસ્લીમ સભ્યોનો સંબંધ છે, કોર્ટે કહ્યું છે કે વકફ બોર્ડમાં, કલમ ૯ માં તે ૩ અને ૪ થી વધુ હોઈ શકે નહીં, અને નોંધણી પર કોર્ટે સ્પષ્ટપણે સમય મર્યાદા લંબાવી છે, પરંતુ જોગવાઈ પર રોક લગાવી નથી. વકફ સુધારો અધિનિયમઃ સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો તેના વિશે દ્ભહpુ વચગાળાનો આદેશ જાહેર કરે છે
વકફ (સુધારા) અધિનિયમ, ૨૦૨૫ ની માન્યતાને પડકારતી અરજીઓ પર સુનાવણી દરમિયાન ઉભા થયેલા તમામ મુદ્દાઓ. મુખ્ય ન્યાયાધીશ બીઆર ગવઈની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે ૨૨ મેના રોજ આ ત્રણેય પર બંને પક્ષોની દલીલો સાંભળી, ત્યારબાદ વચગાળાનો વચગાળાનો આદેશ અનામત રાખવામાં આવ્યો.કેન્દ્ર સરકારે આ કાયદાનો મજબૂત રીતે બચાવ કર્યો હતો. સરકાર કહે છે કે વકફ પોતે જ એક ‘ધર્મનિરપેક્ષ’ વ્યવસ્થા છે. તેથી તેને રોકી શકાય નહીં, કારણ કે સંસદ દ્વારા પસાર કરાયેલ કાયદો બંધારણીય માનવામાં આવે છે. સરકારે એમ પણ કહ્યું હતું કે વકફ એક ઇસ્લામિક ખ્યાલ હોવા છતાં, તે ઇસ્લામનો આવશ્યક ભાગ નથી.
૨૫ એપ્રિલના રોજ, કેન્દ્રીય લઘુમતી બાબતોના મંત્રાલયે વકફ (સુધારા) અધિનિયમ, ૨૦૨૫ નો બચાવ કરતી સુપ્રીમ કોર્ટમાં ૧,૩૩૨ પાનાની પ્રારંભિક એફિડેવિટ દાખલ કરી હતી. આ એફિડેવિટમાં, કોર્ટને વિનંતી કરવામાં આવી હતી કે આ કાયદા પર સ્ટે ન આપવામાં આવે, કારણ કે આ કાયદો સંસદ દ્વારા પસાર કરવામાં આવ્યો છે અને તેને બંધારણીય માનવો જોઈએ.અરજદારો વતી વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલ કોર્ટમાં હાજર રહ્યા હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે આ કાયદો ઐતિહાસિક કાયદાઓ અને બંધારણીય સિદ્ધાંતોથી સંપૂર્ણપણે અલગ છે અને તેનો હેતુ વકફ મિલકતને ગેરકાયદેસર રીતે નિયંત્રિત કરવાનો છે.કેન્દ્ર સરકારે ૮ એપ્રિલે વકફ (સુધારા) અધિનિયમ, ૨૦૨૫ ને સૂચિત કર્યું હતું. અગાઉ ૫ એપ્રિલે રાષ્ટÙપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ આ અધિનિયમને મંજૂરી આપી હતી. લોકસભા અને રાજ્યસભાએ અનુક્રમે ૩ અને ૪ એપ્રિલે વકફ (સુધારા) બિલ, ૨૦૨૫ પસાર કર્યું હતું.
